Spowiedź szaleńca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Spowiedź szaleńca
Le plaidoyer d'un fou
Autor August Strindberg
Język francuski
Data I wyd. 1895
Data I wyd. polskiego 1988
Pierwszy wydawca polski Państwowy Instytut Wydawniczy
Przekład Janusz Bogdan Roszkowski

Spowiedź szaleńca (fr. Le plaidoyer d'un fou) – powieść autobiograficzna autorstwa Augusta Strindberga, która opisuje jego związek z pierwszą żoną Siri von Essen (powieściowa Maria).

Powieść pierwotnie ukazała się jedynie w języku niemieckim (Die Beichte eines Thoren, 1893) i francuskim (Le plaidoyer d'un fou, 1895). W zamyśle autora nie miała się ukazać po szwedzku, jednakże szwedzkie czasopismo "Budkaflen" dokonało przekładu z wydania niemieckiego, drukując tę powieść w odcinkach w latach 1893-1894, mimo protestów pisarza.

Bohaterka powieści, eksbaronowa Siri von Essen, czyli "księżniczka, z którą krew zmieszał świniopas", już 9 listopada 1893 napisała do swej przyjaciółki, Béate Schück: "Miałam zaszczyt przeczytać tę uroczą książkę". Ich pierworodna córka Karin też zdawała się nie podzielać kontrowersyjnych poglądów swego ojca, publikując w obronie swej matki dwie głośne książki Strindbergs första hustru (Pierwsza żona Strindberga, 1925) oraz Så var det i verkligheten (Tak było w rzeczywistości, 1956).

Powieść Die beichte eines Thoren wywołała w Niemczech i w Austrii niesłychany skandal i niebawem zaprowadziła Strindberga na ławę sądową w Berlinie z oskarżenia o obrazę moralności. W momencie wydania książki Strindberg zawarł właśnie związek małżeński z drugą żoną, Fridą Uhl, córką radcy dworu cesarskiego w Wiedniu. Wstrząśniętej Fridzie, która zapytywała siebie w duchu: czy pewnego razu mnie też tak nie obsmaruje?, wyjaśnił: "Musiałem wydać tę książkę, bo moje dzieci umarłyby z głodu!"

Oryginalny rękopis w języku francuskim, sporządzony ręką pisarza w latach 1887-1888, zaginiony bez śladu po roku 1896, został odnaleziony dopiero w roku 1973 w Oslo (wchodził w skład spuścizny po zmarłym w roku 1944 malarzu Edwardzie Munchu). W kilka lat później ukazała się ona w Szwecji w przekładzie Hansa Levandera (En dåres förstvarstal, 1976) – poprzednie edycje za wydaniem francuskim były znacznie gorsze od odnalezionej wersji oryginalnej. W Polsce, aż do roku 1988, nikt nie pokusił się nawet o przetłumaczenie fragmentów tej skandalicznej książki, mimo iż doskonale wiedziano o jej istnieniu. Karl Jaspers wyjaśnia ten stan rzeczy: "Wystawia on (Strindberga) swoje życie na widok publiczny z brutalną szczerością, nie oszczędzającą ani jego samego, ani innych. W dziedzinie psychologicznej brakuje mu nie tylko taktu, ale nawet najbardziej elementarnych względów". Zapominano jednak o tym, że bez znajomości owych "książek skandalicznych", a także listów do trzech żon, nasze rozumienie genezy jego najgłośniejszych sztuk teatralnych byłoby bardziej niż niepełne. W roku 1988 Państwowy Instytut Wydawniczy wydał wreszcie Spowiedź szaleńca w przekładzie i opracowaniu Janusza Bogdana Roszkowskiego. Nakład dwudziestotysięczny rozszedł się w okamgnieniu, pierwsze zamówienia opiewały na ponad sto tysięcy egzemplarzy, jednakże brak papieru (PIW drukował właśnie mowy Gorbaczowa) spowodował, że drugie piwowskie wydanie z roku 1997, w kompletnie zmienionej sytuacji rynku książki w Polsce, było wielokrotnie mniejsze. Dopiero wydanie jej w roku 2005 w serii wydawniczej Biblioteka "Gazety Wyborczej": XIX wiek (niestety, z winy redaktorów PIW za pierwszym wydaniem, zamiast drugim, poprawionym) spowodowało, że w rękach czytelników znalazło się ponad sto tysięcy egzemplarzy tej kontrowersyjnej książki.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Posłowie autorstwa Janusza B. Roszkowskiego we wszystkich polskich wydaniach tej książki oraz komentarze tego samego autora w: August Strindberg Listy miłosne i nienawistne (ANAGRAM 1998, ss. 130-131, 156-157)