Willa Arpada Chowańczaka przy ul. Morskie Oko 5 w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Willa Arpada Chowańczaka przy ul. Morskie Oko 5 w Warszawie (stan na luty 2013)
Willa Arpada Chowańczaka przy ul. Morskie Oko 5 w Warszawie (stan na luty 2013)
Willa Arpada Chowańczaka przy ul. Morskie Oko 5 w Warszawie (stan na luty 2013)
Willa Arpada Chowańczaka przy ul. Morskie Oko 5 w Warszawie (stan na luty 2013)

Willa Arpada Chowańczaka przy ul. Morskie Oko 5 w Warszawie – zabytkowa willa położona na warszawskim Górnym Mokotowie przy ul. Morskie Oko 5.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Willa została zbudowana w 1928 r. na zlecenie polskiego potentata przemysłu kuśnierskiego Andrzeja "Arpada" Chowańczaka[1]. Usytuowana była pomiędzy ul. Puławską a skarpą, nieopodal neogotyckiego Pałacyku Szustra. W sąsiedztwie budowana była fabryka Chowańczaków oraz, od 1939 r., kamienica pod adresem Puławska 61, również należąca do rodziny.

W czasie II wojny światowej willa Chowańczaków była ważnym ośrodkiem konspiracyjnym ze względu na zaangażowanie Jana Daniela Chowańczaka – syna Arpada, w działalność podziemną. W willi byli między innymi ukrywani przedwojenni pracownicy firmy pochodzenia żydowskiego, w tym rodzina Biegunów.

Podczas powstania warszawskiego, w nocy z 5 na 6 sierpnia 1944 r., willę zajęli żołnierze 3. Plutonu podporucznika Tomasza Kępińskiego ps. "Krzywosąd" z Dywizjonu Pułku Szwoleżerów im. Marszałka Józefa Piłsudskiego pod dowództwem porucznika Aleksandra Tyszkiewicza ps. "Góral".

Zarówno willa, sąsiednia fabryka, jak i konstrukcja sąsiedniej kamienicy Chowańczaków przetrwały wojnę. 22 września 1944 r. niemiecki Stukas zbombardował ul. Puławską, jednak bomba zwaliła sąsiednią kamienicę przy ul. Puławskiej 63 na rogu z ul. Belgijską. Po wojnie sąsiednią kamienicę Chowańczaków prowizorycznie ukończono i przekształcono na biura.

Sytuacja willi w ostatnich latach[edytuj | edytuj kod]

Na początku XXI w. willę odzyskali spadkobiercy Arpada Chowańczaka, odsprzedając ją następnie spółce Candela planującej w tym miejscu budowę apartamentowca[2].

Przeciwnikami planów spółki Candela byli naczelny architekt miasta Michał Borowski i stołeczna konserwator zabytków Ewa Nekanda-Trepka, ale inwestora popierał w jego działaniach ówczesny wojewódzki konserwator zabytków Ryszard Głowacz, odmawiając między innymi wpisania willi do rejestru zabytków oraz proponując jej rozbiórkę i odbudowę w innym miejscu. Decyzja ta i działania wojewódzkiego konserwatora zabytków spotkały się z ostrymi protestami historyków architektury i varsavianistów, a Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego ostatecznie ją uchyliło[3].

Budynek w rejestrze zabytków umieściła w 2010 r. Barbara Jezierska – nowy wojewódzki konserwator zabytków. W tym też roku miasto przyjęło plan miejscowy, gdzie również zapisano ochronę willi Arpada Chowańczaka[4].

W międzyczasie willa zmieniła właściciela: spółka Candela odsprzedała willę hiszpańskiemu deweloperowi Torca W, który wcześniej nabył sąsiednie działki i zburzył na nich dwie wille, planując w tym miejscu budowę biurowców. Ostatecznie decyzja konserwatora zabytków pokrzyżowała plany dewelopera, który po nieudanych próbach zablokowania wpisania willi do rejestru zabytków, wystawił ją na sprzedaż[5]. Jednocześnie Torca W pozostawiła willę bez jakiegokolwiek dozoru. W tym okresie willa uległa kilkakrotnym podpaleniom, które nadwerężyły stropy i ściany budynku[6]. Sympatycy historii i architektury podkreślali, że jest to celowe działanie właściciela, który prowadzi do zniszczenia budynku, chcąc w ten sposób doprowadzić do jego rozbiórki[7].

W połowie 2011 r. stowarzyszenie MOKO – Akcja 1 zorganizowało obok opuszczonej willi święto dla mieszkańców dzielnicy, podczas którego sadzono kwiaty wokół zaniedbanego budynku, a w oknach zawieszono portrety przedwojennego właściciela Arpada Chowańczaka[8].

Pod koniec 2012 r. willa zyskała nowego właściciela – spółkę AP Projekty z Konstancina-Jeziornej, należącą do Andrzeja Piliszka – szefa firmy deweloperskiej Myoni, znanej z budowy apartamentowców w Warszawie i Gdyni, który zapewnił iż przywróci jej przedwojenny blask. Teren został ogrodzony, oczyszczony z krzaków, podlega stałej ochronie, a sam budynek wewnątrz został zabezpieczony przez drewniane stemple podpierające przepalone stropy budynku. Andrzej Pliszak deklaruje, że planuje odnowić willę i zamieszkać w niej, a na sąsiednich działkach zbudować cztery dwupiętrowe wille z podziemnymi garażami[9].

Opis budowli[edytuj | edytuj kod]

Zdaniem historyka sztuki prof. Waldemara Baraniewskiego willa ma niekwestionowaną wartość artystyczną i historyczną, jako przykład tzw. redukcyjnego klasycyzmu – będącego trzecim, obok stylu dworkowego i modernizmu, kierunkiem w międzywojennej architekturze[10]. Willa nakryta jest wysokim dachem, ożywiona toskańskimi kolumienkami z elewacją ogrodową przyozdobioną jońskimi pilastrami[11]. Posiada kolumnowy ganek, narożną werandę i do dzisiaj zachowała wewnętrzne schody z kutymi balustradami[12].

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Artykuł Jerzego S. Majewskiego "Puławska 61 (Morskie Oko 5)" na str. warszawa.gazeta.pl (opublikowano 05.02.2007)
  2. Artykuł Jerzego S. Majewskiego "Puławska 61 (Morskie Oko 5)" na str. warszawa.gazeta.pl (opublikowano 05.02.2007)
  3. Artykuł Tomasza Urzykowskiego "Melinę lumpów zmienią w perełkę. Mokotów odzyska zabytek" na str. wiadomości.gazeta.pl (opublikowane 27.11.2012)
  4. Artykuł Tomasza Urzykowskiego "Melinę lumpów zmienią w perełkę. Mokotów odzyska zabytek" na str. wiadomości.gazeta.pl (opublikowane 27.11.2012)
  5. Artykuł Tomasza Urzykowskiego "Melinę lumpów zmienią w perełkę. Mokotów odzyska zabytek" na str. wiadomości.gazeta.pl (opublikowane 27.11.2012)
  6. Artykuł Tomasza Urzykowskiego "Tajemnicza porzucona willa na sprzedaż. Kto ją uratuje?" na str. warszawa.gazeta.pl (opublikowano 01.02.2012)
  7. Artykuł Jerzego S. Majewskiego "Niszczą zabytkową willę. Sprawa do prokuratury" (opublikowano 13.06.2011)
  8. Artykuł Jerzego S. Majewskiego "Niszczą zabytkową willę. Sprawa do prokuratury" (opublikowano 13.06.2011)
  9. Artykuł Tomasza Urzykowskiego "Melinę lumpów zmienią w perełkę. Mokotów odzyska zabytek" na str. wiadomości.gazeta.pl (opublikowane 27.11.2012)
  10. Artykuł Tomasza Urzykowskiego "Melinę lumpów zmienią w perełkę. Mokotów odzyska zabytek" na str. wiadomości.gazeta.pl (opublikowane 27.11.2012)
  11. Artykuł Jerzego S. Majewskiego "Puławska 61 (Morskie Oko 5)" na str. warszawa.gazeta.pl (opublikowano 05.02.2007)
  12. Artykuł Tomasza Urzykowskiego "Melinę lumpów zmienią w perełkę. Mokotów odzyska zabytek" na str. wiadomości.gazeta.pl (opublikowane 27.11.2012)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]