Wierzchosława nowogrodzka
Wierzchosława (Anastazja?) (ur. ok. 1125 zm. 15 marca po 1160, być może 1162) - jedyna córka księcia nowogrodzkiego Wsiewołoda Mścisławowicza. Od 1136 lub 1137 żona Bolesława Kędzierzawego, syna polskiego księcia Bolesława Krzywoustego. Zabytkiem związanym z jej osobą jest tzw. Ewangeliarz księżnej Anastazji (od greckiego bądź łacińskiego odpowiednika jej imienia).
Spis treści |
Życiorys [edytuj]
Dzieciństwo i młodość [edytuj]
Wierzchosława była jedyną córką księcia nowogrodzkiego Wsiewołoda Mścisławowicza i nieznanej z imienia córki Światosława II Mikołaja. Była najprawdopodobniej najmłodsza z rodzeństwa. Miała dwóch braci: Iwana i Włodzimierza. W 1136 lub 1137 najprowdopodobniej jeszcze za życia swego ojca poślubiła księcia Bolesława Kędzierzawego, syna księcia polskiego Bolesława Krzywoustego. Co ciekawe w tym samym czasie jej brat Włodzimierz poślubił siostrę jej męża Ryksę. Obydwa małżeństwa zostały zawarte najpewniej z inicjatywy Salomei, drugiej żony Krzywoustego, pragnącej w ten sposób wzmocnić pozycję swoich dzieci. W 1138, po śmierci Bolesława Krzywoustego, Wierzchosława została księżną mazowiecką.
Władczyni Mazowsza i Krakowa [edytuj]
W 1141 księżna towarzyszyła mężowi w wiecu w Łęczycy zwołanym z inicjatywy jej teściowej księżnej-wdowy Salomei. W 1146 po wygnaniu z Polski Władysława, przyrodniego brata jej męża, Wierzchosława została księżną krakowską. Wierzchosława zmarła najpewniej w latach sześćdziesiątych XII w., bowiem 31 grudnia 1167 Bolesław wystąpił z drugą żoną Marią. Wierzchosława została pochowana najprawdopodobniej obok męża w katedrze płockiej.
Ewangeliarz księżnej Anastazji [edytuj]
Po śmierci Wierzchosławy jej mąż, upamiętniając ją, darował czerwińskiemu klasztorowi oprawiony w srebro ewangeliarz, nazwany Ewangeliarzem Anastazji. Anastazja było najpewniej łacińskim lub greckim odpowietnikiem jej imienia, gdyż tym imieniem nazywał ją Długosz. Według niego Wierzchosława miała być księżniczką halicką, która zmarła w 1158 w trakcie połogu. Również data ślubu w 1151 podana przez kronikarza jest błędna. Ewangeliarz powstał prawdopodobnie około 1160.
Rodzina [edytuj]
Małżeństwo i potomstwo [edytuj]
Wierzchosława z małżeństwa z Kędzierzawym doczekała się syna Bolesława zmarłego w 1172, NN, córki i syna Leszka, który po śmierci ojca objął władzę w księstwie mazowieckim. Starsza literatura przypisywała młodsze dzieci drugiej żonie Bolesława. Jednak po odkryciu monet Leszka, w których nazywa siebie synem Anastazji, pogląd ten okazał się nietrafny.
Genealogia [edytuj]
| Mścisław I Harald ur. II 1076 zm. 15 IV 1132 |
Krystyna ur. ? zm. 18 I 1120 |
Światosław II Mikołaj ur. ? zm. 15 II 1164 |
NN ur. ? zm. ? |
||||||||||
| Wsiewołod Mścisławowicz ur. ? zm. 11 II 1136 lub 1137 |
NN ur. ? zm. ? |
||||||||||||
Bolesław IV Kędzierzawy ur. ok. 1122 zm. 5 I 1173 OO w okr. 1136–1137 |
Wierzchosława nowogrodzka (ur. 1125, zm. 15 marca ok. 1162) |
||||||||
| Leszek ur. ok. 1162 lub nieco wcześniej zm. 1186 |
N.N., córka ur. ? zm. ? |
Bolesław Bolesławowic ur. 1150/52 zm. 1172 |
|||||||
Bibliografia [edytuj]
- Balzer O., Genealogia Piastów, wyd. II - Kraków 2005.
- Spórna M., Wierzbicki P., Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Kraków 2003.
- Temat:Polska, Skarby kultury, Katowice 2004.
- Magdalena Biniaś-Szkopek: Bolesław IV Kędzierzawy - książę Mazowsza i princeps. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2009. ISBN 978-83-7177-603-8.
