Sistrum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sistrum łukowe z epoki rzymskiej

Sistrum (gr. σείστρον, łac. sīstrŭm – grzechotka) – instrument muzyczny przejęty przez Greków i Rzymian z Egiptu wraz z kultem egipskiej bogini Izydy. W starożytnym Egipcie używany był również w obrzędach kultu identyfikowanej z Izydą Hathor oraz bogini Bastet.

Najczęściej spotykaną formą jest sistrum łukowe wprowadzone w początkach okresu Nowego Państwa[1]. Wykonane zwykle z brązu, składało się z wygiętego w kształt liry metalowego pałąka, przez którego otwory między przeciwległymi bokami przełożone były metalowe pręciki osadzone tak luźno, że przy potrząsaniu instrument wydawał dźwięki. Uchwyt naśladował kształtem łodygę papirusową, a na szczycie pałąka umieszczano często niewielki symbol bogini (np. Bastet – figurkę kota lub rogatą głowę Hathor).

Istniało również w odmianie tzw. sistrum naosowego, które ponad uchwytem miało większą modelowaną konstrukcję, będącą oprawą dla elementów dźwięczących[2]. Rozpowszechnione później w południowej Italii (Apulia) sistrum apulskie wykonywano w postaci drabinki z luźnymi pręcikami celowo różnorodnie strojonymi dla urozmaicenia gamy dźwięków[3].

W obrzędach kultowych magicznym zadaniem sistrum było odwracanie złych mocy od odprawianych ceremonii. Instrumentu tego używano zwłaszcza podczas procesji i wykonywania żałobnych pieśni ku czci zmarłego Ozyrysa. Akompaniujące zastosowanie sistrum mogło być podobne jak używanego we współczesnej kantylacji etiopskiej muzyki kościelnej, tj. dla podkreślania dźwiękiem końcowek wersetów pieśni. W nowożytnej muzyce koptyjskiej takiż akompaniament stanowiły niewielkie metalowe talerze o metalicznym brzmieniu, będące też instrumentem pokrewnym staroegipskiemu[4].

W literaturze rzymskiej sistrum (l. mn. sistra) wzmiankowane jest u Wergiliusza w Eneidzie (VIII, 696), w Metamorfozach Owidiusza (IX, 784), także u Propercjusza, w epigramach Marcjalisa i satyrach Juwenalisa[5].

Przypisy

  1. Miało pojawić się u Egipcjan wraz z innymi obcymi instrumentami (harfa, cytra, obój) ok. 1500 p.n.e. (C. Sachs, dz. cyt. poniżej, s. 56).
  2. Por. Galeria Sztuki Starożytnej. Przewodnik, Muzeum Narodowe w Warszawie, 2007, s. 60-61.
  3. Slovnik antické kultury, dz. cyt. poniżej, s. 564.
  4. C. Sachs, dz. cyt. poniżej, s. 99-100.
  5. Słownik łacińsko-polski pod red. M. Plezi, t. V, Warszawa 1979, s. 161.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Curt Sachs, Muzyka w świecie starożytnym, Warszawa: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1988
  • "Sistrum" w: Slovnik antické kultury, Praha: "Svoboda", 1974