Pokwitanie
Pokwitanie, dojrzewanie płciowe (łac. pubertas) – okres procesu dojrzewania u człowieka, trwający ok. 4-5 lat, w którym następuje rozwój drugo- i trzeciorzędowych cech płciowych.
Zachodzi przeciętnie w 11-16 roku życia, przy czym u dziewcząt nieco wcześniej niż u chłopców. Nie ma jednak określonego wieku dla pokwitania. Średnio zaczyna się to w wieku 9-14 lat jednak medycyna potwierdza przypadki, w których "objawy" pokwitania występowały na początku wieku szkolnego.
Spis treści |
[edytuj] Początki dojrzewania
W okresie tzw. wczesnej fazy dojrzewania (między 10 -14 rokiem życia), dokonują się znaczne zmiany w wyglądzie dziecka, w jego potrzebach, zainteresowaniach, konfliktach, zmienia się jego sposób widzenia świata. Dziecko zaczyna rosnąć, pojawiają się trzeciorzędowe cechy płciowe, zmienia się barwa głosu, cera, sposób poruszania się i gestykulacji. Pokwitanie jest ściśle związane z wiekiem kostnym – jego rozpoczęcie można poznać po pojawieniu się trzeszczki kciuka. Pierwsza miesiączka bądź polucja występują w wieku kostnym 13-14 lat.
Proces dojrzewania jest tokiem bardzo indywidualnym. Niektóre cechy i oznaki dojrzałości mogą się pojawiać w innym czasie niż u rówieśników, jak i sam proces może rozpocząć się w diametralnie innym czasie. Zdarzają się przypadki, że w jednej klasie u niektórych dzieci proces dojrzewania jest bardzo zaawansowany i tacy, którzy nie zaczęli jeszcze dojrzewać. To stwarza nowe problemy i podziały w klasie.
Wiek wystąpienia pierwszej miesiączki zależy zarówno od komponentu genetycznego (około 50% udziału) jak również czynników środowiskowych takich jak odżywianie. Menstruacja pojawia się prędzej u dzieci cięższych niż lżejszych. [1] [2]
[edytuj] Pokwitanie cechują
[edytuj] U dziewcząt
- produkcja estrogenów i progesteronu w jajnikach – pierwszym hormonem jest estriol, występujący już u 10-letnich dziewczynek;
- powiększenie zewnętrznych narządów płciowych;
- telarche – dojrzewanie gruczołów sutkowych;
- pubarche – owłosienie łonowe (zazwyczaj ok. 2 lat po rozpoczęciu rozwoju sutków), pojawia się również owłosienie pachowe;
- menarche – pierwsza miesiączka, jednak pierwsze cykle są zazwyczaj bezowulacyjne;
- pokwitaniowy skok wzrostu.
[edytuj] U chłopców
- rozpoczęcie spermatogenezy i produkcji testosteronu w jądrach;
- powiększenie penisa, moszny i jąder;
- pojawienie się guzków piersiowych (ginekomastia);
- owłosienie łonowe i pachowe, później również owłosienie twarzy (często również na nogach, rękach, brzuchu i klatce piersiowej);
- wzrost masy mięśniowej (zwłaszcza w okolicach obręczy barkowej) i siły fizycznej;
- pojawiają się polucje – nocne wytryski nasienia, często związane ze snami o tematyce erotycznej;
- gwałtowny skok wzrostu;
- mutacja głosu.
W okresie pokwitania następuje zwiększenie pulsacyjnego wydzielania GnRH, prowadzące do zwiększonego wydzielania LH i FSH i w efekcie do zwiększenia wydzielania sterydów płciowych.
[edytuj] Fazy dojrzewania płciowego
| Fazy | Dziewczęta | Chłopcy | ||
|---|---|---|---|---|
| Wiek | Pokwitanie cechują: | Wiek | Pokwitanie cechują: | |
| Dziecięca | 8-12 lat | Brak oznak dojrzewania. | 9-12 lat | Brak oznak dojrzewania. |
| Zwiastunów pokwitania | 8-14 lat (średnio w 11 roku życia) |
• przyrost wysokości i masy ciała • poszerzenie i uwypuklenie otoczki brodawki sutkowej • pojawienie się delikatnych włosów na skórze zewnętrznych części warg sromowych |
9-15 lat (średnio w 11 roku życia) |
• powiększenie się jąder i moszny • pojawiają się proste i cienkie włosy u podstawy członka |
| Przedpokwitaniowa | 9-15 lat (średnio w 12 roku życia) |
• przyrost wielkości ciała • piersi stają się okrąglejsze i pełniejsze • otoczka oraz brodawka sutkowa nabiera wyraźnej pigmentacji • powiększa się owłosienie łonowe- staje się grubsze i ciemniejsze • biodra poszerzają się • pojawia się także wydzielina z pochwy |
11-16 lat (średnio w 12 roku życia) |
• rozwój jąder i moszny • zwiększenie prącia • włosy łonowe stają się grubsze oraz ciemniejsze • struny głosowe rozrastają się- głos staje się niższy • gwałtowny przyrost wzrostu |
| Pokwitania właściwego | 10-16 lat (średnio w 13 roku życia) |
• pojawia się owłosienie pachowe • wyraźnie zarysowane piersi • otoczka brodawki sutkowej i brodawka o ciemnym zabarwieniu • owłosienie łonowe zaczyna przybierać kształt trójkąta • wiele dziewcząt w tej fazie zaczyna miesiączkować |
12-18 lat (średnio w 14. roku życia) |
• intensywny skok wzrostu trwa • ramiona i klatka piersiowa poszerza się, sylwetka staje się bardziej umięśniona • członek powiększa się • pojawia się wyraźne owłosienie łonowe i pachowe • zaczyna się pojawiać zarost nad górną wargą, na policzkach, a także na brodzie • jądra zaczynają wytwarzać plemniki • pierwszy raz występuje wytrysk nasienia. |
| Młodzieńcza | 12-19 lat (średnio w 15 roku życia) |
•sylwetka staje się kobieca • piersi w pełni rozwinięte • otoczka sutkowa wtapia się w linię piersi • owłosienie łonowe ma kształt trójkąta • włosy łonowe stają się grube, gęste oraz skręcone • jajeczkowanie oraz miesiączkowanie występuje regularnie • osiągnięta zostaje też ostateczna wysokość ciała |
14-20 lat (średnio w 17 roku życia) |
• męska, umięśniona sylwetka • narządy płciowe oraz owłosienie łonowe osiągają wygląd jak u osoby dorosłej • często pojawia się owłosienie brzucha i klatki piersiowej • przyrost wysokości ciała zmniejsza się • zarost na twarzy staje się mocniejszy |
[edytuj] Dojrzewanie płciowe opóźnione
Zaburzenie rozwojowe polegające na występowaniu charakterystycznego owłosienia oraz trzeciorzędowych cech płciowych dwu lub trzy letnim opóźnieniem w porównaniu z przeciętną populacją. Przyczyną opóźnionego dojrzewania płciowego mogą być uwarunkowania genetyczne bądź chorobowe lub przyjmowanie leków. W przypadku dziewcząt podstawowym symptomem jest brak miesiączki po 16 roku życia, natomiast u chłopców niewystępowanie nocnych wytrysków nasienia po 16-17 roku życia.
[edytuj] Dojrzewanie płciowe przedwczesne
Zaburzenie rozwojowe, polegające na występowaniu charakterystycznego typu owłosienia oraz trzeciorzędowych cech płciowych przed upływem 9 roku życia u dziewcząt oraz 10 u chłopców. Może być ono uwarunkowane genetycznie, hormonalnie albo lekami.
