Świerk kłujący

Świerk kłujący
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	nagonasienne
Klasa	iglaste
Rząd	sosnowce
Rodzaj	świerk
Gatunek	świerk kłujący
	Nazwa systematyczna
	Picea pungens Engelm; Gard. Chron., n.s., 11: 334 (1879)
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Zasięg
	Multimedia w Wikimedia Commons

Świerk kłujący, świerk srebrny (Picea pungens Engelm.) – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Świerk kłujący pochodzi z Gór Skalistych w zachodniej części Stanów Zjednoczonych. Jako introdukowany rośnie w północnej i północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych oraz w wielu krajach europejskich^[4]. W Polsce tylko w uprawie^[6].

Morfologia

Świerki kłujące w swoim naturalnym środowisku

Pokrój: Drzewo osiągające do 30, rzadko do 50 m wysokości. Korona zazwyczaj gęsta, z konarami w dość regularnych okółkach^[7].
Pień i pędy: Formy typowe rosnące w swoim naturalnym środowisku osiągają wysokość ponad 30 m, odmiany uprawne (kultywary) są znacznie niższe^[8]. Średnica pnia do 1,5 m. Kora cienka i popękana, szarobrązowa, u starszych drzew brunatnoszara^{[potrzebny przypis]}. Pędy grube, z głębokimi bruzdami, nagie, jasnobrązowe^[7].
Liście: Igły na wyraźnych trzonkach. Są czterokanciaste i mają wyraźną siną smugę w miejscu występowania szparek oddechowych. Są zaostrzone, sztywne, bardzo kłujące i ustawione prostopadle do gałązek, dookolnie, na wszystkie strony. Na młodych pędach są zazwyczaj srebrnosine^[9].
Kwiaty: Gatunek jednopienny. Kwiaty żeńskie szyszeczkowate i zielonkawe, osadzone pionowo na końcach pędów. Kwiaty męskie długości do 3 cm, podłużne, o żółtawym zabarwieniu^[10].
Szyszki: Zwisające, jasnobrązowe, długości 8-10 cm. Ich łuski są drobne, miękkie i mają szczyty wyraźnie ścięte i nierówno ząbkowane^[9].

Gatunki podobne: Świerk kłujący mylony jest czasem ze świerkiem sitkajskim (Picea sitchensis) lub świerkiem Engelmanna (Picea engelmannii). Pierwszy pochodzi z tego samego areału, odróżnia się szczególnie cienkimi i twardymi igłami. Świerk Engelmanna również pochodzi z Gór Skalistych, ale ma bardziej miękkie igły i węziej zakończone łuski szyszek^[10].

Biologia i ekologia

Drzewo wiecznie zielone. W swoim naturalnym środowisku występuje na wysokości pomiędzy 1800 a 3000 m n.p.m. Tworzy lasy mieszane z jodłą kalifornijską Abies concolor, sosną wydmową Pinus contorta i żółtą P. ponderosa oraz daglezją zieloną Pseudotsuga menziesii^[7].

Zastosowanie

Roślina ozdobna – drzewo cenione w ogrodnictwie, szczególnie ze względu na małe wymagania i odporność na niskie temperatury i warunki miejskie. Forma typowa uprawiana jest w parkach, ogrodach i w zieleni miejskiej. Częściej jednak uprawiane są odmiany ozdobne (kultywary) charakteryzujące się dużo mniejszą wysokością, bardziej ozdobnymi igłami i wolniejszym wzrostem^[10]. Sprowadzony został po raz pierwszy do Europy pod koniec XIX w. Najlepiej sadzić go pojedynczo lub w grupach, ale daje się także na szpalery i żywopłoty^[11].

Uprawa

Ma małe wymagania z wyjątkiem światłożądności – w miejscach ocienionych gałęzie zamierają^[7]. Szczególnie odmiany o srebrzystych igłach wymagają stanowiska słonecznego^[12].

Formę typową uprawia się z nasion, kultywary zazwyczaj z sadzonek wyhodowanych przez ogrodników, przy uprawianiu z nasion niektóre odmiany nie zachowują bowiem cech rośliny matecznej. Dawniej kultywary te otrzymywano przez szczepienie, co gwarantowało wierne odtwarzanie cech, ale było trudne, obecnie najczęściej uprawia się je z nasion, a następnie selekcjonuje wykiełkowane rośliny. Wskutek tego sadzonki różnią się między sobą i w różnym stopniu zachowują cechy odmiany matecznej^[11].

Kultywary

Uprawianych jest wiele odmian o zróżnicowanych cechach pokroju i zabarwienia igieł.

'Argentea'
'Białobok'
'Blue Pearl'
'Corbet'
'Donna's Rainbow'
'Early Cones'
'Fat Albert'
'Fat Mac'
'Glauca'
'Glauca Cecilia'
'Glauca Globosa'
'Glauca Pendula'
'Green Globe'
'Hermann Naue'
'Hillside'
'Hoopsii'
'Hoto'
'Hunnewelliana'
'Iseli Fastigiata'
'Iseli Foxtail'
'Koster'
'Koster Pendula'
'Lucky Strike'
'Maigold'
'Marciniec'
'Mesa Verde'
'Moerhaim'
'Montgomery'
'Mrs. Cesarini'
'Prostrata'
'Saint-Mary Broom'
'Sonia'
'Stanleys Pygmy'
'Virgata'
'Walnut Green'

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Pinales : Pinaceae, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-28] (ang.).
↑ M.J.M.M.J.M. Christenhusz M.J.M.M.J.M. i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI: 10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).
1 2 Picea pungens Engelm., [w:] powo [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-08-24] .
↑ Picea pungens, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 130, ISBN 978-83-62975-45-7 .
1 2 3 4 WłodzimierzW. Seneta WłodzimierzW., JakubJ. Dolatowski JakubJ., Dendrologia, wyd. VI, Warszawa: PWN, 2025, s. 32, ISBN 978-83-01-23974-9 .
↑ GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
1 2 W. Kulesza: Klucz do oznaczania drzew i krzewów. Warszawa: PWRiL, 1955.
1 2 3 Joachim Mayer, Heinz-Werner Schwegler: Wielki atlas drzew i krzewów. Oficyna Wyd. „Delta W-Z”. ISBN 978-83-7175-627-6.
1 2 Zygmunt Terpiński: Szkółkarstwo ozdobne. Warszawa: PWRiL, 1984. ISBN 83-09-00777-9.
↑ Maciej Mynett, Magdalena Tomżyńska: Krzewy i drzewa ozdobne. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 1999. ISBN 83-7073-188-0.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Pinales : Pinaceae, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-28] (ang.).

[christenhusz2011-3] M.J.M.M.J.M. Christenhusz M.J.M.M.J.M. i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI: 10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).

[powo-4] 1 2 Picea pungens Engelm., [w:] powo [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-08-24] .

[iucn-5] Picea pungens, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).

[checklist-6] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 130, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[dendrologia-7] 1 2 3 4 WłodzimierzW. Seneta WłodzimierzW., JakubJ. Dolatowski JakubJ., Dendrologia, wyd. VI, Warszawa: PWN, 2025, s. 32, ISBN 978-83-01-23974-9 .

[E-8] GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[Kulesza-9] 1 2 W. Kulesza: Klucz do oznaczania drzew i krzewów. Warszawa: PWRiL, 1955.

[wadik-10] 1 2 3 Joachim Mayer, Heinz-Werner Schwegler: Wielki atlas drzew i krzewów. Oficyna Wyd. „Delta W-Z”. ISBN 978-83-7175-627-6.

[szo-11] 1 2 Zygmunt Terpiński: Szkółkarstwo ozdobne. Warszawa: PWRiL, 1984. ISBN 83-09-00777-9.

[kido-12] Maciej Mynett, Magdalena Tomżyńska: Krzewy i drzewa ozdobne. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 1999. ISBN 83-7073-188-0.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]