Portyk Malowany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Plan Agory Ateńskiej. Malowany Portyk oznaczony numerem 20.

Portyk Malowany (Stoa Poikile, gr. ἡ ποικίλη στοά) - portyk (gr. stoa) na agorze ateńskiej ozdobiony obrazami przedstawiającymi wielkie czyny Ateńczyków (zarówno historyczne, jak i legendarne). Od greckiej nazwy portyku pochodzi nazwa kierunku filozoficznego stoicyzm.

Portyk został wybudowany około roku 460 p.n.e. z inicjatywy Kimona[1] i sfinansowany przez jego szwagra, Pejsianaksa[2]. Budowla znajdowała się w północnej części agory. Portyk służyć miał ochronie przed deszczem[1] i słońcem, odbywały się tam również sądy[3]. Była to zadaszona hala z dorycką kolumnadą[1], zamknięta z tyłu ścianą, którą ozdobiono obrazami przedstawiającymi wielkie czyny Ateńczyków. Nie wiadomo, czy były to freski, czy obrazy na drewnianych tablicach przymocowanych do ścian[1]. Autorami malowideł byli Polignot z Tazos, Mikon i Panajnos[4].

W czasach Pauzaniasza (II wiek n.e.) obrazy na ścianach portyku przedstawiały: bitwę pod Ojnoe, zdobycie Troi, walkę Tezeusza z Amazonkami i bitwę pod Maratonem[5][6]. Wątkiem łączącym wszystkie obrazy były zwycięstwa Ateńczyków nad historycznymi i mitologicznymi przeciwnikami. Malowidło Polignota[6] wymienione przez Pauzaniasza jako pierwsze przedstawiało ateńskich hoplitów ustawionych w szyku bojowym przed bitwą ze Spartanami. Autorem przedstawionej obok Amazonomachii był Mikon[6]. Kolejny obraz, autorstwa Polignota, przedstawiał zburzenie Troi a także ilustrował mit o znieważeniu Kassandry przez Ajasa. Malarz ukazał zgromadzenie wodzów związane z tą sprawą, a także samych Ajasa i Kassandrę oraz inne branki trojańskie[7]. Według legendy artysta umieścił wśród nich swoją ukochaną Elpinike jako Laodike, najpiękniejszą z córek Priama[8]. Obraz przedstawiający bitwę pod Maratonem albo również był dziełem Polignota[1] albo Panajnosa[6]. Artysta ukazał jednocześnie sceny rozgrywające się w różnych fazach bitwy: wyruszających do ataku Platejczyków i Ateńczyków, następnie uciekających pokonanych Persów, wreszcie – na ostatnim planie – Greków zabijających przeciwników, którzy usiłują wedrzeć się na okręty fenickie. Wśród przedstawionych postaci znaleźli się greccy przywódcy Miltiades[a][9] i Kallimach oraz tragik Ajschylos, jego brat Kynegejros, któremu odcięto rękę podczas próby chwycenia się wrogiego okrętu i oślepiony podczas bitwy Epizelos, a także perscy wodzowie Datis i Artafernes. Na obrazie znaleźli się również herosi Maraton, Tezeusz i Echetlos oraz Herakles i bogini Atena[10][11].

Ściany udekorowane były również zdobytymi podczas wojen tarczami i elementami uzbrojenia[12] (Pauzaniasz wymienia między innymi tarcze spartańskich jeńców pojmanych pod Sfakterią[13]).

Pod koniec IV wieku p.n.e. działalność w Atenach rozpoczął filozof Zenon z Kition, który nie miał możliwości nabycia własnego budynku w mieście, ponieważ nie był obywatelem. Zaczął więc prowadzić wykłady i dyskusje w portyku, toteż jego szkołę zaczęto nazywać Stoą, a uczniów stoikami[14].

Portyk istniał jeszcze na początku V wieku n.e. Odwiedzający Ateny w 402 roku Synesios z Cyreny pisał w liście: jak po złożonym na ofiarę zwierzęciu pozostaje tylko skóra, po której można poznać istotę dawniej żyjącą, tak po wyniesieniu się stąd filozofii przybysz może podziwiać tylko Akademię, Liceum i Malowaną Stoę[15][16] Z tego samego listu można się również dowiedzieć, że w tym okresie nie było już obrazów na ścianach budowli[17].

Archeolodzy odkryli pozostałości portyku na początku lat osiemdziesiątych XX wieku[8].

Uwagi

  1. Według czwartowiecznego mówcy Ajschinesa (Aischin. 3, 186) Miltiades sam zażyczył sobie, aby upamiętniono go w portyku, jednak najprawdopodobniej jest to tylko retoryczna figura

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Lengauer 1999 ↓, s. 153.
  2. Barwik 2005 ↓, s. 41.
  3. Bravo, Wipszycka et al. 2009 ↓, s. 422.
  4. Krajewski 1974 ↓, s. 398.
  5. Paus. ↓, I, 15, 1-3.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Pauzaniasz: Wędrówka po Helladzie. W świątyni i w micie. przekł. i oprac. J. Niemirska-Pliszczyńska, kom. archeologiczny B. Filarska. Wrocław: Ossolineum & De Agostini, 2005, s. 58, przypis dolny. ISBN 83-04-04748-9.
  7. Paus ↓, I 15, 2.
  8. 8,0 8,1 Barwik 2005 ↓, s. 42.
  9. Ajschines: Mowy. tłum. Włodzimierz Lengauer. Warszawa: Prószyński i S-ka, seria: Biblioteka Antyczna. ISBN 83-7337-855-3.
  10. Paus ↓, I 15, 3.
  11. Hammond 1973 ↓, s. 271.
  12. Bravo, Wipszycka et al. 2009 ↓, s. 399.
  13. Paus. ↓, I, 15, 4.
  14. Reale 1999 ↓, s. 327.
  15. Sinko 1959 ↓, s. 822.
  16. Barwik 2005 ↓.
  17. Synezjusz, (tłum. na angielski A. Fitzgerald): List 136 (ang.). [dostęp 2014-10-01].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]