Związek Polaków na Białorusi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Związek Polaków na Białorusi
Саюз Палякаў Беларусі
Prezes dwie sporne frakcje
Rok założenia 16 czerwca 1990
Rodzaj stowarzyszenia stowarzyszenie
Siedziba Grodno
Zasięg Republika Białorusi
Powiązania Europejska Unia Wspólnot Polonijnych
Strona internetowa

Związek Polaków na Białorusi (ZPB, biał. Саюз Палякаў Беларусі) – stowarzyszenie Polaków na Białorusi założone w czerwcu 1990, wywodzące się z istniejącego od 1988 na Grodzieńszczyźnie Polskiego Stowarzyszenia Kulturalno-Oświatowego im. Adama Mickiewicza oraz z powstałego 18 lutego 1990 Polskiego Stowarzyszenia Kulturalno-Oświatowego "Polonia" w Mińsku.

Głównym celem Związku jest wspieranie polskiego szkolnictwa, polskiej kultury i tradycji oraz prasy. W najlepszym okresie swej działalności Związek skupiał ponad 5 tys. Polaków – obywateli Białorusi i był największą niezależną organizacją społeczną na Białorusi. Siedzibą Związku jest Grodno.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Związek Polaków na Białorusi został założony w 1990 roku. Pierwszym prezesem został Tadeusz Gawin.

W lipcu 2000 roku prezesem został Tadeusz Kruczkowski, który zerwał współpracę z organizacjami opozycyjnymi. Uważał, ze ekipa Gawina niepotrzebnie zmieniła stowarzyszenie społeczne w antyrządowe ugrupowanie polityczne. Nie uchroniło to jednak związku od szykan ze strony władz, a wewnątrz organizacji wystąpiły spory pomiędzy prezesem i jego poprzednikiem, które doprowadziły do zmniejszenia dotacji na Związek Polaków ze strony Polski.

W sierpniu 2003 roku białoruskie Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało Związek Polaków na Białorusi, że posiada wystarczające podstawy, aby rozpocząć proces jego likwidacji.

Organizacji zarzuca się, ze wiele dokumentów nie jest przetłumaczonych na język białoruski, działają w niej niezarejestrowane struktury. Związek reprezentuje społeczność polską, która stanowi ponad 4% mieszkańców Białorusi, liczy ok. 30 tys. członków i jest jedną z najliczniejszych organizacji pozarządowych.

Po upływie kadencji prezesa Tadeusza Kruczkowskiego na VI Zjeździe ZPB w marcu 2005 r. na stanowisko przewodniczącej Związku wybrano Andżelikę Borys, jednak władze białoruskie dopatrzyły się nieścisłości w przeprowadzeniu Zjazdu i nie uznały go. 27 sierpnia w Wołkowysku zorganizowano nowy Zjazd i przeprowadzono kolejne wybory, które wygrał Józef Łucznik. Tej decyzji nie uznały natomiast polskie władze, prezydent i rząd zapowiedzieli, wsparcie jedynie dla nieuznawanej przez władze białoruskie grupy kierowanej przez Andżelikę Borys.

Od tego momentu zaczął się podział Związku Polaków na Białorusi, a struktura i działalność ZPB została rozbita. Działacze organizacji Andżeliki Borys nie zgadzali się z decyzją władz białoruskich i chwili obecnej działają w ramach Związku nieuznawanego przez rząd białoruski, za co spotykają ich represje ze strony organów białoruskich. Represje dotykają również dziennikarzy wydających i rozpowszechniających polską prasę na Białorusi – gazetę "Głosu znad Niemna" (na uchodźstwie) oraz czasopismo "Magazyn Polski" (na uchodźstwie). Część działaczy nieuznawanego przez Polskę ZPB otrzymała wieloletnie zakazy wjazdu na teren Rzeczypospolitej Polskiej (m.in. Tadeusz Kruczkowski i Józef Łucznik).

Równolegle z polską prasą na uchodźstwie w Grodnie nadal ukazuje się gazeta "Głos znad Niemna" redagowana i wydawana przez ZPB pod kierownictwem akceptowanym przez władzę. Gazeta ta nie jest wspierana finansowo przez Polskę, a jest dotowana z budżetu Białorusi.

Jedynie Związek z władzami nieuznawanymi przez władze Białorusi jest uprawniony do wystawiania zaświadczeń potwierdzających aktywne zaangażowanie w działalność na rzecz języka i kultury polskiej lub polskiej mniejszości narodowej oraz do przyjmowania i przekazywania właściwemu konsulowi wniosków o przyznanie Karty Polaka[1].

Sytuacja Związku Polaków na Białorusi oraz polskiej mniejszości na Białorusi nadal pozostaje bez zmian. Obok siebie nadal istnieją dwa Związki. Zjazd organizacji pod kierownictwem Józefa Łucznika odbył się 12 września 2009 r. w Grodnie. Miejsce przeprowadzenia zjazdu do ostatniego momentu było trzymane w tajemnicy. Ostatecznie zjazd propaństwowej organizacji odbył się w grodzieńskiej fabryce nawozów "Azoty", która jest zakładem chronionym – osoby nieuprawnione nie mają wstępu na jej teren[2]. W takiej atmosferze 133 delegatów (według innych danych – 143) wybrało nowego prezesa, którym został znany grodzieński biznesmen polskiego pochodzenia Stanisław Siemaszko. W swoim przemówieniu tuż po wyborze go na prezesa Siemaszko powiedział, że będzie dążyć do zwiększenia autorytetu swej organizacji oraz podejmie próby zniesienia zakazów wjazdu, wydanych przez władze RP najbardziej wsławionym członkom swego Związku[3]. Na zjeździe organizacji nie było żadnego przedstawiciela polskich władz ani dyplomacji, na salę nie zostali wpuszczeni przedstawiciele polskich mediów[4].

Przewodniczący[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący ZPB
Nazwisko
Okres
Tadeusz Gawin 1990–2000
Tadeusz Kruczkowski 2000–2005
Andżelika Borys 2005
Władze propolskie
Władze probiałoruskie
Nazwisko
Okres
Nazwisko
Okres
Andżelika Borys 2005–2010 Józef Łucznik 2005–2009
p.o. Anżelika Orechwo 2010–2012 Stanisław Siemaszko 2009–2012
Mieczysław Jaśkiewicz[5] 2012– p.o. Mieczysław Łysy[6] 2012–


Przypisy

  1. obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 2008 r. w sprawie wykazu organizacji polskich lub polonijnych uprawnionych do wystawiania zaświadczeń potwierdzających aktywne zaangażowanie w działalność na rzecz języka i kultury polskiej lub polskiej mniejszości narodowej, M.P. z 2008 r. Nr 25, poz. 249))
  2. http://kresy24.pl/showNews/news_id/8323
  3. http://news.belta.by/ru/main_news_other?id=419833
  4. http://www.polskieradio.pl/iar/wiadomosci/artykul113014.html
  5. Mieczysław Jaśkiewicz prezesem nieuznawanego ZPB
  6. Праўладны Саюз палякаў узначаліў Мечыслаў Лысы (biał.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg