Skala Torino

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Skala Torino – 11-stopniowa skala, według której NASA ocenia potencjalne zagrożenie katastrofą kosmiczną, jakie stwarzają rozmaite obiekty nadlatujące w kierunku Ziemi z kosmosu:

BRAK ZAGROŻENIA (biały)
0. Prawdopodobieństwo kolizji wynosi zero lub jest bliskie zeru. Stopień ten odnosi się również do obiektów małych jak meteory, które ulegają całkowitemu spaleniu w atmosferze lub większych jak meteoryty, które rzadko powodują zniszczenia.
NORMA (zielony)
1. Obiekt odkryty, który nie stanowi większego zagrożenia. Posiadane dane wskazują na to, że prawdopodobieństwo zderzenia, jakkolwiek niezerowe, jest bardzo znikome i nie wymaga powiadamiania opinii publicznej. Nowe projekty obserwacyjne prawdopodobnie doprowadzą do zredukowania zagrożenia do stopnia 0.
WYMAGANA UWAGA ASTRONOMÓW (żółty)
2. Obiekt, który na podstawie dokładniejszych obserwacji, może okazać się całkowicie nieszkodliwy. Jego orbita przecina orbitę ziemską w małej odległości od Ziemi, aczkolwiek nie istnieje ryzyko zderzenia. Nowe projekty obserwacyjne prawdopodobnie doprowadzą do zredukowania zagrożenia do stopnia 0.
3. Bliskie zbliżenie obiektu do Ziemi, wymagające uwagi astronomów. Aktualne obliczenia dają szansę na kolizję, z możliwością wywołania lokalnych zniszczeń, większą niż 1%. Nowe projekty obserwacyjne prawdopodobnie doprowadzą do zredukowania zagrożenia do stopnia 0. Zalecane jest powiadomienie opinii publicznej i odpowiednich organów państwowych, jeżeli spotkanie z obiektem nastąpi w ciągu dekady.
4. Bliskie zbliżenie obiektu do Ziemi, wymagające uwagi astronomów. Aktualne obliczenia dają szansę na kolizję, z możliwością wywołania regionalnych zniszczeń, większą niż 1%. Nowe projekty obserwacyjne prawdopodobnie doprowadzą do zredukowania zagrożenia do stopnia 0. Zalecane jest powiadomienie opinii publicznej i odpowiednich organów państwowych, jeżeli spotkanie z obiektem nastąpi w ciągu dekady.
ZAGROŻENIE (pomarańczowy)
5. Bliskie zbliżenie obiektu do Ziemi stanowiące poważne, aczkolwiek nie 100% pewne zagrożenie kolizją, z możliwością wywołania regionalnych zniszczeń. Wymagane jest znaczne zaangażowanie astronomów w celu potwierdzenia lub wykluczenia możliwości kolizji. Zalecane jest postępowanie kryzysowe podjęte przez odpowiednie organy państwowe, jeżeli spotkanie z obiektem nastąpi w ciągu dekady.
6. Bliskie zbliżenie dużego obiektu do Ziemi stanowiące poważne, aczkolwiek nie 100% pewne zagrożenie kolizją, z możliwością wywołania globalnych zniszczeń. Wymagane jest znaczne zaangażowanie astronomów w celu potwierdzenia lub wykluczenia możliwości kolizji. Zalecane jest postępowanie kryzysowe podjęte przez odpowiednie organy państwowe, jeżeli spotkanie z obiektem nastąpi w ciągu trzech dekad.
7. Bardzo bliskie zbliżenie dużego obiektu do Ziemi stanowiące jeżeli nastąpi w ciągu stulecia bezprecedensowe, aczkolwiek nie 100% pewne zagrożenie kolizją, z możliwością wywołania globalnych zniszczeń. Zalecane jest postępowanie kryzysowe podjęte przez odpowiednie organy międzynarodowe, w celu dokładnego oznaczenia zagrożenia.
PEWNE ZDERZENIE (czerwony)
8. Zderzenie jest pewne, siła eksplozji spowoduje lokalne zniszczenia na lądzie. Jeżeli nastąpi w okolicy przybrzeżnej możliwe jest powstanie fal tsunami. Średnia częstotliwość takich zderzeń wynosi między raz na 50 lat a raz na kilka tysięcy lat.
9. Zderzenie jest pewne, siła eksplozji spowoduje bezprecedensowo duże zniszczenia na większym obszarze. Jeżeli nastąpi na obszarze oceanów wywoła duże tsunami. Średnia częstotliwość takich zderzeń wynosi między raz na 10 000 lat a raz na 100 000 lat.
10. Zderzenie jest pewne, siła eksplozji spowoduje globalne zniszczenia i doprowadzi do zmian klimatycznych. Stanowi zagrożenie dla istnienia cywilizacji. Średnia częstotliwość takich zderzeń wynosi raz na 100 000 lat lub rzadziej.

Skala dotyczy tylko prawdopodobieństwa zderzenia w ciągu najbliższych 100 lat i z tego powodu np. nie została w niej określona wartość w tej skali dla (29075) 1950 DA, której średnica ma 1,16 +/- 0,12 km[1], dla szansy na kolizję w 2880 roku, wynoszącej 0,33%[2].

Ustalenie skali[edytuj | edytuj kod]

W bliskim otoczeniu Ziemi obserwuje się ponad osiem tysięcy asteroid i tylko kwestią czasu pozostaje kolejne zderzenie z takim obiektem. Aby temu zapobiec, niezbędne jest określenie orbity danego obiektu i ocena stopnia zagrożenia. w tym celu powstały dwie skale - Torino i Skala Palermo. Skala Torino została ustalona 1 1995 roku przez profesora Richarda Binzela z Massachusetts Institute of Technology. W czerwcu 1999 na międzynarodowej konferencji w Torino we Włoszech skala została poprawiona i od tej pory ma obecny kształt i nazwę.

Odczytywanie skali[edytuj | edytuj kod]

Zagrożenie określa się za pomocą liczb od 0 do 10 oraz kolorów – od białego przez zielony, żółty i pomarańczowy do czerwonego. Zero oznacza brak zagrożenia, a 10 - pewne zderzenie. Bardzo ważny jest także rozmiar NEO. Skala została tak stworzona, by w łatwy sposób przekazywać informację opinii publicznej. Kolory przypisywane odpowiednim stopniom intuicyjnie określają stopień zagrożenia.

Klasyfikacja obiektu[edytuj | edytuj kod]

Aby przypisać danemu obiektowi odpowiedni stopień zagrożenia, należy wyznaczyć energię kinetyczną zderzenia i określić jego prawdopodobieństwo. Jeżeli jakiś obiekt w ciągu stu lat kilka razy zbliży się do Ziemi, to dla każdego bliskiego przejścia przypisany będzie nowy stopień. W tej skali stopień zagrożenia może ulegać zmianie. Pierwsza ocena orbity następuje po niewielu obserwacjach. Kolejne obserwacje pozwalają uściślić parametry orbity.[3]

Obiekty, które uzyskały wysoki stopień w skali Torino[edytuj | edytuj kod]

Skala Torino. Skala pionowa przedstawia energię kinetyczną oraz szacunkową średnicę obiektu, a skala pozioma prawdopodobieństwo zderzenia

Dotychczasowym rekordzistą, który uzyskał najwyższy stopień zagrożenia w skali Torino jest 250 metrowa asteroida 99942 Apophis. 23 grudnia 2004 roku Centrum Obserwacji Obiektów Bliskich Ziemi (ang. Near Earth Object Program Office) ogłosiło, że obiekt, znany wtedy pod prowizorycznym oznaczeniem 2004 MN4, otrzymał 2 stopień w skali Torino. Niedługo później otrzymał on już 4 stopień[4]. Obecnie uważa się, że obiekt minie Ziemię 13 kwietnia 2029 roku, w odległości 35786 km. Dokładne wyznaczenie orbity asteroidy poza rok 2029 jest bardzo trudne ze względu na wpływ bliskiego spotkania z Ziemią na trajektorię jej lotu oraz ze względu na trudny do oszacowania efekt Jarkowskiego. Z tego powodu przez dłuższy czas skalę zagrożenia ze strony Apophis określano jako 1 punkt w skali Torino.

Obiekty z oceną większą niż zero w skali Torino[edytuj | edytuj kod]

24 kwietnia 2014 roku żaden obiekt nie miał przypisanego stopnia wyższego od zera w skali Torino.

Niektóre obiekty zdegradowane do zera[edytuj | edytuj kod]

Poniższa lista zawiera wybrane obiekty, które w pewnym czasie, zwykle niedługo po odkryciu miały przypisany stopień w skali Torino wyższy niż zero, a później obniżono go do zera:

Przypisy

  1. doi:10.1016/j.icarus.2007.03.032
  2. http://neo.jpl.nasa.gov/1950da/1950da.pdf
  3. Magda Siuda: Kosmos. Skale Torino i Palermo.. Poznań: Oxford Educational Sp z o.o., 2011, s. 12-13. ISBN 978-83-252-1267-4.
  4. Planetoidy
  5. Current Impact Risks (ang.). NASA, Near Earth Object Program, 2009-12-28. [dostęp 2009-12-28].
  6. 2005 YU55 Impact Risk (ang.). NASA, Near Earth Object Program, 2010-02-20. [dostęp 2010-02-25].
  7. 2010 XC25 Impact Risk (ang.). NASA, Near Earth Object Program, 2010-12-27. [dostęp 2010-12-28].
  8. 2011 BM45 Impact Risk (ang.). NASA, Near Earth Object Program, 2011-02-25. [dostęp 2011-02-25].
  9. 2011 UL21 Impact Risk (ang.). NASA, Near Earth Object Program. [dostęp 2011-10-27].
  10. 2011 AG5 Impact Risk (ang.). NASA, Near Earth Object Program, 2011-02-07. [dostęp 2011-02-07].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]