Mińsk

	Mińsk
Herb Mińska	Flaga Mińska
	; Plac Zwycięstwa nocą
Państwo	Białoruś
Obwód	miasto Mińsk
Mer	Paułau Michaił Jakaulewicz (Паўлаў Міхаіл Якаўлевіч)
Powierzchnia	256 km²
Położenie	53° 54' N; 27° 33' E
Wysokość	280 m n.p.m.
Ludność (2008); • liczba ludności; • gęstość	; 1 828 900; 7089 os./km²
Nr kierunkowy	(+375) 17
Kod pocztowy	220xxx
Tablice rejestracyjne	7
Podział miasta	9 rejonów
	Położenie na mapie Białorusi ; Mińsk
	Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
	Strona internetowa

Z Wikipedii

Przejrzana [zobacz wersję roboczą]

To jest najnowsza wersja przejrzana, zatwierdzona 24 cze 2009. W wersji roboczej jest 1 zmianę oczekującą na przejrzenie.

Status

przejrzana

Skocz do: nawigacji, szukaj

Ten artykuł dotyczy stolicy Białorusi. Zobacz też: Mińsk.

Współrzędne: 53°54'N 27°33'E / 53.9, 27.55

Mińsk, także Mińsk Litewski (biał. Менск, Мінск, Miensk, Minsk, ros. Минск), stolica Białorusi, nad Świsłoczą; miasto wydzielone i obwodowe; największy ośrodek gospodarczy i kulturalno-naukowy kraju. Sekretariat założonej w 1991 roku Wspólnoty Niepodległych Państw.

Spis treści

1 Położenie
2 Warunki naturalne
3 Historia
4 Zabytki
5 Gospodarka
6 Demografia
7 Transport i infrastruktura
- 7.1 Lotniska
8 Podział administracyjny
- 8.1 Rejony
- 8.2 Mikrorejony
9 Miasta partnerskie
10 Zobacz też
11 Przypisy
12 Linki zewnętrzne

[edytuj] Położenie

Górne Miasto w Mińsku

Kościół św. Szymona i Heleny

Ratusz i katedra katolicka

Biblioteka Narodowa

Mińsk znajduje się w środkowej części Białorusi, na Wyżyny Mińskiej.

[edytuj] Warunki naturalne

Mińsk znajduje się na południowo-wschodnim stoku Wyżyny Mińskiej, mającej pochodzenie morenowe. Utworzyła się ona podczas zlodowacenia 200 tys. lat temu. Klimat jest umiarkowano-kontynentalny, z dużym wpływem atlantyckiego morskiego powietrza. Lato jest ciepłe, ale nie gorące. Średnia temperatura w lipcu wynosi +18°C. Zima jest lekka, z częstymi ociepleniami, średnia temperatura w styczniu –7°C^{[potrzebne źródło]}. W ostatnich latach obserwowany jest wzrost średniej temperatury w okresie zimowym^{[potrzebne źródło]}.

[edytuj] Historia

Wzmiankowany w 1067 (bitwa na Niemidze). Od 1101 stolica księstwa. Od połowy XIII wieku lenno litewskie. Mińsk w 1326 r. wszedł w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1390 roku król Władysław Jagiełło ufundował pierwszy kościół farny pw. Trójcy Przenajświętszej. Od 1413 był stolicą województwa mińskiego Wielkiego Księstwa Litewskiego i I Rzeczypospolitej. Otrzymał od Aleksandra Jagiellończyka prawa miejskie w 1499 r. W 1505 r. miasto zostało zniszczone przez Tatarów krymskich. W 1547 roku pożar zniszczył miasto. Po unii lubelskiej w 1569 znajdował się w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Od 1599 co drugi rok, na przemian z Nowogródkiem, w Mińsku odbywała się wiosenna sesja Trybunału Litewskiego (jesienna zawsze w Wilnie). W 1655 roku miasto zajęły wojska moskiewskie. W 1664 roku miasto trzy razy odwiedził król Jan Kazimierz. W 1708 roku na rozkaz Piotra I miasto zostało spalone przez kałmuków. W 1733 roku miasto okupuje prawie dwa lata armia rosyjska. W 1773 roku Komisja Edukacji Narodowej utworzyła w mieście "szkołę akademicką". Po drugim rozbiorze Rzeczypospolitej 1793 w granicach cesarstwa rosyjskiego. W 1839 władze rosyjskie zlikwidowały kościół unicki, do którego należała większość mieszkańców miasta. W 1918 zajęty przez wojska niemieckie, następnie podczas wojny polsko-bolszewickiej odzyskany przez odrodzoną Rzeczpospolitą Polską. Ku wielkiej rozpaczy Polaków – Mińszczan, ostatecznie został włączony do ZSRR i do Białoruskiej SRR. W latach trzydziestych i 1940, 1941 podczas – Wielkiej czystki ośrodek terroru radzieckiego – kilkadziesiąt tysięcy osób ludobójczo rozstrzelano i pochowano m.in. w Kuropatach, w tym bardzo duży odsetek mińskich Polaków.^{[potrzebne źródło]} W latach 1938-1941 ludowym komisarzem spraw wewnętrznych Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej był Ławrientij Canawa. W latach 1941-1944 Mińsk był okupowany przez Niemców, którzy wymordowali miejscowych Żydów. Tutaj działał i zginął w wyniku zamachu Gauleiter Okręgu Generalnego Białoruś Wilhelm Kube, jego następcą został Curt von Gottberg. Obszar IV Wachlarza AK obejmował Mińsk, w tutejszym więzieniu przebywali aresztowani żołnierze Wachlarza. 3 lipca 1944 Armia Czerwona wyzwoliła miasto. Podczas wojny Mińsk był trzecim najbardziej zniszczonym miastem Europy po Warszawie i Berlinie. Od 1991 jest stolicą Republiki Białorusi. Przez wieki zamieszkany przez Polaków, Mińsk stanowi główny ośrodek Polonii na Białorusi.

[edytuj] Zabytki

zachowane:

Katedra katolicka pw. NMP (jezuici) z XVII w.
Kościół unicki św. Ducha z 1612 r. (od 1796 r. cerkiew prawosławna św. Piotra i Pawła)
Kościół św. Józefa i klasztor bernardynów, barokowy, (ob. biblioteka)
Kościół bernardynek (obecnie katedra prawosławna pw. św. Ducha) i klasztor z 1642 r.,
Pałac Wańkowiczów w Ślepiance Wielkiej z k.XVIII w.
Dwór Wańkowiczów w Górnym Mieście, klasycystyczny, k.XVIII w.
Cmentarz Kalwaryjski (Cmentarz Polski lub Kalwaria) z XVIII w. z bramą z 1830 r.
kościół katolicki Podwyższenia Krzyża Św. na Kalwarii z 1839 r.
Cerkiew św. Marii Magdaleny z 1847 r.
Kościół katolicki św. Trójcy i św. Rocha z 1861 r.
Synagoga Zalcmana z 1864 r.
Dwór Lubańskich w majątku Łoszyca z k.XIX w.
Dwór Wańkowiczów w Ślepiance Małej z XIX w.
Synagoga Kitajewska z 1874 r.
Cerkiew św. Aleksandra Newskiego z 1898 r.
Synagoga Chóralna z 1906 r.
Kościół katolicki św. Szymona i Heleny z 1908 r. (tzw. czerwony kościół) ufundowany przez Edwarda Wojniłłowicza
Dom Rządowy, modernistyczny, lata 30. XX wieku
Ratusz (rekonstrukcja)
Hotel Europa z początku XX wieku
Posiadłość Adadurowa
Budynek dawnego gimnazjum żeńskiego.

niezachowane:

Kościół Benedyktynek Św. Wojciecha z klasztorem z 1640 r. (zburzony w 1964 r.)
Kościół św. Antoniego Wielkiego i klasztor OFM z XVII w. (zburzony ok. 1941-45)
Kościół św. Trójcy i Wniebowzięcia NMP z 1720 r. (zburzony w 1809 r.)
Kościół św. Weroniki i klasztor Rochitów z 1750 r. (zburzony w 1832 r.)
Kościół Benedyktynów św. Michała Archanioła z klasztorem z XVIII w. (zburzony w XIX w.)
Kościół Dominikanów z klasztorem z 1605 r. (zburzony w 1950 r.)
Kościół Karmelitów św. Marii Magdaleny z klasztorem z 1763 r. (zburzony po powstaniu styczniowym)
Kościół Bonifratrów św. Jana z klasztorem z XVIII w. (zburzony po powstaniu styczniowym)
Kościół unicki św. Ducha z XVII w., barokowy
Stara Synagoga z 1590 r. (zburzona ok. 1960 r.)
Monaster Przemienienia Pańskiego z 1618 r. (zburzony po 1950 r.)
Zbór protestancki z 1846 r. (zburzony w 1945 r.)
Meczet z 1905 r.
Cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego

[edytuj] Gospodarka

Mińsk posiada rozwinięty przemysł maszynowy (produkcja obrabiarek i lodówek), środków transportu (samochody ciężarowe i motocykle), chemiczny, włókienniczy.

Jest ważnym węzłem komunikacyjnym i posiada port lotniczy. Jest największym ośrodkiem kulturalno-naukowym na Białorusi.

Budżet Mińska w 2006 r. wynosi około 1,25 mld dol^{[potrzebne źródło]}.

[edytuj] Demografia

Zmiana liczby (tys.) mieszkańców Mińska XV-XXI w.

Dane historyczne
Data	Ludność	Zm., %
1450	5 000	—
1654	10 000	100%
1667	2 000	-80%
1790	7 000	250%
1811	11 000	57,1%
1813	3 500	-68,2%
1860	27 000	671,4%
1897*	91 500	238,9%
1917*	134 500	47%
1941	300 000	123%
1944	50 000	-83,3%
1959*	509 500	919%
1970*	907 100	78%
1972	1 000 000	10,2%
1979*	1 276 000	27,6%
1986	1 500 000	17,6%
1989*	1 607 000	7,1%
1999*	1 680 000	4,5%
2007	1 814 000	8%
2009	1 828 900	0,8%
Dane^{[potrzebne źródło]} * – spis statystyczny

[edytuj] Transport i infrastruktura

Główny artykuł: Transport w Mińsku.

Posiada sieć tramwajową, rozwiniętą sieć trolejbusową i autobusową oraz dwie linie metra z 23 stacjami i 5 w budowie (dane na 2006 r.)

[edytuj] Lotniska

Międzynarodowy port lotniczy Mińsk jest położony w odległości 42 km na wschód od miasta. Został otwarty w roku 1982 (terminale pasażerskie w 1987). Obsługuje on loty międzynarodowe do Austrii, Cypru, Francji, Niemiec, Irlandii, Izraela, Włoch, Polski, Rosji, Turcji, Wielkiej Brytanii oraz innych krajów. Połączenia lotnicze obsługują m.in. Belavia i niemiecki przewoźnik Lufthansa.

W latach 1982-2006 Mińsk posiadał dwa lotniska. Mińsk-1 otwarte w 1933 r. kilka kilometrów na południe od historycznego centrum miasta. W 1955 lotnisko stało się międzynarodowe. W 1970 r. obsługiwało ponad 1 milion pasażerów rocznie. Od roku 1982 było używane głównie do lotów wewnątrzkrajowych oraz do Moskwy, Kijowa i Kaliningradu. W lutym 2006 r. zostało ono zamknięte, ponieważ jego powierzchnia nie nadawała się do modernizacji. 320 ha gruntów zostanie przekazanych władzom miasta do zagospodarowania.

[edytuj] Podział administracyjny

Pierwszy podział administracyjny był ustalony w 1938 r. w związku ze znacznym wzrostem liczby ludności (218 tys. osób). Postanowieniem Centralnej Komisji Wykonawczej BSRR wydanym 17 marca 1938 r. zostały utworzone rejony (biał. раён) Stalinski (Staliński, od 2 listopada 1961 Zawadski (Fabryczny)), Waraszyłauski (Woroszyłowski, od 2 listopada 1961 Sawiecki (Radziecki)) oraz Kahanowiczauski (Kaganowiczowski, od 20 lipca 1957 Kastrycznicki (Październikowy)).

[edytuj] Rejony

Administracyjny podział Mińska

Aktualnie Mińsk jest podzielony na 9 administracyjnych rejonów:

Centralny
Sawiecki
Pierszamajski
Partyzanski
Zawadski
Leninski
Kastrycznicki
Maskouski
Frunzienski

[edytuj] Mikrorejony

Mniejszymi jednostkami podziały administracyjnego są mikrorejony. Wiele z nich zostało nazwanych tak samo jak wioski leżące na tych terenach przed ich wchłonięciem przez miasto. W nawiasach podane są tradycyjne nazwy w języku polskim, zachowane jeszcze z okresu I Rzeczypospolitej.