Gwatemala

República de Guatemala Republika Gwatemali
Flaga Gwatemali Godło Gwatemali
Dewiza: (hiszp.) El País de la Eterna Primavera (Kraj wiecznej wiosny)
Hymn: Guatemala Feliz (Szczęśliwa Gwatemala)
Język urzędowy	hiszpański
Stolica	Gwatemala
Ustrój polityczny	republika
Głowa państwa	prezydent Otto Pérez Molina
Szef rządu	prezydent Otto Pérez Molina
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	107. na świecie 108 890 km² 0,4%
Liczba ludności (2011)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	69. na świecie 13.824.463 127 osób/km²
PKB (2012)  • całkowite   • na osobę	49,8 mld USD 3302 USD
PKB (PPP) (2012)  • całkowite   • na osobę	78,6 mld USD 5209 USD
Jednostka monetarna	quetzal (GTQ)
Niepodległość	od Hiszpanii 15 września 1821
Religia dominująca	katolicyzm, protestantyzm
Strefa czasowa	UTC -6
Kod ISO 3166	GTM
Domena internetowa	gt
Kod samochodowy	GCA
Kod samolotowy	TG
Kod telefoniczny	+502

Gwatemala (República de Guatemala) – państwo w Ameryce Środkowej, położone nad Oceanem Atlantyckim i Oceanem Spokojnym. Graniczy z Salwadorem (203 km), Hondurasem (256 km), Meksykiem (962 km), Belize (266 km) – łączna długość granic wynosi 1687 km, ponadto 400 km wybrzeża morskiego.

Społeczeństwo

Gwatemalczycy to stosunkowo młodzi ludzie (40% ludności ma poniżej lat 14). Potomkowie Europejczyków oraz Latynosi stanowią tu tylko 59,4%. Większość mieszkańców to katolicy, protestanci i inni chrześcijanie. Spora grupa ludzi wyznaje wierzenia Majów.

Religia

• Katolicyzm: 61,5%
• Zielonoświątkowcy: 18%: gł. Kościół Pełnej Ewangelii (3%), Zbory Boże (2,2%)
• Protestantyzm: 8,9%:
  • Duszpasterstwo Męki Chrystusowej: 1,7%
  • Kościół Adwentystów Dnia Siódmego: 1,3%
  • Ewangeliczny Kościół Centralnej Ameryki: 1,3%
  • Chrześcijański Kościół Braterski (wolni chrześcijanie): 0,8%
  • Kościół Nazarejczyka: 0,8%
  • Konwencja Baptystyczna: 0,5%
• Mormoni: 1,7%
• Świadkowie Jehowy: 0,3%

Geografia

• Najwyższy punkt: Tajumulco – 4220 m
• Najniższy punkt: wybrzeże oceanów; Spokojnego i Atlantyckiego – 0 m
• Największe jezioro: Jezioro Izabal – 589,6 km²

Obszar Gwatemali dzieli się na cztery części: nizinę Petén, położoną w północnej części kraju, wybrzeże Morza Karaibskiego, łańcuchy górskie środkowej części kraju oraz wybrzeże Pacyfiku. Przy spotykanym podziale na 3 krainy nizinę Petén łączy się z wybrzeżem karaibskim.

Łańcuchy górskie mają układ równoleżnikowy. Łańcuch północny to (od wschodu) Alto Cuchumatanes, Sierra de Chamá i Sierra de Las Minas. Dalej na południu ciągnie się Sierra Madre (od Meksyku, poprzez Gwatemalę, do Hondurasu). Dolina rzeki Motagua oddziela łańcuch Sierra Madre od pasma Los Altos. Tu właśnie znajduje się najwyższy szczyt Gwatemali – wygasły lub drzemiący wulkan Tajumulco (4220 m n.p.m.).

Na północ od obszarów górskich znajduje się rozległa nizina Petén, zajmująca blisko 1/3 powierzchni kraju. Jest ona bardzo rzadko zaludniona i pokryta gęstym lasem tropikalnym.

Wybrzeże karaibskie to obszar nizinny. Leży tutaj największe w kraju jezioro – Izabal, płyną tędy większe rzeki Gwatemali: Motagua (400 km), Polochic (240 km), Sarstún.

Położona na południu nizina La Costa ciągnie się od granicy z Meksykiem do granicy z Salwadorem. Jej szerokość nie przekracza 60 km.

Historia

W czasach prekolumbijskich teren zamieszkiwany przez Indian związanych z kulturą Majów. W 1523 tereny dzisiejszej Gwatemali zostały podbite przez hiszpańskich konkwistadorów, którzy założyli tam kolonię wchodzącą w skład Nowej Hiszpanii.

W 1821 Gwatemala uzyskała niepodległość, wkrótce potem kraj był okupowany przez Meksyk. W 1839 proklamowana została niepodległa republika.

W 1954 w drodze zamachu stanu, popieranego przez USA i zorganizowanego przy udziale CIA, junta wojskowa przerwała reformy lewicowego prezydenta Jacobo Arbenza. Za czasów prawicowych rządów wojskowych, w latach 1960 do 1996, trwała wojna domowa, która pochłonęła około 200.000 ofiar, z których większość stanowili cywile. Walki trwały aż do 1985, kiedy to przywrócono demokrację. Nie przerwało to jednak walk z lewicową partyzantką (URNG).

Polityka

Podział administracyjny

Gwatemala jest podzielona na 22 departamenty (l.poj. departamento, l.mn. departamentos) i 331 municypia (gminy) (l.poj. municipio, l.mn. municipios).

Kultura

Wpływy kultury Majów i hiszpańskich kolonizatorów są widoczne niemal w całej Gwatemali. Można tu spotkać ludzi ubranych w tradycyjne stroje Majów oraz wiele pozostałości budynków utworzonych przez tę cywilizację.

Twórcy kultury:

• Miguel Asturias – laureat literackiej Nagrody Nobla

Święta

Data	Nazwa	Uwagi
1 stycznia	Nowy Rok
1 maja	Dzień pracy
30 czerwca	Dzień Liberalnej Rewolucji 1871
15 sierpnia	Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny	Tylko w mieście Gwatemala
15 września	Dzień Niepodległości
20 października	Dzień Rewolucji 1944
1 listopada	Wszystkich Świętych
24 grudnia	Wigilia
25 grudnia	Boże Narodzenie
31 grudnia	Sylwester

Gospodarka

Gospodarka Gwatemali oparta jest na uprawach kawy, trzciny cukrowej i bananów. Rosną tu także drzewa będące źródłem rzadkich gatunków drewna, jak i drzewo sapodilla dostarczające surowca potrzebnego do produkcji gumy do żucia.

Kara śmierci

Gwatemala jest jednym z czterech krajów, które stosują zastrzyk trucizny jako karę śmierci.

Zobacz też

• Gwatemalskie Siły Powietrzne

Linki zewnętrzne

• CIA World Factbook (ang.)
• Literatura Gwatemali (hiszp.)
• Reportaż Ryszarda Kapuścińskiego przybliżający historię Gwatemali