Rugby (sport)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Piłka do rugby marki Gilbert

Rugby (ang. rugby football) – grupa sportów drużynowych o wspólnym pochodzeniu. Trzema najpopularniejszymi rodzajami rozgrywek są:

  • Rugby union – piętnastoosobowy i najpopularniejszy wariant zarządzany przez World Rugby (dawniej IRB) obecny w ponad stu państwach świata. W Polsce zwykle określenie „rugby” oznacza właśnie tę odmianę.
  • Rugby 7 – zyskujący na popularności siedmioosobowy wariant rugby union, od 2016 r. dyscyplina olimpijska.
  • Rugby league – trzynastoosobowa odmiana rozwijająca się samodzielnie od końca XIX stulecia, popularna przede wszystkim w Australii i Anglii.

Ponato istnieją wersje bezkontaktowe (paryżanka, rugby TAG), plażowe, rugby na wózkach, rugby podwodne oraz z innymi liczbami zawodników (zazwyczaj 9, 10, lub 12).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie gry[edytuj | edytuj kod]

Calcio fiorentino

Do połowy XIX wieku historia wszystkich kodów futbolowych (piłki nożnej, rugby, futbolów amerykańskiego, australijskiego, gaelickiego i kanadyjskiego oraz ich odmian) jest wspólna. Początków rugby można doszukiwać się w grach popularnych w starożytności w basenie Morza Śródziemnego, choć warto wspomnieć że sporty z użyciem piłki istniały w różnych cywilizacjach i kulturach na całej Zemi. W Chinach grano w grę cuju już około 2300 lat temu. Jej reguły spisano między 206 a 220 r.n.e. Gra dotarła później do Korei (znana jako chuk-guk) i Japonii (pod nazwą kemari). Podobne gry mieli Eskimosi (Aqsaqtuk), Indianie (Pahsaheman), Aborygeni, czy Maorysi (Ki-o-rahi). Gumowej piłki używano w prekolumbijskiej Mezoameryce, choć lokalny sport przypominał raczej koszykówkę albo siatkówkę. Gry z piłką znali też Celtowie, choć trudno dziś określić, czy było to zapożyczenie od Rzymian, czy własna inwencja.

Mob football, rycina z 1721 r.

W starożytnych Grecji i Rzymie gry z piłką były popularne. Harpastum, wywodzące się od greckiej episkyros często uznaje się za przodka rugby. Jedna z dwóch podstawowych wersji polegała na umieszczaniu gumowej piłki za linią końcową boiska. Rozpowszechnione po całym imperium przez legionistów harpastum dało początek średniowiecznym grom takim jak calcio fiorentino we Włoszech, la soule we Francji, czy mob football na Wyspach Brytyjskich. Nie wiadomo, czy gry piłkarskie dotarły na drugą stronę Kanału La Manche z Celtami, Rzymianami, Duńczykami, czy Normanami, można jednak prześledzić ich niesłabnącą popularność od najstarszej notatki sporządzonej między 1174 a 1183 r.

Dotarcie gier piłkarskich na Wyspy Brytyjskie jest o tyle ważne, że to właśnie tam w XIX wieku spisano po raz pierwszy reguły gry. W średniowieczu w wielu miastach grano w różne odmiany futbolu ludowego (mob football), jak np. Royal Shrovetide Football. Piłki wtedy głównie przenoszono w rękach, kopiąc je tylko sporadycznie. Grano na ulicach miejskich, a celem było przeniesienie piłki do wyznaczonego miejsca (najczęściej była to brama miejska). Sport ten nie miał spisanych reguł: cechował się dużą brutalnością, drużyny liczyły nawet po kilkuset zawodników, którzy w czasie gry dewastowali miasto. Z tych powodów sport ten był wielokrotnie zakazywany edyktami królewskimi, kościelnymi i miejskimi. Piłki w tym czasie robiono ze zwierzęcych pęcherzy[1].

Rozwój współczesnego rugby[edytuj | edytuj kod]

Rugby school w Anglii

W XIX wieku Wielka Brytania była centrum rewolucji przemysłowej, co doprowadziło do znaczących zmian cywilizacyjnych. Piłką zaczęto grać na podmiejskich łąkach, doprowadzono do spisania pierwszych reguł. Prym wiodły szkoły publiczne, które uznały, że gry ruchowe mogą pozytywnie wpłynąć na rozwój i dyscyplinę młodzieży. Powstanie kolei sprawiło, że szkoły mogły dużo łatwiej rywalizować ze sobą. Problemem był jednak brak wspólnych zasad rywalizacji. Reguły – zazwyczaj nieliczne – ustalano tuż przed meczem. Najstarsze spisane zasady gry powstały w 1845 r. w szkole w mieście Rugby w środkowej Anglii, od którego wzięła się nazwa całej dyscypliny sportu. Apokryficzna historia przypisuje powstanie gry Williamowi Webbowi Ellisowi w 1823 r., upamiętnionemu m.in. w nazwie Pucharu Świata w rugby union.

Mecz rugby Anglia-Szkocja w 1892 r.

W 1863 r. powstała the Football Association (Stowarzyszenie Futbolowe) mające regulować reguły gry w futbol, jednak narastający od lat 50. spór dotyczący gry ręką i szarżowania doprowadził do rozłamu i powstania the Rugby Football Union (Związku Futbolu Rugby) w 1871 r. Odtąd drogi piłki nożnej i rugby potoczyły się własnymi ścieżkami.

Mecz Francja-USA w ramach Igrzysk Olimpijskich w Paryżu w 1924 r.

Rugby dotarło wkrótce poza Wyspy Brytyjskie, nie tylko do innych części rozległego Imperium Brytyjskiego, ale m.in. do Argentyny, Francji, Niemiec, czy Stanów Zjednoczonych. W tym ostatnim kraju rugby odcisnęło piętno na powstający futbol amerykański, początkowo przypominający bardziej wczesną piłkę nożną. W 1886 r. powstała International Rugby Football Board (Międzynarodowa Rada Futbolu Rugby; obecnie World Rugby) dla zarządzania rozwojem dyscypliny. Między 1900 a 1924 r. rugby union było czterokrotnie obecne na Igrzyskach Olimpijskich.

Dominacja w IRFB ludzi kładących nacisk na etos gry i amatorstwo doprowadził do konfliktu z częścią zespołów z północy Anglii i powstania the Northern Rugby Football Union (Północnego Związku Futbolu Rugby, obecnie RFL), która powołała zawodową ligę rugby (stąd nazwa rugby league). Wkrótce NRFU zmieniła niektóre przepisy, doprowadzające do zróżnicowania obu odmian sportu. Rugby league zdobyło popularność na mającej robotniczy charaker północy Anglii oraz w niektórych regionach Australii, przejściowo – po II wojnie światowej – także we Francji. W 1954 r. odbyły się pierwsze Mistrzostwa Świata w rugby league.

Do rozpowszechnienia rugby union poza anglosferę przyczynili się przede wszystkim Francuzi, którzy doprowadzili do powstania FIRA (Międzynarodowego Związku Rugby Amatorskiego) w 1934 r. W 1987 r. odbył się pierwszy turniej Pucharu Świata w rugby union, a w 1995 r. dopuszczono do zawodowstwa w tej odmianie.

Pod koniec XIX wieku w Szkocji rozwinęła się siedmioosobowa odmiana rugby union, która po II wojnie światowej zyskała na popularności w wielu regionach świata. Począwszy od Igrzysk w Rio de Janeiro w 2016 r. będzie ona jedną z dyscyplin olimpijskich.

Popularność[edytuj | edytuj kod]

Zorganizowane związki sportowe rugby (przede wszystkim union) istnieją w ponad 130 państwach, z czego gra popularna jest w około 30 z nich. Rugby union jest uznawane za sport narodowy w Walii, Nowej Zelandii, Gruzji, na wielu wyspach Pacyfiku i na Madagaskarze a także białej mniejszości RPA. Wśród innych wyróżniających się państw należy wymienić m.in. Anglię, Argentynę, Australię, Francję, Irlandię, Japonię, Kanadę, Kenię, Rumunię, Szkocję, Włochy i in.

Rugby league jest sportem narodowym Papui Nowej Gwinei, ponadto jest popularne w Australii (przede wszystkim Nowa Południowa Walia i Queensland) i północnej Anglii, w mniejszym stopniu na południu Francji, w Nowej Zelandii na niektórych wyspach Pacyfiku i w pozostałych państwach Wysp Brytyjskich.

Różnice między rugby union a rugby league[edytuj | edytuj kod]

Wznowienie z autu w rugby union w meczu między Nową Zelandią a RPA w 2006 r.

Rugby union i rugby league są do siebie podobne i przez to zjawisko przechodzenia z jednego kodu na drugi jest powszechne, szczególnie w regionach gdzie istniały ligi zawodowe w odmianie trzynastoosobowej (Australia, Anglia, Walia). Niemniej jednak rozwój obu dyscyplin doprowadził do kilku poważnych zmian.

Usunięcie z reguł rugby league raków i autów, czy ograniczenie młynów uprościło znacząco grę. Zmiany te, podobnie jak zmniejszenie liczby graczy z 15 do 13 miały na celu zwiększenie widowiskowości meczów. W odmianie league występuje także charakterystyczne wznowienie play-the-ball wprowadzone w zastępstwie raków i, wzorowana na futbolu amerykańskim, zasada sześciu prób. Pozostałe różnice w sposobie prowadzenia gry są nieznaczące i wynikają z wymienionych wcześniej zmian.

Między obiema odmianami istnieje także różnica w wartości akcji punktowych. W rugby union przyłożenie jest warte 5 punktów, podwyższenie 2 punkty, bramka z gry i z karnego po 3 punkty. W rugby league drużyna otrzymuje za przyłożenie 4 punkty, za podwyższenie i bramkę z karnego 2 punkty, a za bramkę z gry 1 punkt.

Boiska do obu sportów są niemal identyczne – w rugby league jest ono 2 m węższe, a pole punktowe jest zazwyczaj krótsze.

Różnice między wersją piętnastoosobową a olimpijską siedmioosobową rugby union dotyczą głównie czasu gry, wznowienia gry po zdobyciu punktów i organizacji zawodów, które w siódemkach przybierają formę turniejów.

W Polsce[edytuj | edytuj kod]

Rugby union pojawiło się w Polsce w okresie międzywojennym, jednak regularne rozgrywki udało się rozwinąć dopiero wraz z założeniem Polskiego Związku Rugby w 1957 r.[2]

W latach 90. XX wieku zaczęto rozgrywać turnieje siódemek. Obecnie istnieją rozgrywki drużyn piętnastoosobowych (20 zespołów w ramach trzech lig) i siedmioosobowych (około 50 aktywnych drużyn w całym kraju)[3].

W 2001 r. powstały pierwsze w kraju drużyny żeńskie, a od 2003 r. rozgrywane są Mistrzostwa Polski w rugby 7 kobiet[4]. Reprezentacja Polski w siódemkach gra obecnie w Dywizji A Mistrzostw Europy [5]. W 2014 r. żeńska drużyna narodowa zajęła ósme miejsce [6].

Rugby league jest jak dotąd nieobecne w Polsce.

Najważniejsze rozgrywki[edytuj | edytuj kod]

W Polsce[edytuj | edytuj kod]

Na świecie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Źródła[edytuj | edytuj kod]

Przypisy