Aleksander Linowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Aleksander Linowski herbu herbu Pomian (ur. ok. 1760 w Krakowie, zm. 20 października 1820 w Warszawie) – radca Rady Stanu Księstwa Warszawskiego w 1811 roku[1], członek Izby Najwyższej Wojennej i Administracji Publicznej w 1806 roku[2], działacz, pisarz polityczny, publicysta i mówca. Dyrektor generalny policji i poczty, komisarz, radca stanu, referendarz rady stanu, sędzia.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się około roku 1760 w Krakowie, jako syn Prokopa, łowczego kruszwickiego. W roku 1771 wpisany został do Akademii Krakowskiej. W roku 1784 był posłem krakowskim na sejm. Wkrótce objął stanowisko nadwornego podkomorzego królewskiego, a nieco później wszedł do stronnictwa dworskiego.

W 1790 roku posłował na Sejm Czteroletni z województwa krakowskiego[3], zwolennik reform i Konstytucji 3 maja, współpracownik Kołłątaja, był członkiem sprzysiężenia, przygotowującego wybuch insurekcji kościuszkowskiej[4].

Osobiście (pod dyktando króla) spisał polską wersję projektu Reformy Konstytucji.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Ważniejsze mowy i pisma[edytuj | edytuj kod]

  • Głos... miany na sejmikach poselskich dnia 19 Augusti, roku 1788 w Proszowicach, Kraków (1788)
  • Głos... względem wniesionej przysięgi dnia 23 grudnia r. 1790 miany, brak miejsca i roku wydania, rękopis: Archiwum Główne Akt Dawnych (Archiwum Wilanowskie, sygn. 967)
  • Głos... z okoliczności miast koronnych i litewskich, na sesji sejmowej d. 14 mca kwietnia r. 1791 miany, brak miejsca wydania 1791
  • Przymówienie się... naprzeciw projektowi JW. Czerniechowskiego na sesji sejmowej dnia 7 listopada r. 1791, brak miejsca wydania (1791)
  • Głos na sesji 19 paźdź. miany, brak miejsca i roku wydania (XVIII w.)
  • Doniesienie pilne współobywatelom z Warszawy, brak miejsca i roku wydania (XVIII w.), wyd. anonimowe
  • List do przyjaciela, odkrywający wszystkie czynności Kołłątaja w ciągu insurekcji, pisany roku 1795 (Kraków 1795, dwa wydania), wyd. następne: Kołłątaj w rewolucji kościuszkowskiej, Leszno 1846; wyd. 3: List do przyjaciela, Wrocław 1846, „Przedruk Rzadszych Materiałów do Historii Polski od r. 1750” nr 1
  • Mowa, wyd. w: Zbiór pism tyczących się powstania Królestwa Polskiego Nr 1, Kraków 1812
  • Mowa... przy oddaniu onemuż ciała J. O. Ks. Józefa Poniatowskiego, ministra wojny i naczelnego wodza wojsk polskich, jako egzekutora testamentu, przez J. W. Sokolnickiego, jenerała dywizji i kawalera orderów wojskowych, z Lipska do Warszawy przywiezionego d. 9 września 1814 r., brak miejsca wydania (1814)
  • Mowa na pogrzebie i obchodzie żałobnym ś. p. hr. Tomasza Ostrowskiego, wojewody, prezesa senatu Królestwa Polskiego, Warszawa 1817.

Linowski napisał ponadto (według K. Koźmiana): Akt powstania Kościuszki, Manifest do obcych dworów i pierwsze Proklamacje do narodu. W rękopisie Biblioteki Czartoryskich, sygn. 3956, s. 229–232 znajduje się wiersz podpisany nazwiskiem Linowskiego: Herbata z winem (inc.: Na balu w przemyskiej ziemi...).

Listy i materiały[edytuj | edytuj kod]

  • Do Stanisława Augusta z różnych lat, rękopisy: Archiwum Główne Akt Dawnych (Zbiór Popielów, vol. 184); Biblioteka Czartoryskich, sygn. 697, 728, 732, 929; Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2680; fascimile fragm. listu z 2 stycznia 1792 ogł. E. Rostworowski: Legendy i fakty XVIII w., Warszawa 1963, s. 353
  • Podanie do króla z roku 1793 i brulion odpowiedzi królewskiej, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 7 (A)
  • Do A. B. Batowskiego z roku 1807, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2049, k. 138-139
  • Do A. Horodyskiego, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 163
  • Do S. Staszica (brak daty), rękopis: Biblioteka Narodowa, sygn. II 3066 (przejściowo 4001)
  • Od J. U. Niemcewicza z 17 czerwca 1797 (z dopiskiem T. Kościuszki), „Kurier Warszawski” 1914, nr 46; także „Kurier Lwowski” 1914, nr 56
  • „Reforma Konstytucji” pisana ręką Linowskiego, rękopis: Archiwum Główne Akt Dawnych (Archiwum Wilanowskie, sygn. 98, s. 785–810); fascimile fragmentu ogł. E. Rostworowski: Legendy i fakty XVIII w., Warszawa 1963, s. 352.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Jest jedną z postaci obrazu Matejki Konstytucja 3 Maja 1791 roku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kalendarzyk Polityczny Chronologiczny i Historyczny na rok pański 1811 z Magistraturami Kraiowemi, Warszawa 1811, s. 85.
  2. Barbara Grochulska, Księstwo Warszawskie, Warszawa 1966, s. 52.
  3. Kalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792...., Warszawa 1791, s. 315.
  4. Bartłomiej Szyndler, Powstanie kościuszkowskie 1794, Warszawa 1994, s. 33.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Polski Słownik Biograficzny t. 17 str. 377 (także: Uzupełnienia i sprostowania w t. 40 do art. Linowski Aleksander)
  • T. 5: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1967, s. 260–261.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]