Tężnia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tężnia w Ciechocinku
Aerozol powstały w wyniku działania tężni
Mini tężnie na Placu Wolności w Pyrzycach

Tężnia – budowla z drewna i gałęzi tarniny służąca do zwiększania stężenia soli w solance. Tężnie służyły w przeszłości do uzyskiwania soli kuchennej, obecnie jako ogromne inhalatoria w kurortach.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Tężnie wynoszono zazwyczaj w postaci długich, kilkupiętrowej wysokości budowli o długości nawet do kilkuset metrów. Wnętrze drewnianej konstrukcji wypełnione jest wiązkami gałązek tarniny, na które z góry spływa solanka rozbijając się o poszczególne gałązki. Pod tężnią zwykle znajduje się basen do odbioru solanki. Celem całego procesu jest uzyskanie co najmniej 16% (maksymalnie ok. 27%[nota 1]) roztworu NaCl w wodzie[1]. Proces tężenia mocno uzależniony jest od pogody. Podczas słonecznego i wietrznego dnia parowanie jest najintensywniejsze co daje najlepsze efekty, w dni deszczowe i mgliste tężenie nie następuje prawie w ogóle. W dniach niekorzystnych oraz w nocy odłączano dopływ solanki.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie, w XVII-XVIII w. na drewniane konstrukcje pokryte gałązkami tarniny wylewano szuflami solankę która rozpryskiwała się na gałązkach i spływała do zbiornika pod tężnią. Proces ten wielokrotnie powtarzano co pozwalało uzyskać większą gęstość solanki. Dzięki temu zabiegowi podczas warzenia zużywano mniej energii cieplnej potrzebnej do odparowania wody z solanki i krystalizacji soli. Zastosowanie pomp pozwoliło na budowanie o wiele wyższych tężni o wieluset metrowej długości. Nie zmieniło to zasady działania tężni, solanka grawitacyjnie spływała po gałęziach tarniny.

Lecznictwo[edytuj | edytuj kod]

Rozwój innych sposobów pozyskiwania soli oraz wzrost znaczenia balneologii w lecznictwie spowodował, że tężnie stały się miejscem służącym do zażywania inhalacji powstałego w ich otoczeniu specyficznego aerozolu. Mikroklimat powstały wokół tężni wykorzystywany jest w profilaktyce i leczeniu schorzeń górnych dróg oddechowych, zapalenia zatok, rozedmy płuc, nadciśnienia tętniczego, alergii, nerwicy wegetatywnej i w przypadku ogólnego wyczerpania[2].

Powstawanie bogatych w sole aerozoli podczas produkcji było efektem niepożądanym gdyż prowadziło do utraty soli, natomiast w inhalacji największe znaczenie ma właśnie skład aerozolu. Tężnie konstruowane w celach leczniczych różnią się nieco do tężni produkcyjnych. Przede wszystkim solanka spływa głównie po ścianach, które są pionowe (a nie rozszerzające się u podstawy) by stworzyć jak największą ilość leczniczej mgiełki.

Polskie tężnie[edytuj | edytuj kod]

Tężnia solankowa w Konstancinie-Jeziornie

Największe w Europie[3], najsłynniejsze i najstarsze (XIX wiek) polskie tężnie znajdują się w Ciechocinku (woj. kujawsko-pomorskie).

Pozostałe to (w nawiasie: data uruchomienia):

Planowana jest także budowa tężni w Pyrzycach[10], Radlinie[11].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Tężnie działają jak gigantyczny filtr powietrza. W 1996 roku w szlamie i soli z tężni w Ciechocinku wykryto izotopy cezu (Cs-134 i Cs-137) pochodzące z katastrofy elektrowni jądrowej w Czarnobylu (1986), jednak ich stężenie nie stanowiło zagrożenia dla zdrowia ludzi[12].
  • Podczas Zlotu XX-lecia ZHR bramę do gniazda Kujawsko-Pomorskiego Okręgu ZHR stanowiła tężnia o długości ok. 6 i wysokości ok. 4 metrów na wzór tężni w Ciechocinku. Do budowy tężni użyto oryginalnej tarniny z ciechocińskich tężni. Całość konstrukcji ważyła ponad 3 tony. Solanka tłoczona była przez pompę zasilaną prądem z elektrowni wiatrowej ulokowanej nad Jeziorem Koronowskim. Tężnia ta została zbudowana w ciągu zaledwie 5 dni przez harcerzy z 16 Aleksandrowskiej Drużyny Harcerzy im. Romualda Traugutta i harcerzy z 8 Ciechocińskiej Drużyny Harcerzy [13].
  • Na wystawie Expo 2008 w Saragossie fragment tężni był częścią polskiego pawilonu wystawienniczego.
  • W Pyrzycach w 2012 roku zostały wybudowane dwie mini tężnie, które mimo, że są prototypowe spełniają swoje zadania jako inhalatoria zdrowotnej solanki czerpanej ze źródeł geotermalnych.


Wikimedia Commons


Dwie z tężni w Ciechocinku
Dwie z tężni w Ciechocinku

Adnotacje[edytuj | edytuj kod]

  1. maksymalne stężenie soli zależy również od zawartości innych jonów i cząsteczek w solance

Przypisy

  1. Roland Scharf, Die Saline Nauheim, Wyd. Magistrat der Stadt Bad Nauheim, 2007 r., str. 19
  2. http://saltchamber.com/pl/teznie-solankowe
  3. Ranking polskich rekordów (pol.). Wirtualna Polska. [dostęp 2012-10-18].
  4. Uzdrowiska w Polsce, Nasz Dziennik, Czwartek, 22 lutego 2007, Nr 45 (2758)
  5. www.rabka.pl Tężnia już czeka na gości dostęp 23.06.2009
  6. Solne kaskady w Sołonce k. Rzeszowa już otwarte
  7. http://www.goldap.pl/pl/24736/132434/Godziny_dojazdu_na_uroczyste_otwarcie_tezni.html
  8. Tężnia w Wieliczce
  9. "Dębowiec ma tężnię!" - ox.pl.
  10. Wokół tężni
  11. W Radlinie powstanie tężnia! Duże inhalatorium dla zdrowia (pol.). www.nowiny.rybnik.pl. [dostęp 2013-10-25].
  12. H. L. Oczkowski, i inni (1996) Chernobyl fall out in salt from Ciechocinek, Poland. Radiation Measurements 26(5): 743-745. (DOI:10.1016/S1350-4487(97)82890-9) ; http://repozytorium.umk.pl/handle/item/1635
  13. Goniec Zlotowy nr 7 www.zlot.zhr.pl 3-9 sierpnia 2009