Wandalizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Przykład wandalizmu ideologicznego.
Przykład wandalizmu zabawowego na Wikipedii.
Przejście podziemne - przykład wandalizmu zabawowego
Zniszczona lampa - przykład wandalizmu taktycznego

Wandalizm – niszczenie bez wyraźnego powodu cudzego mienia, zwłaszcza publicznego. Słowo pochodzi od starożytnego germańskiego plemienia Wandalów[a] wsławionego barbarzyńskim zniszczeniem zdobytego Rzymu. W tym pejoratywnym znaczeniu, po raz pierwszy słowo wandalizm użyte zostało XVIII-wiecznej Francji.

Niektóre wandalizmy mają podłoże kulturowe lub politycznie: np. identyfikacyjna grafika ścienna, której formą jest graffiti może np. stanowić oznaczenie terytorium, do którego pewna grupa (np. gang młodzieżowy albo szalikowcy) rości sobie prawa. Niekiedy (np. w Wikipedii) zachowanie kwalifikowane jest jako wandalizm w zależności od intencji autora[b].

Wandalizm z reguły przynosi wymierne szkody a z racji masowego występowania szkody te bywają znaczne i powodują ubożenie firm i społeczeństw. Wandalizm jako przestępstwo jest przedmiotem zainteresowania prawa karnego a jako masowe zachowanie patologiczne - kryminologii i psychologii społecznej. Definicja wandalizmu ma nieostry charakter: zniszczenie własności publicznej przez tłum pseudokibiców piłkarskich może być traktowane inaczej niż wybicie szyby w szkole przez uczniów; graffiti może być uznane za wandalizm lub sztukę w zależności od oceniającego. Pewne czyny mogą być społecznie sankcjonowane, np. niszczenie maszyn przez luddystów w XIX-wiecznej Anglii, zniszczenia dokonane w toku rewolucji i powstań, działań wojennych, niszczenie obrazów przez ikonoklastów, zniszczenie posągów Buddy przez talibów. Prawie zawsze efekt takiego postępowania nie jest trwały i po pewnym okresie pojawiają się czynniki dążące do przywrócenia stanu poprzedniego co nie zawsze jest możliwe, zwłaszcza w przypadku zabytków.

Ze względu na motywy i cel można wyróżnić[kto?] następujące typy wandalizmu:

  • zaborczy (acquisitive) - niszczenie w celu uzyskania korzyści majątkowej, np. okradanie automatów z monet, instalacji z miedzianych kabli (np. sieci trakcyjnych), kradzież papieru z toalet przenośnych itp;
  • taktyczny (tactical) - zwracający uwagę na czyjeś postulaty, np. zniszczenie stołówki przez zbuntowanych więźniów, zniszczenie szyby przez bezdomnego w celu spędzenia zimy w areszcie, zepsucie lampy aby w ciemności móc dokonać włamania;
  • ideologiczny (ideological) - protest o charakterze politycznym, np. namalowanie antyrządowych haseł na murach, palenie flag USA przez fundamentalistów islamskich;
  • mściwy (vindictive) - mający na celu rewanż za domniemaną krzywdę, np. zniszczenie przedmiotu należącego do nasyłającego policję sąsiada, zniszczenie mienia szkolnego przez niesprawiedliwie - w swoim mniemaniu - ukaranych uczniów;
  • zabawowy (play) - niszczenie dla zabawy (dominującym motywem jest nuda), np. kto zbije najwięcej lamp ulicznych, przewróci najwięcej toalet publicznych, wszelkiego rodzaju napisy (np. tagi);
  • złośliwy (malicious) - wyrażenie złości i frustracji, np. demolowanie mienia przez kibiców po przegranym meczu, niszczenie narzędzi przez zdenerwowanych robotników.

Uwagi

  1. Osobę dopuszczającą się wandalizmów określana jest współcześnie mianem "wandala" (l.mn. "wandale"), natomiast członkowie plemienia Wandalów to Wandalowie, nazwa własna odmieniająca się w języku polskim inaczej, niż rzeczownik "wandal".
  2. Porównaj zasadę Wikipedii gdzie zdefiniowano wandalizm: Wikipedia:Wandalizm
Wikimedia Commons