Papua-Nowa Gwinea
| Independent State of Papua New Guinea Independen Stet bilong Papua Niugini Niezależne Państwo Papui-Nowej Gwinei |
|||||
|
|||||
| Dewiza: Unity in diversity | |||||
| Hymn: O arise all you sons of this land | |||||
 |
|||||
| Język urzędowy | angielski, tok pisin, hiri motu | ||||
| Stolica | Port Moresby | ||||
| Ustrój polityczny | monarchia konstytucyjna[1] | ||||
| Głowa państwa | królowa Elżbieta II | ||||
| w jej imieniu | gubernator generalny Michael Ogio |
||||
| Szef rządu | premier Peter O'Neill | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
55. na świecie 462 840 km² 0% |
||||
| Liczba ludności (2008) • całkowita • gęstość zaludnienia |
106. na świecie 5 932 000[a]  12,8 osób/km² |
||||
| Jednostka monetarna | kina[2] (PGK) | ||||
| Niepodległość | od Australii 16 września 1975 |
||||
| Religia dominująca | protestantyzm[3] | ||||
| Strefa czasowa | UTC +10 | ||||
| Kod ISO 3166 | PG | ||||
| Domena internetowa | .pg | ||||
| Kod samochodowy | PNG | ||||
| Kod samolotowy | P2 | ||||
| Kod telefoniczny | +675 | ||||
 |
|||||
Papua-Nowa Gwinea (Papua New Guinea, Niezależne Państwo Papui-Nowej Gwinei – Independent State of Papua New Guinea[4]) – państwo w Oceanii, w Melanezji, położone w większości na wyspie Nowa Gwinea oraz dodatkowo na około 2800 wyspach[3]. Lądowo graniczy jedynie z Indonezją, ale w najbliższym otoczeniu leżą również Australia i Wyspy Salomona. Papuę-Nową Gwineę oblewają wody Oceanu Spokojnego, Morza Nowogwinejskiego oraz Morza Koralowego.
Spis treści |
Geografia [edytuj]
Papua Nowa Gwinea położona jest we wschodniej części Nowej Gwinei oraz sąsiednich archipelagach (przede wszystkim Archipelagu Bismarcka i Wyspach Salomona). Od północnego zachodu graniczy z Indonezją[5]. Jest to kraj w dużej mierze górzysty z najwyższym szczytem sięgającym 4509 m n.p.m. (Góra Wilhelma). Występują tu liczne wulkany oraz trzęsienia ziemi (występuje ryzyko tsunami).
Klimat równikowy, gorący i wilgotny[6]. Występuje gęsta sieć rzeczna. Roślinność reprezentują głównie bujne lasy równikowe. Występują tu endemiczne gatunki zwierząt.
Historia [edytuj]
Pierwsi ludzie przybyli na Nową Gwineę ponad 60 tys. lat temu. Pochodzili oni z Azji Południowo-Wschodniej[3]. Na wyspie stworzyli prostą kulturę opartą na rolnictwie.
Dla Europy wyspę w 1526 roku odkrył Portugalczyk Jorge de Meneses nadając jej nazwę Papua od malajskiego słowa puapua.
W roku 1545 północne brzegi wyspy zobaczył Hiszpan Yñigo Ortiz de Retez. Odkryte wybrzeże nazwał Nowa Gwinea, gdyż według niego tamtejsi mieszkańcy przypominali wyglądem ludy znad Zatoki Gwinejskiej[potrzebne źródło]. Nazwa przyjęła się. Faktem jest, że krajobraz Nowej Gwinei przypomina znane iberyjskim żeglarzom wybrzeża Bioko i zatoki Biafra.
Europejczycy odkryli wprawdzie wyspę w XVI wieku, ale do XIX wieku pozostawała ona nieomal całkowicie niezbadana. Dzisiejsza Papua Nowa Gwinea powstała z połączenia dwóch terytoriów kolonialnych, które obejmowały wschodnią część Nowej Gwinei oraz pobliskie wyspy. Papua, której nazwa wywodząca się z języka malajskiego oznacza kręcone włosy typowe dla Melanezyjczyków, obejmowała południowo-wschodnią część wyspy. Początkowo stanowiła ona kolonię brytyjską (Nowa Gwinea Brytyjska), by później zostać przekazaną pod administrację australijską. Północno-wschodnia część wyspy jako Ziemia Cesarza Wilhelma stanowiła część niemieckiego protektoratu Nowej Gwinei Niemieckiej. Po przegranej I wojnie światowej Niemcy musiały zrezygnować z posiadłości kolonialnych, a ich część Nowej Gwinei przypadła również Australii jako terytorium mandatowe. W 1949 oba australijskie terytoria połączono w jedno Terytorium Papui i Nowej Gwinei, później nazywane po prostu Papua Nowa Gwinea.
Papua Nowa Gwinea uzyskała niepodległość 16 września 1975 jako monarchia konstytucyjna z brytyjskim monarchą jako głową państwa[6]. Historią niepodległej Papui Nowej Gwinei wstrząsnęła próba oderwania się od niej w 1988 wyspy Bougainville[3]. Walki z secesjonistami kosztowały życie 20 tys. osób. Ostatecznie konflikt rozwiązano w 1997, a wyspa otrzymała pewien stopień autonomii.
Ustrój polityczny [edytuj]
Papua-Nowa Gwinea jest konstytucyjną monarchią parlamentarną. Głową państwa jest królowa angielska Elżbieta II reprezentowana przez wybieranego na 6-letnią kadencję gubernatora generalnego. Wyboru dokonuje papuaski parlament.
Unikameralny parlament Papui-Nowej Gwinei składa się z 109 posłów, z których 20 jest przedstawicielami prowincji, a pozostali pochodzą z powszechnych wyborów. Deputowani wybierani są na 5-letnie kadencję. Izba cechuje się dużą ilością partii politycznych mających w niej przedstawicielstwo.
Szef Narodowej Rady Wykonawczej - papuaskiego rządu, wybierany jest przez większość parlamentarną. Oficjalnie premiera mianuje gubernator generalny. Z powodów rozdrobnienia partyjnego żaden gabinet od uzyskania niepodległości nie utrzymał się przez całą, 5-letnią kadencję[7].
Demografia [edytuj]
Języki [edytuj]
Papua Nowa Gwinea jest krajem charakteryzującym się ogromną różnorodnością językową. Pośród sześciu milionów mieszkańców rozróżnia się około 826 języków[8].
Kraj deklaruje się jako chrześcijański, z czego większość stanowią protestanci. Trudno jednak ustalić, w jakiej części ludność wyznaje tę religię.
Religia (2000) [edytuj]
- Protestantyzm: 67,1%
- Luteranizm: 19%
- Kościół Zjednoczony: 18,1%
- Zielonoświątkowcy: 9,2%:
- Kościół Poczwórnej Ewangelii: 2,1%
- Kościół Zielonoświątkowy Betel Tabernaklum: 1,7%
- Zjednoczenie Zielonoświątkowe: 1,5%
- Kościół Apostolski: 1,1%
- Zbory Boże: 0,6%
- Kościół Adwentystów Dnia Siódmego: 6%
- Anglikanizm: 5,6%
- Unia Baptystyczna: 1,6%
- Ewangeliczny Kościół Papui: 1,2%
- Katolicyzm: 20,8%
- Animizm: 1,8%
- Bahaizm: 0,7%
- Mormoni: 0,1%
- Świadkowie Jehowy: 0,06%
Podział administracyjny [edytuj]
Papua Nowa Gwinea dzieli się na 18 prowincji, jeden region autonomiczny oraz jeden dystrykt stołeczny[2].
Gospodarka [edytuj]
85% ludności czynnej zawodowo pracuje w rolnictwie[3]. Przemysł zajmuje się przetwórstwem surowców mineralnych[6].
Zobacz też [edytuj]
Linki zewnętrzne [edytuj]
Uwagi
- ↑ Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA)
Przypisy
- ↑ Encyklopedia w INTERIA.PL - największa w Polsce encykloepdia internetowa (pol.). [dostęp 2010-02-03].
- ↑ 2,0 2,1 Papua-Nowa Gwinea Encyklopedia PWN (pol.). [dostęp 2010-02-03].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Papua-Nowa Gwinea (pol.). [dostęp 2010-02-03].
- ↑ Oxford Wielka Encyklopedia Świata tom 11.. Oxford Educational, 2005. ISBN 83-7325-701-2.
- ↑ Encyklopedia w INTERIA.PL - największa w Polsce encyklopedia internetowa (pol.). [dostęp 2010-02-03].
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Oxford Wielka Encyklopedia Geografii tom 4 Afryka, Australia i Oceania. Oxford Educational, 2005, s. 82. ISBN 83-7425-138-7.
- ↑ Informacje o ustroju na podstawie www.oceania.stosunki.pl
- ↑ Harald Haarmann: Sprachen-Almanach - Zahlen und Fakten zu allen Sprachen der Welt. Campus, Frankfurt/Main 2002, ISBN 3-593-36572-3, S. 361–365 Papua-Neuguinea
- ↑ Dane statystyczne zaczerpnięto z książki Patricka Johnstona i Jasona Mandryka: Operation World
|
|||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
