Włosocień delikatny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Włosocień delikatny
Sporofit
Sporofit
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo naczyniowe
Klad monilofity
Klasa paprocie
Rząd rozpłochowce
Rodzina rozpłochowate
Rodzaj włosocień
Gatunek Włosocień delikatny
Nazwa systematyczna
Vandenboschia speciosa (Willd.) G.Kunkel
Synonimy

Trichomanes speciosum Willd.

"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Włosocień delikatny (Vandenboschia speciosa) – gatunek paproci z rodziny rozpłochowatych.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Gatunek wybitnie oceaniczny[2]. Występuje w Europie i na Makaronezji. Sporofity i gametofity rosną na Wyspach Kanaryjskich, Azorach, Maderze, Irlandii, Portugalii, Hiszpanii, Francji, Wielkiej Brytanii. Gametofity bez sporofitów występują w Wielkiej Brytanii, Francji, Luksemburgu, Niemczech, Czechach i Polsce. W Polsce gatunek skrajnie rzadki; rośnie tylko na dwóch stanowiskach w okolicach Złotoryi i Lwówka Śląskiego. Odnaleziony w 2002 roku. W Polsce odnaleziono tylko gametofity[3]. Populacja z Panieńskich Skał spod Lwówka prawdopodobnie wymarła w 2005 lub 2006 roku[4].

Gametofit[edytuj | edytuj kod]

Gametofity

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Przytulone do powierzchni skały gęste, filcowate skupienia długich, widełkowato rozgałęzionych, splątanych nici[5].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Bylina, epilit. Rośnie w głębokich szczelinach skał bezwapiennych otoczonych przez lasy liściaste, w warunkach silnego zacienienia. Rozmnaża się wegetatywnie za pomocą rozmnóżek. Do prowadzenia fotosyntezy potrzebuje zaledwie 0,01 % pełnego oświetlenia[6]. Nici zawierają bardzo liczne, niewielkie, kuliste chloroplasty, ustawione peryferyjnie[7].

Sporofit[edytuj | edytuj kod]

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Roślina wieloletnia, osiąga wysokość do 50 cm.
Część podziemna
Płożące się kłącze do 4 mm średnicy, pokryte czarnymi włoskami.
Liście
Ogonek liściowy oskrzydlony. Blaszka liściowa 3–4-krotnie pierzasta, jednowarstwowa, ciemnozielona, cienka i przeświecająca; odcinki ostatniego rzędu owalne, całobrzegie, tępe. Zarodnie siedzące, ze skośnym anulusem, zebrane w cylindryczne, wydłużone sori z kubkowatą zawijką na brzegu liścia[8].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Bylina, roślina poikilohydryczna. Rośnie na zacienionych, wilgotnych skałach, tylko w warunkach klimatu oceanicznego. Zarodniki są bardzo lekkie i mogą być przenoszone na bardzo duże odległości.

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Gatunek objęty Konwencją Berneńską oraz Dyrektywą Siedliskową. Objęty w Polsce ścisłą ochroną. Wymaga ustalenia strefy ochrony w promieniu 100 m od granic stanowiska. Umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski w kategorii zagrożenia R (rzadki - potencjalnie zagrożony)[9]. W związku z tym, że gametofity są szerzej rozprzestrzenione, niepozorne i łatwe do przeoczenia, rzeczywisty stopień zagrożenia gatunku może być niższy[10].

Przypisy

  1. Maarten J. M. Christenhusz, Xian-Chun Zhang & Harald Schneider (2011). "A linear sequence of extant families and genera of lycophytes and ferns". Phytotaxa 19: 7–54. [dostęp 2013-12-15]
  2. Birks H.J.B. 1976. The distribution of European pteridophytes: A numerical analysis. New Phytologist 77: 257–-287.
  3. Krukowski M., Świerkosz K. 2004. Disovery of gametophytes of Trichomanes speciosum Willd. (Hymenophyllaceae: Pteridophyta) in Poland anf their biogeographical importance. Fern Gazette 17(2): 79-84.
  4. ŒŚwierkosz K., Reczyńska K., M. Krukowski. 2008. Killarey fern Trichomanes speciosum Willd. in Poland (2002-2008) - the state of population and protection perspective. W: E. Szczęśniak, E. Gola (red.). Club mosses, horsetails and ferns in Poland - resources and protection. Institute of Plant Biology, University of Wrocław, Wrocław, s. 47-56.
  5. Świerkosz K. 2012. Włosocień delikatny Trichomanes speciosum Willd. W: J. Perzanowska (red.). Monitoring gatunków roślin. Przewodnik metodyczny. Część II. GIOŚ, Warszawa, s. 307-318. ISBN 978-83-61227-80-9.
  6. Johnson G.N., Rumsey F.J. Headley A.D. & Sheffield E. 2000. Adaptations to extreme low light in the fern Trichomanes speciosum. New Phytologist 148: 423-431.
  7. Makgomol K., Sheffield E. 2001. Gametophyte morphology and ultrastructure of the extremly deep shade fern, Trichomanes speciosum. New Phytologist 151: 243-–255.
  8. Świerkosz K. 2004. Włosocień delikatny Trichomanes speciosum Willd. W: W: Sudnik-Wójcikowskia B., Werblan-Jakubiec H. (red.). Gatunki roślin. Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Tom 9. Ministerstwo Środowiska, Warszawa, s. 59-62. ISBN 83-86564-43-1.
  9. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  10. Moore P.D. 1998. Frondless ferns lie low to survive. Nature 392: 661-662.