Potoccy herbu Pilawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy rodu szlacheckiego herbu Pilawa. Zobacz też: Inne rody szlacheckie o tym samym nazwisku i innych herbach.
Herb hrabiowski Potockich Pilawa Srebrna
Herb Złota Pilawa, prymasowskiej gałęzi Potockich
Herb Srebrna Pilawa, hetmańskiej gałęzi Potockich

Potoccy – polski ród magnacki herbu Pilawa.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Potockich wywodzi się z Potoka koło Jędrzejowa. Pierwsza wzmianka Potockich bez podania herbu pochodzi z 1236 roku[1]. Według hipotezy prof. Mariana Wolskiego, Potoccy herbu Pilawa wywodzili się od Pampickich z Pampic (Pępic) w powiecie chęcińskim[2].

Pierwszym mitycznym Potockim był Żyrosław z Potoka. Według legendy dzieci jego syna, Aleksandra, były protoplastami nowych rodów takich jak Moskorzewscy, Stanisławscy, Tworowscy, Borowscy i Stosłowscy.

Potoccy używają herbu Pilawa w sposób udokumentowany dopiero od Jakuba, podkomorzego halickiego, a więc od roku 1535 roku kiedy pojawia się pierwsza wzmianka w dokumentach z herbem Pilawa. Ród nabiera znaczenia od początku XVII wieku od czasów hetmana Stanisława Rewery Potockiego, przeżywając szczyt największej potęgi w wieku XVIII będąc wtedy jednym z najbogatszych, najbardziej wpływowym i najpotężniejszych rodów magnackich w Polsce. Ród ten dał Rzeczypospolitej zarówno szereg dzielnych wodzów, jak i zdrajców. W XVIII wieku część rodu (prymas Teodor Andrzej Potocki, Franciszek Salezy Potocki, hetman Józef Potocki) jako antyrosyjscy „republikanci” zwalczała reformatorski program stronnictwa Familii i zrywała sejmy, inna część w osobach najwybitniejszych swych przedstawicieli, Ignacego i Stanisława Kostki, opowiadała się za reformami i brała udział w pracach Stronnictwa Patriotycznego, jednocześnie w osobie prorosyjskiego Stanisława Szczęsnego popierając targowiczan. Zaznaczyli się mocno w wielkim dziele odrodzenia narodu w dobie stanisławowskiej i organizacji oświaty w Księstwie Warszawskiem i Królestwie Kongresowym, członkowie jego zajmowali wybitne stanowiska w życiu politycznym b. zaboru austriackiego. Dokładna genealogia rodu Potockich w „Złotej księdze szlachty polskiej” Żychlińskiego.

Protoplastą linii żyjącej do teraz jest Jakub Potocki (ok. 1481-1551). Ród podzielił się na trzy główne linie:

  • hetmańską zwaną „Srebrna Pilawa”,
  • prymasowską zwaną „Złota Pilawa”,
  • wielkopolską (uważaną za najstarszą) zwaną „Żelazna Pilawa” a pierwotnie używającą herbu Szeliga.

Dwie pierwsze z wymienionych wyżej linii rozpadły się na liczne gałęzie, z których najważniejsze to:

  • „Gałąź łańcucka”,
  • „Gałąź krzeszowicka”,
  • „Gałąź tulczyńska” (wymarła w 1921),
  • „Gałąź podhajecka”,
  • „Gałąź wilanowska”,
  • „Gałąź buczacka”,
  • „Gałąź smotrycka”,
  • „Gałąź lwowska”,
  • „Gałąź guzowska”,
  • „Gałąź chrząstowska”.

Przedstawiciele[edytuj | edytuj kod]

Anna Potocka (1779-1867)
Alfred Józef Potocki (1822-1889)
Franciszek Salezy Potocki

Zamki, pałace, dwory i parki[edytuj | edytuj kod]

w Małopolsce[edytuj | edytuj kod]

w Małopolsce Wschodniej, na Podolu i Wołyniu[edytuj | edytuj kod]

Inne:

W pozostałych regionach[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Łojek J. (1983, wyd. II), Potomkowie Szczęsnego. Dzieje fortuny Potockich z Tulczyna 1799-1921, Lublin, Wydawnictwo Lubelskie, ​ISBN 83-222-0119-2​.
  2. Jerzy Urwanowicz. Marian Wolski, Potoccy herbu Pilawa do początku XVII wieku. Studium genealogiczno-własnościowe, „Societas Vistulana”, Kraków 2013, ss. 438. Recenzje. 2014, s. 261.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]