Rząd Jarosława Stećki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Rząd Jarosława Stećki (Krajowy Rząd Zachodnich Obwodów Ukrainy) - rząd ukraiński, utworzony po ogłoszeniu Aktu odnowienia Państwa Ukraińskiego 30 czerwca 1941, funkcjonował 7 dni (do 6 lipca 1941). Na premiera rządu desygnowano Jarosława Stećko.

Lwów po wejściu armii niemieckiej[edytuj | edytuj kod]

30 czerwca 1941 do Lwowa wkroczył batalion "Nachtigall" o siedem godzin wyprzedzając regularne jednostki niemieckie. Tego samego dnia, stworzony kilka dni wcześniej przez banderowców Ukraiński Komitet Narodowy proklamował niepodległość Ukrainy i powierzył Jarosławowi Stećko utworzenie rządu. Iwan Hrynioch, referent duszpasterstwa oddziału "Nachtigall" uzyskuje od metropolity obrządku greckokatolickiego Andrzeja Szeptyckiego aprobatę na utworzenie rządu i ogłoszenie niepodległości. Proklamację o tym wydarzeniu odczytano przez lwowską radiostację. W okresie między 30 czerwca a 7 lipca 1941 mają miejsce dwa masowe mordy w mieście tj. pogrom Żydów oraz profesorów lwowskich. Rozlepiane odezwy obwieszczały ludności Lwowa zamiar OUN-R proklamowania "Ukrajińskoj Samostijnoj Derżawy". "Lachów, Żydów i komunistów niszcz bez litości, nie miej zmiłowania dla wrogów Ukraińskiej Rewolucji Narodowej" — wzywały w tym czasie jawnie do mordów ulotki OUN wręczane przechodniom[1]. Do 3 lipca miejscowa ludność zabiła ok. 4 tys. Żydów.

Historia utworzenia rządu[edytuj | edytuj kod]

Początkowo planowano, że premierem rządu ukraińskiego zostanie Stepan Bandera, ale został on zatrzymany przez władze niemieckie w Krakowie[2]. Powstanie rządu notyfikowano oficjalnie Niemcom i państwom - sojusznikom III Rzeszy - Włochom [3], Węgrom, Rumunii, Finlandii, Słowacji.

Rząd ten nie został uznany przez żadne państwo na świecie, w tym czasie na emigracji działał rząd URL z siedzibą w Berlinie, który był legalnym reprezentantem narodu ukraińskiego.

2 lipca 1941 przebywający w Berlinie minister spraw zagranicznych rządu Wołodymyr Stachiw wystosował do ministra spraw zagranicznych III Rzeszy Joachima Ribbentropa list, w którym poinformował o ogłoszeniu 30 czerwca niepodległości Ukrainy.

Na ultimatum Hitlera, żądające odwołania Aktu, jego sygnatariusze: przewodniczący OUN Stepan Bandera, premier rządu ukraińskiego Jarosław Stećko i przewodniczący UNK Wołodymyr Horbowyj, odpowiedzieli odmownie.

Reakcja Niemców była natychmiastowa - 3 lipca 1941 zabroniono Banderze opuszczać krakowskie mieszkanie, a 5 lipca wywieziono go razem z współpracownikami Romanem Ilnyckim i Wołodymyrem Stachiwem do Berlina.

5 lipca rozwiązano rząd Jarosława Stećki, a jego członków (Wasyl Mudry, Wiktor Andrijewskyj, Roman Szuchewycz, Wołodymyr Janiw) przewieziono do Krakowa. Odpowiadali tam początkowo z wolnej stopy. 6 lipca Adolf Hitler wydał rozkaz rozpędzenia rządu Stećki, w tym dniu również rozpoczęły się represje skierowane przeciw działaczom OUN-B. Także 6 lipca we Lwowie OUN-B powołała Radę Seniorów.

9 lipca aresztowano Jarosława Stećkę, a 11 lipca 1941 resztę rządu. W dniach 11-23 lipca prowadzono tajne negocjacje w Sulejówku, jednak działaczy OUN-B nie udało się nakłonić do rezygnacji z niepodległości.[4]

W połowie lipca czasowo zwolniono Stećkę, a 20 lipca Banderę z współpracownikami. Uwolnienie działaczy OUN-B miało pomóc w wykorzystaniu Ukraińców do walki z ZSRR. Jednocześnie 20 lipca Hitler podpisał rozkaz o utworzeniu Komisariatu Rzeszy Ukraina (od 1 września 1941), co ostatecznie grzebało szanse na utworzenie państwa ukraińskiego. 5 sierpnia 1941 dowództwo 17 Armii wydało rozkaz o aresztowaniu "banderowskich agitatorów" i przekazaniu ich kontrwywiadowi wojskowemu.

12 września przeprowadzono w Berlinie ostateczne rozmowy[5], a gdy ponownie Stepan Bandera, Jarosław Stećko i inni działacze OUN kategorycznie odmówili odwołania deklaracji niepodległości Ukrainy – wysłano ich do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen.

17 września 1941 dowództwo Grupy Armii Południe wydało rozkaz o aresztowaniu wszystkich członków OUN-B. 25 listopada 1941 Adolf Hitler wydał rozkaz nr 12432/1941, w którym rozkazał zlikwidować organizację OUN Bandery i aresztować jej członków w związku z fałszywym oskarżeniem o przygotowywanie przez nią antyniemieckiego powstania w Reichskommissariat Ukraine.

Aresztowania objęły około 80 % kadry kierowniczej OUN-B, i trwały jeszcze przez rok 1942. Organizacja z szoku otrząsnęła się dopiero po kilku miesiącach. Dowodzenie odtworzoną konspiracyjną OUN-B objął Mykoła Łebed. Na II Konferencji OUN-B w kwietniu 1942 potępiono zarówno faszyzm[potrzebne źródło], jak i komunizm. Odżegnano się od wszelkiej współpracy z okupantem. Postanowiono liczyć tylko na własne siły i zmobilizować cały naród do walki o niepodległość jednocześnie ze wszystkimi wrogami - ZSRR, Niemcami i Rumunią[6].

Skład rządu[edytuj | edytuj kod]

Według Torzeckiego[edytuj | edytuj kod]

Według Ryszarda Torzeckiego w skład rządu wchodzili:

Według Melnyka[edytuj | edytuj kod]

Andrij Melnyk w swej książce "30 czerwca 1941", wydanej w 1967, podaje trochę inny skład rządu:

  • Premier oraz reformy społeczne - Jarosław Stećko
  • Wicepremier - Lew Rebet
  • Wicepremier i Ministerstwo Ochrony Zdrowia - Marian Panczyszyn
  • Ministerstwo Bezpieczeństwa Narodowego - Mykoła Łebed
  • Ministerstwo Spraw Zagranicznych - W. Stachiw
  • Ministerstwo Informacji - Ołeksandr Haj-Hołowko
  • Ministerstwo Koordynacji Politycznej - Iwan Kłymiw
  • Ministerstwo Spraw Wewnętrznych - W. Łysyj
  • Ministerstwo Gospodarki Narodowej - Julijan Pawłykowśkyj
  • Ministerstwo Leśnictwa - Andrij Piasećkyj
  • Ministerstwo Oświaty I Spraw Religijnych - Radzykewycz
  • Ministerstwo Transportu - Moroz
  • Ministerstwo Rolnictwa - J. Chrapływyj
  • Ministerstwo Spraw Wojskowych - gen. Wsewołod Petriw
  • Ministerstwo Sprawiedliwości - Fedorowycz
  • Ministerstwo Finansów - Olchowyj

Według Mazura, Skwary i Węgierskiego[edytuj | edytuj kod]

Mazur, Skwara i Węgierski w swojej książce "Kronika 2350 dni wojny i okupacji Lwowa" podają następujący skład rządu:

Jednocześnie przewodniczącym Zarządu Miejskiego Lwowa został Jurij Polanśkyj, od którego o 16.30 odebrał przysięgę na wierność państwu ukraińskiemu Jarosław Stećko.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. "Równocześnie rozlepiane odezwy obwieszczały ludności Lwowa zamiar OUN-R proklamowania "Ukrajińskoj Samostijnoj Derżawy". "Lachów, Żydów i komunistów niszcz bez litości, nie miej zmiłowania dla wrogów Ukraińskiej Rewolucji Narodowej" — wzywała już jawnie do mordów ulotka OUN wręczana przechodniom. W instrukcjach wydanych przez OUN-R nakazywano, by wszędzie, gdzie wkraczają Niemcy, miasta i wioski były udekorowane niemieckimi flagami, by na głównych ulicach były postawione bramy triumfalne z napisami: : "Heil Hitler", "Sława OUN") "Sława Banderze", "Niech żyje niemiecka armia", "Niech żyje wódz Adolf Hitler". [w: Włodzimierz Bonusiak. Kto zabił profesorów lwowskich? 1989, str. 30]
  2. Kazimierz Podlaski (Bohdan Skaradziński) - "Białorusini, Litwini, Ukraińcy", Białystok 1990, s. 103
  3. Premier Stećko w liście do Mussoliniego pisze tak: "w nowym sprawiedliwym faszystowskim porządku, który powinien zastąpić system wersalski, Ukraina zajmie należne jej miejsce"
  4. Torzecki, ibidem
  5. Rozmowy ukraińsko-niemieckie odbyły się w gmachu przedwojennej ambasady RP w Berlinie. Ryszard Torzecki. op.cit. ibidem
  6. Grzegorz Motyka - "Tak było w Bieszczadach", s. 105