Austria

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa w Europie. Zobacz też: inne znaczenia.
Republik Österreich
Republika Austrii
Flaga Austrii
Godło Austrii
Flaga Austrii Godło Austrii
Hymn:
Land der Berge, Land am Strome
(Kraju gór, kraju rzek)
Położenie Austrii
Język urzędowy niemiecki[1]
Stolica Wiedeń
Ustrój polityczny Republika federalna
Głowa państwa prezydent Heinz Fischer
Szef rządu kanclerz Werner Faymann
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
114. na świecie
83 871 km²
1,3%
Liczba ludności (2012)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
93. na świecie
8 443 018[2]
100 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

415,4 mld[3] USD
48 957[3] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

361,4 mld[3] USD
42 597[3] USD
Jednostka monetarna 1 euro = 100 centów (EUR, €)
Bezwarunkowa kapitulacja III Rzeszy 8 maja 1945
Rozwiązanie III Rzeszy 23 maja 1945
Powstanie II Republiki Austriackiej 20 grudnia 1945
Przyznanie Austrii suwerenności przez mocarstwa 11 maja 1955
Wstąpienie do UE 1 stycznia 1995
Strefa czasowa UTC +1 – zima
UTC +2 – lato
Kod ISO 3166 AT
Domena internetowa .at
Kod samochodowy A
Kod samolotowy OE
Kod telefoniczny +43
Mapa Austrii
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Austria w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikicytaty Republika Austrii w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Austria w Wikisłowniku

Austria, Republika Austrii (Österreich i, Republik Österreich i) – państwo położone w Europie Środkowej, federacja dziewięciu krajów związkowych (landów).

Stolica Austrii – Wiedeń – znajduje się na wschodzie kraju.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

  • niem. Österreich ze starowysokoniemieckiego ôstarrîhhi, znaczące „państwo na wschodzie”. W IX wieku terytorium było wschodnią częścią imperium Franków, a także wschodnimi rubieżami osadnictwa niemieckiego na terenach Słowian. Za czasów Karola Wielkiego i w czasie wczesnego średniowiecza tereny te nazywano marchia orientalis (Marchia Wschodnia), co w lokalnym języku przyjęto jako właśnie ôstarrîhhi. To słowo po raz pierwszy pojawia się na dokumencie z 996 roku. Nazwy Ostmark (Marchia Wschodnia) używały hitlerowskie Niemcy po aneksji Austrii.
  • arab. Nimsa: przypuszczalnie od słowiańskiego określenia Niemiec, poprzez język turecki.
  • cz. Rakousko

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Austria posiada 10 głosów w Radzie Unii Europejskiej i 19 miejsc w Parlamencie Europejskim. W Komisji Europejskiej reprezentował ją od 1995 do 2004 Franz Fischler (wcześniej minister rolnictwa Austrii), od 2004 Benita Ferrero-Waldner (wcześniej minister spraw zagranicznych Austrii). Kanclerzem jest od 2008 Werner Faymann, przewodzący koalicji socjalistów i konserwatystów. Funkcję prezydenta sprawuje od 8 lipca 2004 Heinz Fischer.

Ustrój Austrii reguluje konstytucja z 1 października 1920 r.

Austria nie jest członkiem żadnego paktu wojskowego; narzucony jej 15 maja 1955 przez Wielką Brytanię, USA, ZSRR i Francję Traktat państwowy w sprawie odbudowy niezawisłej demokratycznej Austrii (będący traktatem mającym rangę konstytucyjną) zobowiązuje ją do zachowania „wieczystej neutralności”. W obliczu konfliktów w krajach sąsiadującej byłej Jugosławii w latach 90. odzywały się w Austrii głosy, że konstytucję kraju trzeba zmienić i przystąpić do NATO. Rząd jednak nie zdecydował się na tę zmianę i państwo nadal zachowuje militarną neutralność.

Partie polityczne[edytuj | edytuj kod]

Po wyborach parlamentarnych 01.10.2006 r. mandaty zdobyli kandydaci socjaldemokratycznej SPÖ (68), chadeckiej ÖVP (66), Zieloni (21), prawicowe FPÖ (21) oraz BZÖ (7).

28.09.2008 r. w Austrii odbyły się przedterminowe wybory. Największe poparcie zdobyli socjaldemokraci SPÖ (29,7%) oraz chadecy ÖVP (25,6%). Sukces odniosła skrajna prawica – FPÖ (18,01%) oraz BZÖ (10,88%). Na piąte miejsce przesunęli się Zieloni Die Grünen (9,79%)[4].

W wyborach parlamentarnych 23.09.2013 r. mandaty zdobyli kandydaci socjaldemokratyczni SPÖ (52), chadeccy ÖVP (47), skrajnej prawicy FPÖ (40), zielonych (24), do parlamentu weszły także dwa nowe ugrupowania:Team Stronach (11), NEOS - Nowa Austria (9). Kanclerzem pozostał Werner Faymann (koalicja SPÖ i ÖVP).

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Austrii.

Powierzchnia całkowita: 83 871 km²

Długość całkowita granic lądowych: 2832 km

Brak dostępu do morza.

Zdjęcie satelitarne terenu Austrii


Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W skład Austrii wchodzi dziewięć krajów związkowych (Land). Kraje związkowe dzielą się na 85 powiatów (Kreis) i 15 miast (Stadt) i na 2368 gmin (Gemeinde). Stolica Austrii – Wiedeń – stanowi od 1986 oddzielny kraj związkowy.

Kraje związkowe Austrii
Polska nazwa Niemiecka nazwa Stolica Powierzchnia Ludność (2012)[2]
1 Flag of Burgenland.svg Burgenland Burgenland Eisenstadt 3965 km² 286 215
2 Flag of Carinthia.svg Karyntia Kärnten Klagenfurt 9536 km² 557 773
3 Flag of Lower Austria.svg Dolna Austria Niederösterreich Sankt Pölten[a] 19 178 km² 1 617 455
4 Flag of Upper Austria.svg Górna Austria Oberösterreich Linz 11 982 km² 1 416 772
5 Flag of Salzburg.svg Salzburg Salzburg Salzburg 7154 km² 534 122
6 Flag of Styria.svg Styria Steiermark Graz 16 392 km² 1 213 255
7 Flag of Tirol.svg Tyrol Tirol Innsbruck 12 648 km² 714 449
8 Flag of Vorarlberg.svg Vorarlberg Vorarlberg Bregencja 2601 km² 371 741
9 Flag of Vienna (state).svg Wiedeń Wien 415 km² 1 731 236
# Flag of Austria.svg Austria Österreich Wiedeń 83 871 8 443 018

Parki narodowe[edytuj | edytuj kod]

Park Narodowy Jezioro Nezyderskie-Seewinkel (Burgenland) – jedyny w Europie Środkowej park założony na terenach stepowych. Na jego terenie znajduje się Jezioro Nezyderskie – typowe jezioro stepowe, wokół tereny porośnięte trzciną i sitowiem, liczne małe solanki i pasy podmokłych łąk. Przede wszystkim w okresie ptasich wędrówek, tj. wiosną i jesienią teren parku stanowi azyl dla przelatujących ptaków.

Park Narodowy Nockberge (Karyntia) – kopulaste szczyty zbudowanych ze skał krystalicznych gór „Nocken” stanowią charakterystyczny element krajobrazu tej części Karyntii. Park Narodowy Nockberge leży na wysokości 1300–2440 m n.p.m. Tereny te są jednocześnie świadectwem wielowiekowych tradycji agrokulturalnych tego regionu.

Park Narodowy Wysokich Taurów (Karyntia, Salzburg) – najcenniejszy skarb Parku Narodowego Wysokie Taury stanowią typowe alpejskie krajobrazy z turniami, lodowcami, wodospadami, dolinami, a także bogaty świat roślin i zwierząt. Tajemnice parku można zgłębiać na wiele różnych sposobów – podczas pieszych wędrówek, w ramach prelekcji ze slajdami i imprez specjalnych, np. dni dla dzieci lub dni wędrówek wysokogórskich.

Park Narodowy Łęgów Naddunajskich (Dolna Austria) – naddunajskie łęgi to największe tego typu tereny w Europie Środkowej. Dają schronienie blisko 5000 gatunków ptactwa, w tym wielu gatunkom ginącym. Są to także tereny rekreacyjne dla mieszkańców Wiednia. Po okolicach można wędrować pieszo lub przedzierać się łodzią przez rozlewiska. Sceneria tych wypraw jest niepowtarzalna.

Park Narodowy Wysokie Taury – Sportgastein, Austria

Park Narodowy Doliny Dyi (Dolna Austria) – dolina Dyi na północy Dolnej Austrii uważana jest za jedną z najpiękniejszych austriackich dolin, zbudowanych ze skał magmowych. Spotkać tu można wiele gatunków roślinności panońskiej. Dolina Thaya to najdalej na zachód wysunięty naturalny teren występowania wielu z nich. Wcinające się w masywy skalne kręte koryta rzek, łąki pokryte kobiercami kwiatów i strome ściany skalne to charakterystyczny krajobraz doliny. Oprócz niepowtarzalnego piękna przyrody park ten, leżący częściowo na terenie Czech, fascynuje ponadto bogactwem zamków i ruin oraz legend, krążących wokół nich.

Park Narodowy Alp Wapiennych (Górna Austria) – leży w regionie Pyhrn-Eisenwurzen i obejmuje swym zasięgiem także wyższe partie Alp Wapiennych. Na terenie parku żyją jelenie szlachetne, sarny i kozice, można także spotkać rzadkie już dziś gatunki płazów.

Park Narodowy Gesäuse (Styria) – kraina między Admont a Hieflau przecina wijąca się rzeka Enns, otoczona przez potężną ścianę lasu i porośnięte drzewami zbocza gór. Szlaki pieszych wędrówek przecinają imponujący krajobraz, który zachęca do wspinaczki, wycieczek raftingowych i pieszych wędrówek.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Austria znajduje się pod wpływem klimatu umiarkowanego, jednak ze względu na położenie i rzeźbę występują lokalne różnice klimatyczne. Dokładnie Austria znajduje się pod wpływem trzech typów mas powietrza. Atlantyckie na północnym zachodzie, przez co klimat charakteryzuje się niskim ciśnieniem, łagodnym powietrzem z Prądu Zatokowego oraz dużymi opadami. Ma duży wpływ na północne stoki Alp, Prealpy oraz dolinę Dunaju. Kontynentalne masy powietrza, przez co klimat charakteryzuje się niskim ciśnieniem i opadami w lecie oraz wysokim ciśnieniem i chłodnymi oraz suchymi zimami. Występuje on we wschodniej części kraju. Trzecim typem mas powietrza, są śródziemnomorskie masy, przez co klimat cechuje się wysokim ciśnieniem, małym zachmurzeniem oraz ciepłym powietrzem. Klimat ten panuje na południu kraju.

Ciekawostką klimatyczną Austrii jest występowanie fenu, ciepłego i suchego wiatru, który przesuwając się na północ potrafi podnieść temperaturę nawet o 20 °C w krótkim czasie. Meteopaci mogą wtedy odczuwać bóle głowy, rozdrażnienie lub problemy z krążeniem. W czasie zimy nagłe pojawienie się fenu może powodować destabilizację pokrywy śnieżnej i w efekcie schodzenie lawin.

W Austrii występuje piętrowość klimatyczna. Średnie temperatury stycznia wynoszą od −1 °C na nizinnych terenach, m.in. w dolinie Dunaju, do −10 °C na obszarach górskich. Wysoko w górach średnie temperatury zimą mogą być jeszcze niższe i osiągać −20 °C. Latem, gdy nad obszary kraju dostają się zwrotnikowe masy powietrza, w dolinach jest ciepło i średnie wartości osiągają +20 °C lub więcej. Rekordową temperaturę odnotowano 3 sierpnia 2013 w miejscowości Dellach w Karyntii +39,9 °C.

Ze względu na obecność gór, które zajmują znaczną część kraju, ilość opadów w Austrii jest wysoka. Najniższe wartości opadowe, czyli 500 mm rocznie, reprezentują obszary Morawskiego Pola. Na pozostałych terenach nisko położonych opady roczne wynoszą od 600 do 900 mm. Im wyżej, tym opady są wyższe, w najwyższych partiach gór opady roczne sięgają 2000 mm, głównie pod postacią śniegu. W niższych partiach gór opady przekraczają wartość 1000 mm i przez większą część roku są to opady deszczu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Austrii.
Muszkieter austriacki, 1704 r.
Alpy Centralne
Wieś Eichenhain
Wiedeń
Innsbruck
  • 1795
  • 1804 – wobec groźby rozpadu Starej Rzeszy, z ziem należących do Habsburgów austriackich powstaje Cesarstwo Austrii
  • 1806 – Święte Cesarstwo Rzymskie (Stara Rzesza, I Rzesza) rządzone przez Habsburgów od XV w. zostaje rozwiązane pod naciskiem zwycięskiego Napoleona
  • 1809 – po pokoju w Schönbrunn cesarz Austrii utracił tereny północnej Galicji (Lublin, Kielce, Kraków) na rzecz Księstwa Warszawskiego oraz Dalmację i Słowenię na rzecz Cesarstwa Francji
  • 1815 – kongres wiedeński – potwierdzenie utraty przez Habsburgów Belgii i ziem III rozbioru Polski, odzyskanie terenów Dalmacji i Słowenii. Uzyskanie Wenecji. Powstanie Związku Niemieckiego, na którego czele stanął cesarz Austrii
  • 18 sierpnia 1830 – w pałacu Schönbrunn koło Wiednia na świat przychodzi Franciszek Józef von Habsburg, przyszły cesarz Austrii Franciszek Józef I
  • 1846 – przyłączenie Rzeczypospolitej Krakowskiej
  • 1848 – Wiosna Ludów w Cesarstwie Austriackim, upadek Metternicha, abdykacja cesarza Ferdynanda I i wstąpienie na tron 18-letniego Franciszka Józefa I (niem. Franz-Joseph I)
  • 1848-1849 – Wiosna Ludów i wojna austriacko-węgierska o niepodległość państwa Madziarów. Austriacy przy pomocy Rosjan stłumili rewolucję. Ciężkie represje na terenie Węgier
  • 1853-1855 – Wrogie Rosji stanowisko Austrii w czasie wojny krymskiej. Pogorszenie stosunków z Rosją
  • 1859 Wojna austriacko-francuska: Bitwa pod Solferino – utrata Lombardii i zarazem hegemonii we Włoszech na rzecz Sardynii. Klęska austriacka umożliwia zjednoczenie Włoch pod berłem króla Sardynii
  • 1866 – wojna austriacko-pruska o supremację na terenie Niemiec. Przegrana Austriaków pod Sadową i utrata hegemonii w Niemczech na rzecz Prus, utrata na rzecz sprzymierzonych z Prusami Włoch terytoriów Wenecji
  • od 1867 – w wyniku klęski w wojnie z Prusami nastąpiły reformy państwowe. Powstanie dualistycznej monarchii Austrii i Węgier. Austria (Przedlitawia) objęła tereny Austrii właściwej, Słowenii, Dalmacji, Czech, Moraw, Śląska, Galicji i Bukowiny. Galicja cieszyła się rozszerzoną autonomią z sejmem i rządem. Nastąpiła demokratyzacja systemu władzy w państwie
  • 1878 – w toku wojny rosyjsko-tureckiej, Austria rozpoczęła zbrojną okupację Bośni i Hercegowiny
  • 1908 – aneksja Bośni i Hercegowiny
  • 1914 – Austro-Węgry przystąpiły do wojny światowej po stronie Niemiec. Okupowały tereny Królestwa Polskiego, gdzie ustanowione zostało m.in. generał-gubernatorstwo austriackie ze stolicą w Lublinie
  • 1916 – śmierć Franciszka Józefa, na tron wstąpił cesarz Karol I
  • 1918
    • plan Karla Rennera i Otto Bauera („Zagadnienie narodowości a socjaldemokracja”) utworzenia w ramach Cesarstwa Austro-Węgierskiego federacji narodów (zakończył się fiaskiem). Aurel Popovici przedstawił plan zbudowania w ramach Austrii 15 kantonów narodowościowych. Na propozycję nie godzą się głównie Węgrzy, którzy straciliby w wyniku reformy kluczową pozycję w związku z Austrią
    • powstała republika z socjaldemokratą Karlem Rennerem na czele. Nastąpiło odłączenie się Węgier, Czechosłowacji (problem z Niemcami Sudeckimi) i ziem jugosłowiańskich
  • 1918-1922 – zabiegi Austrii o przyłączenie się do Niemiec. Projekt ten miał poparcie socjaldemokratycznego rządu Karla Rennera, wtórował temu także obóz wszechniemiecki. Zdecydowanie przeciwni anszlusowi byli chrześcijańscy demokraci, którzy opowiadali się za niezależnością Austrii. Ostatecznie sprawę uregulowało wydanie 4 października 1922 tzw. Protokołów Genewskich, w których mocarstwa Ententy udzieliły Austrii 650 mln złotych koron pożyczki, w celu uzdrowienia austriackiej gospodarki. W zamian Austria zrezygnowała z „Anschlussu”
  • 1919 – Austria podpisała traktat z Saint-Germain-en-Laye, w którym zgodziła się ze stratami terytorialnymi, ograniczeniem liczby wojska oraz z zakazem połączenia się z Niemcami. Nastąpiły plebiscyty w Karyntii i w Burgenlandzie wygrane przez Austrię. Oba kraje związkowe w większości zostały przyłączone do Austrii (Karyntia powróciła, natomiast Burgenland był wcześniej terytorium węgierskim, na którym przeważała ludność niemieckojęzyczna)
  • 1929 – zawarty został układ o unii celnej, walutowej i ekonomicznej między Republiką Austrii a Niemcami (zwany „ukrytym anszlusem”), unieważniony wkrótce decyzją Rady Ligi Narodów
  • 1932-1938 rządy przedstawicieli Partii Chrześcijańsko-Społecznej pod wodzą Engelberta Dolffussa i Kurta von Schuschnigga. Austria próbowała opierać swe bezpieczeństwo międzynarodowe na paktach z Włochami i Wielką Brytanią. PCh-S w przeciwieństwie do narodowych socjalistów i socjaldemokratów była przeciwna Anschlussowi. Zaznaczył się silny wpływ Kościoła katolickiego na bieg spraw w kraju
  • 13 marca 1938 – Anschluss Austrii (przyłączenie) do III Rzeszy jako prowincja Ostmark. Na czele rządu stał Arthur Seyss-Inquart. Anschluss został poparty przez socjaldemokratów austriackich (Karl Renner)
  • jesień 1938 – do Austrii przyłączona została południowa część zamieszkanego przez Niemców pogranicza odebranego Czechosłowacji (→ Kraj Sudecki)
  • 1945
    • kwiecień – wojska radzieckie opanowały większość terytorium Austrii i zdobyły Wiedeń. Powstał rząd Karla Rennera, opierający się na koalicji socjalistów, chadeków i komunistów. Zyskał akceptację ZSRR, później także i zachodnich aliantów
    • 4 lipca – 4 mocarstwa zawarły porozumienie w sprawie Austrii, powstała Rada Sojusznicza sprawująca władzę zwierzchnią nad krajem. Miała prawo zatwierdzić konstytucję, poza tym akceptowała (lub nie) decyzje prowizorycznego rządu i parlamentu austriackiego. Taka akceptacja wymagała zgody wszystkich 4 mocarstw
    • podział Austrii na strefy okupacyjne – amerykańską, brytyjską, francuską i radziecką. Wiedeń podobnie jak Berlin podzielony na 4 sektory kontroli
    • 20 grudnia – premier Karl Renner został wybrany na stanowisko prezydenta II Republiki, premierem został chadek Leopold Figl. Utworzył on rząd oparty na koalicji komunistów, socjalistów i chadeków (mimo iż chadecja posiada samodzielnie większość w Radzie Narodowej). Rządy socjalistyczno-chadeckie trwały do 1966. W 1948 gabinet opuścili komuniści (w wyniku protestu przeciwko planowi Marshalla)
  • 1946 – reformy społeczne w kraju, m.in. upaństwowienie wielkich przedsiębiorstw (banki, kopalnie). Pierwsze ustawy denazyfikacyjne – obostrzone na żądanie aliantów
  • 1953 – zmiana szefa rządu – Leopolda Figla zastąpił Julius Raab
  • 1955
    • kwiecień – w Moskwie kanclerz Austrii Julius Raab i minister spraw zagranicznych Leopold Figl podpisali porozumienie
    • 15 maja – Traktat państwowy w sprawie odbudowy niezawisłej demokratycznej Austrii podpisany przez ministrów spraw zagranicznych ZSRR, Wielkiej Brytanii, USA, Francji i Austrii
    • 27 lipca – wejście w życie traktatu
    • 26 października 1955
      • parlament Austrii uchwalił konstytucję oraz deklarację o wieczystej neutralności
      • ostatni żołnierz Armii Radzieckiej opuścił granice Austrii
    • 6 grudnia – cztery mocarstwa ostatecznie uznały wieczystą neutralność Austrii
    • 15 grudnia – Austria została przyjęta do ONZ
  • 16 kwietnia 1956 – Austria została przyjęta do Rady Europy
  • 1960 – przystąpienie do EFTA
  • 1961 – w Wiedniu odbyła się konferencja międzynarodowa z udziałem Johna Kennedy’ego i Nikity Chruszczowa
  • 1966 – chadecy przejęli całkowitą władzę w państwie. Rozpoczęły się rządy Josefa Klausa
  • 1968 – zgoda na powrót ostatniego następcy tronu (kronprinza) Ottona Habsburga do kraju. Nie udało mu się jednakże odzyskać swego majątku
  • 1970 – wygrana w wyborach socjalistów Brunona Kreisky’ego. Rządy mniejszościowe z poparciem Partii Wolnościowej, później samodzielne rządy socjaldemokratów
  • 1971 – były minister spraw zagranicznych Kurt Waldheim został wybrany na sekretarza generalnego ONZ. Przedłużono jego kadencję w 1976
  • 1973 – Austria w przeciwieństwie do innych krajów Europy Zachodniej poparła w konflikcie żydowsko-arabskim Arabów, przez co naraziła się na pogorszenie stosunków z Izraelem
  • 1981 – Kurt Waldheim odszedł ze stanowiska sekretarza ONZ
  • 1983 – przegrana socjaldemokratów w wyborach. Doszło do utworzenia koalicji narodowców i socjalistów pod przywództwem Freda Sinowatza.
  • 1986 – Kurt Waldheim został prezydentem Austrii. W 1987 rozpoczął się jego bojkot przez Stany Zjednoczone (aż do swojej śmierci miał zakaz wjazdu na teren USA) oraz Izrael (wycofał swego ambasadora z Austrii). Powodem są zarzuty o udział w eksterminacji greckich Żydów podczas II wojny światowej
  • 1987 – po krótkotrwałej koalicji socjaldemokratów z populistami z Partii Wolnościowej powrót do idei koalicji „czerwono-czarnej”. Szefem rządu został Franz Vranitzky
  • 1989 – rząd złożył wniosek o podjęcie negocjacji członkowskich ze wspólnotami europejskimi
  • 1992 – w wyborach prezydenckich zwyciężył Thomas Klestil. Koniec bojkotu Austrii przez USA i Izrael
  • 1 stycznia 1995 Austria została pełnoprawnym członkiem Unii Europejskiej. Zachowała jednakże neutralność (pozostaje poza strukturami UZE). Przedstawiciel Austrii został komisarzem ds. rolnictwa w komisji Jacques’a Santera
  • 1997 – kanclerz Viktor Klima objął urząd. Franz Vranitzky odszedł na polityczną emeryturę
  • 1998 – Austria sprawowała półroczne przewodnictwo w Unii Europejskiej
  • 1999 – Austriak Walter Schwimmer wygrał rywalizację z Hanną Suchocką o funkcję sekretarza generalnego Rady Europy
  • 2000 – skandal międzynarodowy związany z dojściem do władzy Partii Wolnościowej Jörga Haidera jako juniorpartnera chadecji. Kanclerzem został Wolfgang Schüssel (ÖVP – Partia Ludowa). Rozpoczął się prawie roczny bojkot Austrii na forum Unii Europejskiej zakończony po opublikowaniu raportu „trzech mędrców”
  • 2002
    • 1 stycznia – Austria przystępuje do unii monetarnej wewnątrz Unii Europejskiej, zmiana szylinga austriackiego na euro
    • kryzys rządowy w Austrii w związku z odroczeniem reformy podatkowej. Ponowne wybory do Rady Narodowej – przytłaczająca wygrana chadeków (44% głosów). Rozpoczął pracę Konwent Konstytucyjny mający za zadanie opracować nową konstytucję dla kraju (poprzednia pochodziła jeszcze z 1920)
  • 2003 – sformowanie nowego gabinetu kanclerza Schüssela
  • 2004 – wybory prezydenckie w Austrii
  • 2006 – wybory parlamentarne w Austrii
  • 2007 – rozpoczęcie rządów wielkiej koalicji partii socjaldemokratycznej i chadeckiej
  • 2008 – rozpad wielkiej koalicji, wybory parlamentarne i powtórne zawiązanie wielkiej koalicji; organizacja Euro 2008 (wspólnie ze Szwajcarią)

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Demografia Austrii.

Wykres liczby ludności Austrii na przestrzeni ostatnich 140 lat (tys. osób)

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Miasta Austrii.

Największe miasta Austrii:

Nazwa polska Liczba mieszkańców (2012) Kraj związkowy
Wien - Staatsoper (1).JPG

Wiedeń


GrazerRathaus-edit.jpg

Graz
Linz Taubenmarkt Nov06.JPG

Linz


1797 - Salzburg - Festung Hohensalzburg.JPG

Salzburg
Innsbruck-0033.JPG

Innsbruck


Klagenfurt Landhaus 31072008 01.jpg

Klagenfurt
1 Wien 3 Wappen.svg Wiedeń 1 726 412 Wiedeń
2 Wappen Graz.png Graz 261 836 Styria
3 Wappen Linz.svg Linz 188 599 Górna Austria
4 AUT Salzburg (Stadt) COA.svg Salzburg 149 218 Salzburg
5 AT Innsbruck COA.svg Innsbruck 119 524 Tyrol
6 AUT Klagenfurt COA.svg Klagenfurt 93 664 Karyntia
7 Villach CoA.svg Villach 59 383 Karyntia
8 Wels wappen.jpg Wels 58 430 Górna Austria
9 Coat of Sankt Pölten.svg Sankt Pölten 52 167 Dolna Austria
10 Wappendornbirn.svg Dornbirn 45 474 Vorarlberg

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Gospodarka Austrii.

W Austrii funkcjonuje społeczna gospodarka rynkowa. Podatki stanowią 43% PKB, co jest poziomem nieco niższym niż w krajach skandynawskich. PKB per capita w 2006 roku wynosiło nominalnie 38 tys. 961 dolarów, a po zmierzeniu parytetem siły nabywczej 36 tys. 031 dolarów, stawiając Austrię w światowej czołówce pod tym względem. Bezrobocie w zależności od metody liczenia wynosi 4,4% albo 6,8%. Wskaźnik Giniego, czyli poziom rozpiętości w dochodach, wynosi 29 i jest jednym z najniższych na świecie.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Mapa lokalizacyjna Austrii
Wiedeń
Wiedeń
Salzburg
Salzburg
Linz
Linz
Klagenfurt
Klagenfurt
Innsbruck
Innsbruck
Graz
Graz
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Austrii

Transport miejski[edytuj | edytuj kod]

Metro funkcjonuje w stolicy oraz w Serfaus. To ostatnie jest najmniejszą miejscowością na świecie z tego typu transportem[5].

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Austria zachowuje militarną neutralność i nie należy do żadnego paktu wojskowego. Austriackie siły zbrojne szkolone są wyłącznie na potrzeby obrony granic państwowych. Wojskowa doktryna kraju nawiązuje do taktyki jeża z nastroszonymi kolcami (wykorzystywany jest tu często propagandowo kształt granic państwa, nieco podobny do skulonego zwierzęcia z ryjkiem skierowanym na zachód). Nawet nazwa produkowanych w Austrii wojskowych transporterów opancerzonychPandur – kojarzy się historycznie z ochroną granic.

Austria, z racji braku dostępu do morza, dysponuje jedynie dwoma rodzajami sił zbrojnych: siłami lądowymi oraz siłami powietrznymi[6]. Uzbrojenie sił lądowych Austrii (2014) składało się z: 162 czołgów oraz 630 opancerzonych pojazdów bojowych[6].

Wojska austriackie w 2014 roku liczyły 29,5 tys. żołnierzy służby czynnej oraz 27 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) austriackie siły zbrojne stanowią 36. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 3,2 mld dolarów (USD)[6].

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko austriackie.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

W najbliższych latach Austria zamierza reformować swój system edukacji na wzór istniejącego w Skandynawii. W 2008 roku w wybranych szkołach na próbę zostały wprowadzone tamtejsze rozwiązania. Trwa również debata nad zniesieniem stosunkowo niskich opłat za studia wprowadzonych podczas ostatniej kadencji przez centroprawicową Austriacką Partię Ludową.

Information icon.svg Zobacz też: Uczelnie w Austrii.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

Dziś Austria i jej kultura w dużej mierze kojarzy się z muzyką, i to muzyką poważną. To tu urodził się i tworzył Wolfgang Amadeusz Mozart, syn innego znanego kompozytora, również związanego z Austrią – Leopolda Mozarta. Tu urodzili się bracia Józef i Michael Haydn oraz Johann Strauss ojciec, syn i wnuk, Josef Strauss i Eduard Strauss. Poza nimi także Franz Schubert, Anton Bruckner, Gustav Mahler oraz Arnold Schönberg, Anton Webern, Alban Berg i inni. W samym Wiedniu żyło i tworzyło również wielu kompozytorów nie tylko związanych z cesarskim dworem. Należy tu wymienić choćby takie nazwiska jak Ludwig van Beethoven, Antonio Salieri, Christoph Willibald Gluck czy twórców operetki Ferenca Lehára i Imre Kálmána. Także wielu znanych dyrygentów również pochodzi z tego kraju. Są to przede wszystkim Herbert von Karajan, Karl Böhm, czy Erich i Carlos Kleiber.

Filharmonicy wiedeńscy to dziś jedna z najbardziej renomowanych orkiestr świata, podobnie jak Wiener Staatsoper czy Festiwal w Salzburgu, jeśli chodzi o operę. Z austriacką operą związane są zresztą jeszcze nazwiska librecistów i tu trzeba choćby wspomnieć Lorenzo da Pontego i Pietra Metastasia.

W 2014 roku Conchita Wurst reprezentująca Austrię wygrała 59. Konkurs Piosenki Eurowizji.

Architektura i malarstwo[edytuj | edytuj kod]

Wśród austriackich architektów i malarzy należy wymienić takie nazwiska jak: Johann Bernhard Fischer von Erlach, Otto Wagner, Adolf Loos, Hans Hollein, Ferdinand Georg Waldmüller, Rudolf von Alt, Hans Makart, Gustav Klimt, Oskar Kokoschka, Egon Schiele, Carl Moll, czy Friedensreich Hundertwasser.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Z Austrią są związane nazwiska takich pisarzy, dramatopisarzy i poetów jak zdobywcy Nagrody Nobla: Elfriede Jelinek, Peter Handke i Daniel Kehlmann, a także Arthur Schnitzler, Stefan Zweig, Thomas Bernhard, Franz Kafka, Robert Musil, Georg Trakl, Franz Werfel, Franz Grillparzer, Rainer Maria Rilke, Adalbert Stifter, Karl Kraus oraz Eva Ibbotson.

Inne dziedziny[edytuj | edytuj kod]

Wielu znanych naukowców, ekonomistów, psychologów czy filozofów także pochodziło z Austrii. Wśród przedstawicieli nauk ścisłych, przyrodniczych i technicznych światowe uznanie zdobyli: fizycy – Ludwig Boltzmann, Ernst Mach, Victor Franz Hess, Christian Andreas Doppler, Lise Meitner, Erwin Schrödinger, Wolfgang Pauli i s Anton Zeilinger, matematyk – Kurt Gödel, filozofowie Ludwig Wittgenstein i Karl Popper, inżynierów mogą reprezentować Ferdinand Porsche, czy Siegfried Marcus, a biologię Gregor Mendel oraz Konrad Lorenz.

Także psychologia jest nauką, która wiele zawdzięcza Austrii. Stąd pochodzi twórca psychoanalizy Zygmunt Freud, ale także Alfred Adler, Paul Watzlawick czy Hans Asperger, a z psychiatrów Viktor Frankl.

Nauki ekonomiczne reprezentują: Joseph Schumpeter, Eugen von Böhm-Bawerk, Ludwig von Mises oraz Friedrich Hayek.

Do najbardziej znanych Austriaków należy również aktor i były gubernator stanu KaliforniaArnold Schwarzenegger.


Religia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Religia w Austrii.

Chociaż Austria była i jest krajem niemieckojęzycznym, nie rozwinęła się tam nigdy poza okolicami Salzburga i krajami jej podległymi, jak Czechy, silna formacja protestancka. Cesarstwo Austrii było jednym z fundamentów europejskiego katolicyzmu. W XVIII wieku jednak cesarz Józef II Habsburg skonfiskował część majątków kościelnych, przekazując je na szkolnictwo, wojsko i administrację, zakazał także pielgrzymek.

W 2005 roku praktykowało około 9% społeczeństwa, podczas gdy w 1995 roku praktykowało jeszcze 14% społeczeństwa. Do Kościoła rzymskokatolickiego w 2005 należało 68,5% społeczeństwa; resztę stanowili protestanci (4,7%), muzułmanie (4,2%), prawosławni (2,2%), starokatolicy (0,2%), wyznawcy pozostałych religii (około 3%, w tym Świadkowie Jehowy – 0,25%) oraz bezwyznaniowcy (17,1%). Największymi wyznaniami protestanckimi w Austrii są: luteranizm (3,7%), Wolne Kościoły w Austrii (0,24%), kalwinizm (0,16%), Kościół Nowoapostolski (0,06%), Kościół Adwentystów Dnia Siódmego (0,05%), oraz Kościół Boży (0,05%).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Do 1986 stolicą Dolnej Austrii był Wiedeń.

Przypisy

  1. W niektórych gminach również chorwacki (burgenlandzko-chorwacki), słoweński i węgierski.
  2. 2,0 2,1 STATISTIK AUSTRIA: Statistik des Bevölkerungsstandes. Erstellt am: 19.05.2011 (niem.). [dostęp 21-12-2012].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  4. Österreich-Wahl: Haider will Kanzler werden – Ausland – FOCUS Online.
  5. Architrip.pl – architektura w podróży, cuda inżynierii i niesamowite budowle – Najmniejsze metro świata.
  6. 6,0 6,1 6,2 Austria (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-21].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiatlas Wikimedia Atlas: Austria – wikiatlas z mapami w Commons