Wierzchosława nowogrodzka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Prawdopodobny portret Wierzchosławy.

Wierzchosława (Anastazja?) (ur. ok. 1125 zm. 15 marca po 1160, być może 1162) - jedyna córka księcia nowogrodzkiego Wsiewołoda Mścisławowicza. Od 1136 lub 1137 żona Bolesława Kędzierzawego, syna polskiego księcia Bolesława Krzywoustego. Zabytkiem związanym z jej osobą jest tzw. Ewangeliarz księżnej Anastazji (od greckiego bądź łacińskiego odpowiednika jej imienia).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Wierzchosława była jedyną córką księcia nowogrodzkiego Wsiewołoda Mścisławowicza i nieznanej z imienia córki Światosława II Mikołaja. Była najprawdopodobniej najmłodsza z rodzeństwa. Miała dwóch braci: Iwana i Włodzimierza. W 1136 lub 1137 najprowdopodobniej jeszcze za życia swego ojca poślubiła księcia Bolesława Kędzierzawego, syna księcia polskiego Bolesława Krzywoustego. Co ciekawe w tym samym czasie jej brat Włodzimierz poślubił siostrę jej męża Ryksę. Obydwa małżeństwa zostały zawarte najpewniej z inicjatywy Salomei, drugiej żony Krzywoustego, pragnącej w ten sposób wzmocnić pozycję swoich dzieci. W 1138, po śmierci Bolesława Krzywoustego, Wierzchosława została księżną mazowiecką.

Władczyni Mazowsza i Krakowa[edytuj | edytuj kod]

W 1141 księżna towarzyszyła mężowi w wiecu w Łęczycy zwołanym z inicjatywy jej teściowej księżnej-wdowy Salomei. W 1146 po wygnaniu z Polski Władysława, przyrodniego brata jej męża, Wierzchosława została księżną krakowską. Wierzchosława zmarła najpewniej w latach sześćdziesiątych XII w., bowiem 31 grudnia 1167 Bolesław wystąpił z drugą żoną Marią. Wierzchosława została pochowana najprawdopodobniej obok męża w katedrze płockiej.

Ewangeliarz księżnej Anastazji[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Wierzchosławy jej mąż, upamiętniając ją, darował czerwińskiemu klasztorowi oprawiony w srebro ewangeliarz, nazwany Ewangeliarzem Anastazji. Anastazja było najpewniej łacińskim lub greckim odpowietnikiem jej imienia, gdyż tym imieniem nazywał ją Długosz. Według niego Wierzchosława miała być księżniczką halicką, która zmarła w 1158 w trakcie połogu. Również data ślubu w 1151 podana przez kronikarza jest błędna. Ewangeliarz powstał prawdopodobnie około 1160.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Małżeństwo i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Wierzchosława z małżeństwa z Kędzierzawym doczekała się syna Bolesława zmarłego w 1172, NN, córki i syna Leszka, który po śmierci ojca objął władzę w księstwie mazowieckim. Starsza literatura przypisywała młodsze dzieci drugiej żonie Bolesława. Jednak po odkryciu monet Leszka, w których nazywa siebie synem Anastazji, pogląd ten okazał się nietrafny.

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Mścisław I Harald
ur. II 1076
zm. 15 IV 1132
Krystyna
ur. ?
zm. 18 I 1120
Światosław II Mikołaj
ur. ?
zm. 15 II 1164
NN
ur. ?
zm. ?
         
     
  Wsiewołod Mścisławowicz
ur. ?
zm. 11 II 1136 lub 1137
NN
ur. ?
zm. ?
     
   

Bolesław IV Kędzierzawy
ur. ok. 1122
zm. 5 I 1173
OO   w okr. 1136–1137
Wierzchosława nowogrodzka
(ur. 1125, zm. 15 marca ok. 1162)
                   
                   
               
Leszek
ur. ok. 1162 lub nieco wcześniej
zm. 1186
 
N.N., córka
ur. ?
zm. ?
 
Bolesław Bolesławowic
ur. 1150/52
zm. 1172
 


Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Balzer O., Genealogia Piastów, wyd. II - Kraków 2005.
  • Spórna M., Wierzbicki P., Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Kraków 2003.
  • Temat:Polska, Skarby kultury, Katowice 2004.
  • Magdalena Biniaś-Szkopek: Bolesław IV Kędzierzawy - książę Mazowsza i princeps. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2009. ISBN 978-83-7177-603-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]