Wózek inwalidzki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Standardowy wózek inwalidzki (wózek uniwersalny)
Aktywny wózek inwalidzki
Sportowy wózek inwalidzki do gry w rugby. Warto zwrócić uwagę na przywiązane nogi.
Sportowy wózek inwalidzki do wyścigów lekkoatletycznych. Napędzany oburącz za pomocą ciągów napędowych o niewielkiej średnicy (na zdjęciu koloru rdzawego)
Wózek inwalidzki Władysława IV z 1640 roku (projekt: Giovanni Battista Gisleni)

Wózek inwalidzkipojazd kołowy przeznaczony dla osób niepełnosprawnych ruchowo. Zapewnia samodzielne lub wspomagane przemieszczanie się oraz stabilizację ciała (rola ortezy).

Rodzaje[edytuj | edytuj kod]

Wózki inwalidzkie można rozmaicie klasyfikować:

  1. Ze względu na pochodzenie energii napędowej[1].
    • napędzane przez jego użytkownika (zwykle za pomocą ramion lub bardzo rzadko za pomocą nóg),
    • napędzane silnikiem (bardzo często elektrycznym),
    • napędzane hybrydowo (np. siłą mięśni użytkownika i wspomagającymi silnikami elektrycznymi),
    • napędzane przez osobę drugą.
  2. Ze względu na przeznaczenie i związaną z tym konstrukcję[1].
    • Wózki z napędem elektrycznym - dla osób ze znaczą niepełnosprawnością, przeznaczone do przemieszczania się wewnątrz i na zewnątrz pomieszczeń. Szczególnym typem tego rodzaju wózka jest mechatroniczny iBOT.
    • Skutery z napędem elektrycznym (rzadziej z napędem spalinowym)- tylko do przemieszczania się w przestrzeni zurbanizowanej dla osób z niewielkim stopniem niepełnosprawności (mogących samodzielnie chodzić).
    • Wózki dźwigniowe - do wydajnego i stosunkowo szybkiego przemieszczania się na zewnątrz pomieszczeń.
    • Wózki wielofunkcyjne - pełnią dodatkowe funkcje terapeutyczne (np. możliwość pionizacji użytkownika).
    • Wózki pasywne - są dobierane do wymiarów antropometrycznych ich użytkownika, są jednak skonfigurowane w sposób zapewniający jak największą stabilność siedzenia i możliwość asysty osoby drugiej kosztem zmniejszenia mobilności,
    • Rowery z napędem ręcznym - są wyposażone w korbowy mechanizm napędowy, służą do rekreacji i nie nadają się do przemieszczania wewnątrz pomieszczeń.
    • Wózki uniwersalne służą do doraźnego transportu wewnątrz instytucji (np. szpitale, lotniska).
    • Wózki terenowe są wyposażone w szerokie niskociśnieniowe opony umożliwiające poruszanie się w trudnym terenie.
    • Wózki sportowe produkuje się w wielu odmianach, z których każda jest przeznaczona do uprawiania konkretnej dyscypliny sportu (np. tenisa, koszykówki, rugby, szermierki, wyścigów szosowych, zjazdów górskich, taniec integracyjny itd.),
    • Wózki aktywne są indywidualnie dopasowywane do ich użytkownika, a ich konfiguracja ułatwia samodzielne pokonywanie niektórych przeszkód architektonicznych, urbanistycznych i terenowych. Zwiększona mobilność jest uzyskana kosztem zmniejszonej funkcji ortotycznej wózka. Podstawowe narzędzie rewalidacji osób po urazach rdzenia kręgowego.
    • Wózki dla dzieci są indywidualnie dopasowane do użytkownika. Ich konstrukcja zakłada zwiększoną stabilność oraz możliwość popychania przez osobę towarzyszącą.

Budowa modułowa[edytuj | edytuj kod]

Współczesny wózek inwalidzki, zarówno z napędem ręcznym, elektrycznym, hybrydowym, czy napędzany przez osobę opiekującą się jego niepełnosprawnym użytkownikiem składa się z modułów konstrukcyjnych. Niektóre z nich muszą zostać zastosowane (moduły podstawowe, np. koła czy rama) inne mogą być użyte w razie potrzeby (moduły dodatkowe, np. podpórka pod głowę). Funkcje poszczególnych modułów mogą się nakładać na siebie (tzn. dwa różne moduły mogą pełnić tą samą funkcję - podnóżek i siedzisko służą do podpierania ciała) lub częściowo pokrywać. Wózek inwalidzki składa się według PN-ISO 6440:2001 z czterech funkcjonalnych podsystemów:

  • układu podparcia ciała (siedzisko, oparcie, oparcia boczne, podnóżek, podpórka pod głowę, dodatkowe urządzenia podtrzymujące nogi),
  • ramy (rama siedziska i rama oparcia),
  • układu jezdno-napędowego (obręcze napędowe, mechanizm obrotu przednich kółek samonastawnych),
  • kół (zwykle dwóch małych przednich kół oraz dwóch tylnych dużych kół).

Układ podparcia ciała pełni funkcję ortotyczną, układ jezdno-napędowy wraz z kołami pełni funkcję lokomocyjną. Wszystko jest spajane konstrukcyjnie przez ramę. Modułowa konstrukcja współczesnych wózków inwalidzkich sprawia, że niemal każdy z typów można indywidualnie skonfigurować za pomocą wartości nastaw w modułach podstawowych lub doboru modułów dodatkowych. Zależy to od indywidualnych wymagań konkretnego niepełnosprawnego człowieka (rodzaj niepełnosprawności, wymiary antropometryczne, upodobania, sprawność intelektualna i in.). Przykładowe opcjonalne lub nastawne moduły wózków to:

  • rama (rodzaj, długość, szerokość i głębokość siedziska; wysokość siedziska nad ziemią; wysokość i kąt oparcia; sposób składania itp.),
  • podpórki pod stopy (stałe lub składane dla osób chodzących),
  • tapicerka siedziska i oparcia (rodzaj),
  • przednie kółka samonastawne (konstrukcja i średnica kółka, długość widelców),
  • tylne koła (średnica, konstrukcja, rodzaj ciągów napędowych),
  • oparcia boczne (wymiary, składalność),
  • napęd (rodzaj, parametry - tylko wózki z napędem elektrycznym i hybrydowym),
  • sterowanie napędem (tylko wózki z napędem elektrycznym i hybrydowym),
  • poduszka na siedzisko,
  • poduszka oparcia (opcja),
  • rączki do pchania wózka (opcja),
  • amortyzatory (opcja),
  • torby i sakwy (opcja),
  • oświetlenie (opcja),
  • urządzenia przeciwywrotne (opcja),
  • pasy bezpieczeństwa (opcja),
  • podparcie głowy (opcja),
  • oprawy, pozwalające przymocować i przenosić kule (opcja),
  • zbiornik tlenu (opcja),
  • chorągiewka rowerowa (opcja),
  • inne.

Historia[2][edytuj | edytuj kod]

  • ok. 500 pne – w Chinach oraz w Grecji ilustracje przedstawiające krzesła na kołach
  • 1595 – król Hiszpanii Filip II poruszał się na krześle z kołami[3]
  • ok. 1640 - dla króla Polski Władysława IV Wazy cierpiącego na reumatyzm skonstruowano "mobilne krzesło"
  • 1885 – wynaleziono obręcze przymocowane do kół służące do napędu wózka
  • 1899 – zbudowano wózek napędzany benzynowym silnikiem spalinowym
  • 1900 – zbudowano wózek napędzany ręcznie za pomocą przekładni łańcuchowej
  • 1900 – wyprodukowano pierwszy wózek z kołami ze stalowymi szprychami
  • 1932 – skonstruowano wózek składany krzyżakowo – konstruktorem był Harry Jennings (USA)[1]
  • 1984 - skonstruowano pierwszy wózek elektryczny (Norwegia)[4]

Znani użytkownicy[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Maciej Sydor, Wybór i eksploatacja wózka inwalidzkiego. Poznań: Wydawnictwo Akademii Rolniczej im. A. Cieszkowskiego w Poznaniu, 2003, ss. 141. ISBN 83-7160-315-0.
  2. Wynalazki i odkrycia - Wózek inwalidzki
  3. Historia wózka inwalidzkiego
  4. Powerchair History: Power Chairs Direct