Anna Potocka (1779–1867)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Anna Potocka (1779-1867))
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy Anny Potockiej z Tyszkiewiczów. Zobacz też: Anna Potocka - stronę ujednoznaczniającą.
Anna z Tyszkiewiczów Potocka-Wąsowiczowa
Ilustracja
Herb
Leliwa
Rodzina Tyszkiewiczowie
Data i miejsce urodzenia 26 marca 1779
Warszawa
Data i miejsce śmierci 16 sierpnia 1867
Paryż
Ojciec Ludwik Tyszkiewicz
Matka Konstancja z Poniatowskich
Mąż

Aleksander Stanisław Potocki
Stanisław Dunin-Wąsowicz

Anna Potocka
Voyage d'Italie, 1899

Anna Maria Ewa Apolonia z Tyszkiewiczów h. Leliwa I voto Potocka, II voto Dunin-Wąsowiczowa (ur. 26 marca 1779 w Warszawie, zm. 16 sierpnia 1867 w Paryżu) – polska pamiętnikarka.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Córka Ludwika Tyszkiewicza, pisarza wielkiego litewskiego, i Konstancji Poniatowskiej, bratanicy króla Stanisława Augusta. Wychowywała się w Białymstoku pod opieką francuskiej guwernantki na dworze swej ciotecznej babki, hetmanowej Izabeli Branickiej, siostry króla Stanisława Augusta. Zamężna z Aleksandrem Stanisławem Potockim, synem Stanisława Kostki Potockiego. Poślubiła go 15 maja 1805 roku w Wilnie, jednak związek został zakończony rozwodem. Powtórnie wyszła za mąż za Dunina-Wąsowicza, adiutanta Napoleona I.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Zostawiła pamiętniki francuskie z lat 1794–1820, wyd. w roku 1897 przez Kazimierza Stryjeńskiego, w przekładzie polskim w roku 1898, Wspomnienia naocznego świadka, 2 tomy, ważne źródło historyczne, ponadto Un voyage d'Italie 1826–1827 (wyd. 1899).

Ważniejsze utwory[edytuj | edytuj kod]

  • Souvenir d'un témoin oculaire. I partie: Pourquoi j'écris; II partie: Voyage en France; III partie: Retour en Pologne; IV partie: Voyage d'Italie, powst. w latach 1812-1857-1860; rękopis: cz. 1-3 (autograf brulionu) Archiwum Główne Akt Dawnych (Archiwum Wilanowskie, sygn. 308a/I-III); tam też pod sygn. 308b znajduje się autograf (czystopis) wersji zmienionej i skróconej: Souvenirs. I partie: Souvenirs d'un témoin oculaire; II partie: Voyage en France – oraz autograf (czystopis) cz. 4.
  • Części 1-3 wyd. (skrócone) K. Stryjeński: Mémoires de la comtesse Potocka (1794-1820), Paryż 1897 (5 wydań); wyd. następne: (wyd. 9) Paryż 1911; (wyd. 12) Paryż 1924 – cz. 4 wydana (jak wyżej) K. Stryjeński: Voyage d'Italie (1826-1827)..., Paryż 1899.
  • Przekład polski: J. A.: Pamiętniki... cz. 1-3, z przedmową P. Chmielowskiego, t. 1-2, Warszawa 1898 "Biblioteka Dzieł Wyborowych" nr 32-33; pierwodruk fragm.: Z pamiętników p. Anny Wąsowiczowej z Tyszkiewiczów. I. Pałac w Białymstoku; II. Łańcut i Puławy, "Przegląd Polski" 1896 t. 4, s. 1-26; (przekł. według wyd. francuskiego z wyraźnymi śladami interwencji cenzury, zwłaszcza w cz. 3).
  • Wydania następne: Wspomnienia naocznego świadka (cz. 1-3), oprac. B. Grochulska; przekł. J. R.(!) przejrzała i uzupełniła na podst. rękopisu: sygn. 308a Z. Lewinówna; (Warszawa) 1965 "Biblioteka Pamiętnikarzy Polskich i Obcych"; pierwodruk fragm. "Mówią wieki" 1959 nr 8.

Przekłady:

  • angielski: Kopenhaga (inform. B. Grochulska)
  • czeski cz. 1-3: J. Staněk: Paměti z let 1794-1820, Praga 1906 (według wyd. 7 francuskiego)
  • duński: Kopenhaga (inform. B. Grochulska)
  • niemiecki cz. 1-4: O. Marschall von Bieberstein: Die Memoiren... t. 1-2, Lipsk 1899-1900
  • rosyjski: Miemuary grafini..., "Istoriczeskij wiestnik" t. 68/69 (1897) – A. N. Kudrjawcew, Petersburg 1915.

Listy i materiały[edytuj | edytuj kod]

  • Korespondencja z Aleksandrem Potockim z lat 1805-1831, rękopis: Archiwum Główne Akt Dawnych (Archiwum Wilanowskie, sygn. 294 – około 300 listów wraz z brulionami odpowiedzi
  • Listy do S. K. Potockiego, rękopis: Archiwum Główne Akt Dawnych (Archiwum Wilanowskie, sygn. 265)
  • Do S. Dunin-Wąsowicza z roku 1855, rękopis: Biblioteka Narodowa, sygn. III 5992
  • Listy do A. J. Czartoryskiego, rękopis: Biblioteka Czartoryskich, sygn. Ew. 1005 (Archiwum Domowe, nr 437).

Zobacz też następujące zespoły rękopisów: Archiwum Wąsowiczowej i Archiwum gospodarcze wilanowskie w Archiwum Głównym Akt Dawnych (Archiwum Wilanowskie); Archiwum Krzeszowickie w Wojewódzkim Archiwum Państwowym Kraków; Biblioteka Jagiellońska, sygn. 7544; Biblioteka Narodowa, sygn. 859.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. 6, cz. 1: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970, s. 58-60.