Białystok

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta w woj. podlaskim. Zobacz też: inne znaczenia hasła Białystok.
Białystok
miasto na prawach powiatu
Ilustracja
Rynek Kościuszki
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Aglomeracja białostocka
Data założenia 1440–1444
Prawa miejskie 27 lipca 1691
Prezydent Tadeusz Truskolaski
Powierzchnia 102,13[1] km²
Wysokość 120–160 m n.p.m.
Populacja (31.12.2020)
• liczba ludności
• gęstość

296 958[2]
2907,6 os./km²
Strefa numeracyjna 85
Kod pocztowy 15-XXX
Tablice rejestracyjne BI
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Białystok”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Białystok”
Ziemia53°08′07″N 23°08′44″E/53,135278 23,145556
TERC (TERYT) 2061011
SIMC 0922410
Urząd miejski
ul. Słonimska 1
15-950 Białystok
Strona internetowa
BIP
Położenie Białegostoku na mapie powiatu białostockiego

Białystok (wymowa i (lit. Balstogė, biał. Беласток, ukr. Білосток, jid. ‏ביאַליסטאָק‎, ros. Белосток) – miasto na prawach powiatu w północno-wschodniej Polsce, położone na Nizinie Północnopodlaskiej, nad rzeką Białą. Jest stolicą województwa podlaskiego i siedzibą władz ziemskiego powiatu białostockiego.

Białystok, liczący 296 958 mieszkańców (31 grudnia 2020)[2] i zajmujący powierzchnię 102,13 km²[1], jest wśród miast wojewódzkich dziesiąty pod względem liczby ludności[3] i drugi pod względem gęstości zaludnienia. Białystok pełni funkcję administracyjnego, gospodarczego, naukowego i kulturalnego centrum regionu. Miasto z przyległymi gminami tworzy aglomerację białostocką.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Białystok leży na Wysoczyźnie Białostockiej, będącej częścią makroregionu Nizina Północnopodlaska. Znajduje się w centralnej części województwa podlaskiego. Historycznie Białystok leży na Podlasiu. Uwarunkowania geograficzne (miasto leży w sąsiedztwie Białorusi, Litwy i Rosji) i historyczne sprawiły, że Białystok jest miejscem, gdzie od wieków żyli wspólnie ludzie różnych kultur, wyznań i narodowości, co ukształtowało specyficzny charakter miasta.

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest położone nad rzeką Białą, będącą lewym dopływem Supraśli.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z podziałem rolniczo-klimatycznym Polski Romualda Gumińskiego, Białystok położony jest w dzielnicy podlaskiej. Klimat jej jest wyraźnie chłodniejszy od innych dzielnic nizinnych. Średnie temperatury stycznia mieszczą się w granicach od -4 do –6 °C, należą one do najniższych w Polsce. Średnia temperatura roczna wynosi ok. +7 °C. Liczba dni mroźnych wynosi od 50 do 60, z przymrozkami od 110 do 138 dni, a czas zalegania pokrywy śnieżnej od 90 do 110 dni. Średnie sumy opadów rocznych oscylują wokół wartości 550 mm, a okres wegetacyjny trwa 200 do 210 dni[4].

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Znajduje się w obszarze funkcjonującym pod nazwą Zielone Płuca Polski (dawne tereny województw: białostockiego, łomżyńskiego, olsztyńskiego, ostrołęckiego i suwalskiego). Około 32% jego powierzchni zajmują tereny zielone. Parki i skwery oraz 1886 ha lasów[5] znajdujących się w granicach miasta tworzą specyficzny i zdrowy mikroklimat. W obrębie Białegostoku znajdują się dwa rezerwaty przyrody o powierzchni łącznej 105 ha, będące pozostałościami Puszczy Knyszyńskiej. Aglomeracja miejska sąsiaduje z Narwiańskim Parkiem Narodowym. Takie usytuowanie rezerwatów przyrody w bezpośrednim sąsiedztwie miasta jest unikatowe. Ze względu na te walory w 1993 r. Białystok jako pierwsze miasto w Polsce został przyjęty do międzynarodowego projektu Sieci Zdrowych Miast prowadzonego przez Światową Organizację Zdrowia[6]. Na terenie miasta znajdują się 2 rezerwaty przyrody:

 Zobacz więcej w artykule Tereny zielone w Białymstoku, w sekcji Formy ochrony przyrody.

Zieleń miejska[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Tereny zielone w Białymstoku.
Parki w Białymstoku
Dywan kwiatowy Park Planty
Fontanna w parku Planty
Schody prowadzące do pomnika Bohaterów Ziemi Białostockiej w Białymstoku położonego na terenie Parku Centralnego

Historia[edytuj | edytuj kod]

Szkic parku Branickich autorstwa Pierre Ricaud de Tirregaille z widokiem na pałac – rycina z 1752 roku

Osada Białystok powstała między 1440 a 1444 rokiem, gdy na miejsce obecnego Rynku Kościuszki przybyli osadnicy z ziemi kolneńskiej, a do dzisiejszych Dojlid – z powiatu lidzkiego. W miejscu obecnego Rynku Kościuszki krzyżowały się drogi do Suraża, Wasilkowa oraz Choroszczy. Między 1444 a 1447 rokiem Białystok od Michała Zygmuntowicza otrzymuje Jakub Raczko Tabutowicz. W ciągu następnych trzech lat powstają dwa dwory oraz kościół parafialny. Przy kościele w 1578 roku stanęła karczma. W latach 1617–1626 z fundacji marszałka Piotra Wiesiołowskiego zbudowano zachowany do dziś stary kościół farny. To on wzniósł w Białymstoku murowany gotycko-renesansowy zamek, który po gruntownej przebudowie w latach 90. XVII wieku, stał się barokową rezydencją magnackiego rodu Branickich znaną do dziś jako pałac Branickich. Z 1727 r. pochodzi pierwsza wzmianka o białostockiej cerkwi, która znajdowała się w miejscu obecnego soboru św. Mikołaja.

W 1745 Białystok był miastem prywatnym, położonym w ziemi bielskiej województwa podlaskiego, posiadającym prawo magdeburskie[7]. W tym samym roku rozpoczęto budowę białostockiego ratusza. Całość założenia urbanistycznego Białegostoku przypisywana jest architektom związanym z dworem hetmana Jana Klemensa Branickiego. W 1769 w pobliżu miasta konfederaci barscy stoczyli z armią carską przegraną bitwę pod Olmontami. W XIX wieku miejscowość zmieniła charakter z rezydencjonalnego na administracyjny i przemysłowy.

W latach 1807–1915 Białystok znajdował się w granicach Imperium Rosyjskiego. Do 1842 r. miasto było stolicą obwodu białostockiego, następnie przyłączono je do guberni grodzieńskiej. Po powstaniu listopadowym w pobliżu miasta ustalono granicę celną między Kongresówką a Rosją, co wywołało gwałtowną falę migracji ekonomicznej łódzkich fabrykantów. Przyczyniło się to do dynamicznego rozwoju prowincjonalnego wówczas miasteczka. W tym okresie rozrastający się Białystok zyskał miano Manchesteru Północy. W 1862 r. przez Białystok przeprowadzono Kolej Warszawsko-Petersburską, która także przyczyniła się do rozwoju gospodarczego miasta. W 1892 uruchomiono w mieście system wodociągów.

Żydzi zamordowani podczas pogromu w Białymstoku w 1906 roku


Na początku XX w. Białystok był centrum polskiego ruchu anarchistycznego[8].

W dniach 14–16 czerwca 1906 w Białymstoku doszło do pogromu ludności żydowskiej, podczas którego zamordowano 88 osób.

 Osobny artykuł: Pogrom białostocki.

W latach 1915–1919 miasto znajdowało się pod okupacją niemiecką. W 1920 Wojsko Polskie stoczyło zwycięską bitwę białostocką z Armią Czerwoną, uwalniając miasto spod bolszewickiej okupacji. Do 1939, już w niepodległej Polsce, miasto było stolicą województwa białostockiego. W pierwszej połowie 1936 roku doszło tam do ekscesów o podłożu antysemickim[9]. W październiku 1939 Białystok przyłączono do Białoruskiej SRR i nadano mu status stolicy obwodu białostockiego. Od września 1939 r. do wybuchu wojny radziecko-niemieckiej Białystok był jednym z dwóch głównych (obok Lwowa) ośrodków działania polskich komunistów, którzy po 1945 roku objęli władzę w Polsce. Przywódcą tego środowiska był Alfred Lampe, pod przywództwem którego działali m.in.: Janina Broniewska, Paweł Finder, Małgorzata Fornalska, Marceli Nowotko, Jakub Berman, Czesław Skoniecki i Leon Lipski[10].

Białystok, 1941

W czerwcu 1941 do Białegostoku wkroczyły wojska niemieckie. Od lipca 1941 do lipca 1944 był on ośrodkiem administracyjnym Okręgu Białostockiego. Pod koniec lipca 1941 roku w mieście utworzono getto, w którym w 1943 r. wybuchło powstanie. AK odmówiło pomocy żydowskiemu ruchowi oporu w getcie ze względu na obecność w nim komunistów[11]. Ostatecznie białostoccy Żydzi zginęli w obozach zagłady w Treblince i na Majdanku. Po zajęciu miasta, w dawnych koszarach 10 Pułku Ułanów Litewskich hitlerowcy utworzyli obóz dla jeńców radzieckich. Pierwotnie przetrzymywano tam ok. 10–12 tys. jeńców, którzy na skutek ekstremalnych warunków bytowych, głodu i chorób masowo ginęli. Obóz zlikwidowano jesienią 1943 roku[12]. W lipcu 1944 miały miejsce ciężkie walki o wyzwolenie Białegostoku spod okupacji hitlerowskiej (podczas operacji białostockiej zginęło 4643 żołnierzy Armii Czerwonej[13]), w wyniku których miasto poważnie ucierpiało. Po II wojnie światowej odbudowane miasto na zawsze utraciło swój poprzedni charakter, będący dziedzictwem parowiekowej jego historii. Dzięki powojennym migracjom ludności wiejskiej Białystok powiększył się, kilkukrotnie przewyższając liczbę swoich mieszkańców sprzed 1939 r. W tym okresie powstały liczne uczelnie i nowe ośrodki przemysłowo-usługowe.

Od 1999 r. jest stolicą województwa podlaskiego. W 2002 roku do miasta przyłączono wieś Zawady, a w 2006 r. cztery kolejne miejscowości.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Zespół pałacowo-parkowy Branickich
Tympanon Pałacu Branickich wraz z herbem rodowym, wyżej rzeźba, tzw. Grupy Atlasa
Ogród przed Pałacem Branickich
Brama główna – (wieża Gryfa) wejście do zespołu pałacowo-parkowego w Białymstoku, widok z pl. Marszałka Józefa Piłsudskiego
Brama główna – (wieża Gryfa), widok od strony pałacu
Jedna z wielu rzeźb w ogrodzie Pałacu BranickichAkteon
Pawilon Włoski w Parku Branickich
Wybrane kamienice Białegostoku
Austeria (barokowa)
Kamienica Jossema, obecnie Hotel Aristo
Kamienica przy ul. Spółdzielczej (w Centrum)
Kamienica przy ul. Waszyngtona (na os. Piaski)
Kamienica przy ul. Warszawskiej (na os. Bojary)
Pierzeja zachodnia Rynku Kościuszki
Kamienica, Rynek Kościuszki 7 – obecnie bank
Kamienica przy ul. Ciepłej (na os. Sienkiewicza)
Kamienica przy ul. Sienkiewicza (na os. Sienkiewicza)
Kamienica przy ul. Lipowej (w Centrum)
Hotel Villa Tradycja

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Budynki gotyckie:

Budynki renesansowe:

Budynki barokowe:

Obiekty powstałe w XIX wieku:

Obiekty powstałe w XX wieku:

Obiekty niezachowane:

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Hotele
Hotel Esperanto
Hotel Ibis Styles
Hotel Aristo
Hotel Gołębiewski
Hotel Cristal
Hotel Branicki
Hotel Turkus
Hotel Gromada
Hotel BOSiR
Hotel Pod Herbem
Hotel 3 Trio
Hotel Podlasie
Hotel Belweder
Hotel Titanic
Hotel Villa Tradycja

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Część z zabytków została oznakowana na pięciu turystycznych szlakach tematycznych utworzonych w mieście w latach 2008–2010:

W maju 2011 dodatkowo powstały[18]:

  • Szlak rodu Branickich
  • Szlak architektury drewnianej w Białymstoku
  • Szlak białostockich świątyń
  • Szlak białostockich fabrykantów

Alternatywę dla pieszych szlaków stanowi „Białostocki Audiobus. Dźwiękowy przewodnik do słuchania w autobusach komunikacji miejskiej” – utworzony w 2011 roku szlak turystyczny oparty na trasach linii autobusowych numer 2 i 10.

Do roku 2019 powstały szlaki turystyczne:

  • Szlak białostockich murali (pieszy, rowerowy oraz autobusowy)[19]
  • Szlak Bojar[20]
  • Szlak nowożytnych Świątyń Prawosławnych[21]

Przez Białystok przebiega 5 szlaków PTTK[22].

Rynek Kościuszki[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec roku 2007 otwarto plac miejski za Ratuszem (pomiędzy ul. Suraską i Rynkiem Kościuszki). W marcu 2008 r. UM przedstawił plan remontu ścisłego centrum. Według tego planu w roku 2009 Rynek Kościuszki, Suraska i Kilińskiego nabrały charakteru miejskiego centrum. Rynek został wyłożony kostką i płytami granitowymi, znajduje się tam stylowe oświetlenie oraz donice z kwiatami i ławki[potrzebny przypis][23][24]. Historia Rynku Kościuszki sięga roku 1753, kiedy to po pożarze miasta jego przebudową zajął się ówczesny właściciel Białegostoku – Jan Klemens Branicki. Do najważniejszych zachowanych obiektów z tego okresu należy Ratusz z wieżą zegarową, ukończony w 1761 roku. Dawniej pełnił on funkcje usługowo-handlowe, znajdowały się w nim kramy kupieckie, w większości należące do ludności żydowskiej. W roku 1939 radzieccy okupanci zburzyli Ratusz, a na jego miejscu planowano wybudowanie pomnika Józefa Stalina. W latach 1954–1958 odbudowano rozebrany budynek. Obecnie mieści się w nim główna siedziba Muzeum Podlaskiego[25]. Przy Rynku Miejskim znajduje się także cekhauz – hetmańska zbrojownia. Jest to barokowo-klasycystyczny budynek w kształcie typowego dla XVIII wieku dworku szlacheckiego. W swojej historii był wykorzystywany głównie jako magazyn sprzętu strażackiego. Dziś znajduje się tu Archiwum Państwowe[25]. Do najefektowniejszych obiektów na Rynku Kościuszki zalicza się budynek dawnej austerii, czyli karczmy. Jest to budowla dwukondygnacyjna, pokryta mansardowym dachem z lukarnami, ze ściętym narożem z balkonem ozdobionym portykiem i frontonem wspartym na dwóch kolumnach. Obecnie mieści się w niej restauracja Astoria, która stanowi wraz z sąsiednim budynkiem część kompleksu gastronomiczno-usługowego pod nazwą Centrum Astoria. W jego skład wchodzi cukiernia z tarasem widokowym, na którym serwowana jest kawa i desery. W piwnicach Astorii znajduje się pub, a na parterze stylowy bar. Ponadto w Centrum Astoria znajdują się sale konferencyjno-bankietowe. Przy wschodniej pierzei Rynku wznosi się zespół katedralny Wniebowzięcia NMP, w którego skład wchodzi XX-wieczna bazylika wybudowana w stylu neogotyckim, barokowa plebania zbudowana w 1761 roku oraz XVII-wieczny kościółek farny, który jest najstarszym zachowanym zabytkiem murowanym w mieście[25]. Przy zachodniej pierzei Rynku znajdują się kolorowe fasady odbudowanych po wojnie kamieniczek. w których mieszczą się galerie, kawiarnie, puby, księgarnia i sklepy[25].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ludność Białegostoku[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ludność Białegostoku.
  • Wykres liczby ludności miasta Białegostoku w ciągu ostatnich 160 lat[26]

Największą populację Białystok odnotował 30 czerwca 2020 roku – według danych GUS 297 585 mieszkańców[27][28].

Powierzchnia Białegostoku[edytuj | edytuj kod]

Zmiany granic miasta Białegostoku na przestrzeni lat

     – granice Białegostoku w roku 1691, pow. 0,43 km²
     – obszar przyłączony w roku 1749, pow. 1,20 km²
     – obszar przyłączony w roku 1845, pow. 6,00 km²
     – obszar przyłączony w roku 1877, pow. 10,00 km²
     – obszar przyłączony w roku 1919, pow. (42,00) 44,00 km²
     – obszar przyłączony w roku 1954, pow. 71,00 km²
     – obszar przyłączony w roku 1973, pow. 89,00 km²
     – obszar przyłączony w roku 1980-81, pow. 89,75 km²
     – obszar przyłączony w roku 2002, pow. 93,96 km²
     – obszar przyłączony w roku 2006, pow. 102,12 km²

Mniejszości narodowe[edytuj | edytuj kod]

Białorusini[edytuj | edytuj kod]

Białystok to ośrodek kulturalno-społeczny Białorusinów (według spisu powszechnego z 2002 roku mieszka ich tutaj prawie 7,5 tys., co stanowi 2,5% mieszkańców Białegostoku). Działają tu Konsulat Białorusi oraz takie organizacje jak: Białoruskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, Związek Młodzieży Białoruskiej, Związek Białoruski w RP, Białoruskie Stowarzyszenie Literackie „Białowieża”, Białoruskie Towarzystwo Historyczne, Stowarzyszenie Dziennikarzy Białoruskich, Białoruskie Zrzeszenie Studentów, Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska-Białoruś, Towarzystwo Kultury Białoruskiej. W Białymstoku odbywają się także ogólnopolskie imprezy kulturalne m.in. Festiwal „Piosenka Białoruska” oraz Święto Kultury Białoruskiej. Działa niezależne białoruskie Radio Racja, nadające sygnał także na Białoruś. Wydawane są tu białoruskie czasopisma: Niwa, Białoruskie Zeszyty Historyczne, Pravincyja oraz Czasopis.

Rosjanie[edytuj | edytuj kod]

Rosjanie to mniejszość narodowa, która liczy około 10–15 tys. osób, mieszkających głównie w Białymstoku, na Suwalszczyźnie i Mazurach. W Białymstoku działa ich główna organizacja – Rosyjskie Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe, organizujące Dni Kultury Rosyjskiej.

Tatarzy[edytuj | edytuj kod]

W Białymstoku mieszka ok. 1800 Tatarów. Działa Związek Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej (oddział podlaski), wydawane jest czasopismo „Życie Tatarskie”. W planach jest stworzenie w stolicy województwa podlaskiego Instytutu Historii Tatarów.

Pozostałe narodowości[edytuj | edytuj kod]

W Białymstoku mieszkają również: Romowie (działa Centralna Rada Romów w Polsce, ukazuje się ich miesięcznik „Rrom p-o Drom)” oraz Ukraińcy (według spisu powszechnego z 2002 roku w Białymstoku mieszka 417 Ukraińców; działają: Związek Ukraińców Podlasia, Związek Ukraińskiej Młodzieży Niezależnej).

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Zespół apartamentowców mieszkalno-usługowych przy ul. Tysiąclecia 10
Wieżowiec mieszkalny (17 pięter, wys.46,5 m) położony przy ul. Waszyngtona 36
Browar Dojlidy, ul. Dojlidy Fabryczne 28
Yuniversal Podlaski Sp. z o.o. – deweloper z Białegostoku realizujący inwestycje w budownictwie, m.in. w Warszawie
Siedziba Kuriera Porannego przy ul. Świętego Mikołaja 1

Sytuacja społeczno-gospodarcza[edytuj | edytuj kod]

Galerie i centra handlowe
Dawna Fabryka pluszów później Fabryka Wyrobów Runowych „Biruna” SA, obecnie Alfa Centrum Białystok
Zielona Kamienica
Pasaż

Pod względem gospodarczym Białystok posiada profil przemysłowo – handlowy. Ze względu na fakt, iż miasto jest administracyjnym i naukowym centrum regionu, wysoki jest także procent osób pracujących w sektorze publicznym (szkolnictwo średnie, szkolnictwo wyższe, szpitale wojewódzkie i poradnie specjalistyczne oferujące usługi publiczne o zasięgu wojewódzkim i ogólnopolskim).

Według danych Urzędu Statystycznego w Białymstoku, w 2019 roku w mieście funkcjonowały 36 072 podmioty gospodarki narodowej. Jest to liczba o ok. 16,5% wyższa w porównaniu do liczby podmiotów funkcjonujących w mieście w roku 2010 (wówczas istniało zarejestrowanych 31 218 podmiotów). Najwięcej przedsiębiorstw prowadzi działalność handlową – 7 718 szt. (dane GUS obejmują w dziale HANDEL także naprawę pojazdów samochodowych). Drugą pozycję zajmują firmy prowadzące działalność profesjonalną – 4 396 podmiotów. Na trzeciej pozycji są przedsiębiorstwa branży budowlanej – 4 079 firm. Kolejne pozycje to transport (2 516 firm) i przetwórstwo przemysłowe (2 211 podmiotów)[29].

Powyższe dane w interesujący sposób korespondują z danymi na temat ilości osób zatrudnionych w poszczególnych sektorach gospodarki zebranych przez GUS od podmiotów zatrudniających powyżej 9 pracowników. Zakłady produkcyjne w roku 2018 zatrudniały najwięcej pracowników spośród wszystkich innych branż działających w Białymstoku – 14 630 osób, pomimo iż przedsiębiorstw przemysłowych było najmniej spośród wszystkich podmiotów działających na terenie miasta. Na drugim miejscu w tym zestawieniu jest handel. Dane GUS wskazują, iż ten segment gospodarki zatrudniał 15 905 osób, czyli więcej niż przemysł, jednakże ze względu na fakt, iż GUS ujmuje w tej kategorii również naprawę pojazdów samochodowych (usługi), handel wykazano na drugim miejscu pod względem ilości zatrudnianych pracowników na terenie miasta. Na trzecim miejscu pod względem ilości osób zatrudnionych była edukacja (14 326 osób), zaś na czwartym miejscu – opieka zdrowotna (8 935 osób)[30].

W styczniu 2021 roku stopa bezrobocia w Białymstoku wynosiła 7,2%[31]. Średnie wynagrodzenie brutto wypłacane na terenie Białegostoku w sektorze przedsiębiorstw wg danych GUS za 2019 rok wynosiło 4 215,86 PLN i było najniższe spośród wszystkich miast wojewódzkich w Polsce[32].

W 2018 roku, według danych GUS, liczba osób pracujących w białostockim sektorze publicznym wynosiła 36 204 osoby, zaś w sektorze prywatnym – 51 878 osób[30].

Duża część mieszkańców Białegostoku pracuje w przedsiębiorstwach mających swoje siedziby w gminach ościennych, takich jak Choroszcz, Juchnowiec Kościelny, Supraśl, Wasilków, Zabłudów (dotyczy to zwłaszcza przedsiębiorstw przemysłowych). Zjawisko to powoduje, iż gospodarkę Białegostoku coraz częściej ujmuje się w ujęciu metropolitarnym, nie zaś w ujęciu pojedynczego miasta.

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Białystok jest głównym ośrodkiem przemysłowym województwa podlaskiego. Rozwinięty jest tu przemysł elektromaszynowy (elektroniczny, maszynowy i metalowy), drzewny, odzieżowy, spożywczy i poligraficzny. Dodatkowo funkcjonują tutaj znaczące w skali ogólnopolskiej zakłady innych branż przemysłowych.

Dominującą gałęzią białostockiej gospodarki pod względem ilości podmiotów jest przemysł elektromaszynowy. Według danych GUS za 2019 rok, w Białymstoku zarejestrowanych było 508 przedsiębiorstw działających w branży produkcji wyrobów metalowych, maszyn i urządzeń elektronicznych oraz elektrotechnicznych, a także części i elementów stosowanych w produkcji pojazdów[29]. Na terenie Białegostoku funkcjonuje szereg zakładów działających w branży drzewnej. Według danych GUS, w 2019 roku w mieście zarejestrowanych było 263 producentów mebli[29]. W Białymstoku dobrze rozwinięty jest przemysł odzieżowy. Według danych GUS za 2019 rok, w mieście było zarejestrowanych 217 przedsiębiorstw produkujących ubrania[29]. Silną koncentrację terytorialną wykazują dynamicznie rozwijające się przedsiębiorstwa działające w segmencie produkcji bielizny. Dużą rolę w kształtowaniu kondycji gospodarczej Białegostoku odgrywa przemysł spożywczy. Funkcjonują tu liczne przedsiębiorstwa zajmujące się wyrobem produktów wędliniarskich, piekarniczych i cukierniczych. Według danych GUS, w 2019 roku w mieście zarejestrowanych było 171 podmiotów działających w segmencie produkcji artykułów spożywczych oraz napojów[29]. Białystok jest także miastem o stosunkowo dobrze rozwiniętym przemyśle poligraficznym. Dane GUS za 2019 rok wskazują, iż w mieście zarejestrowanych było 135 podmiotów zajmujących się projektowaniem oraz drukowaniem czasopism, książek, materiałów reklamowych, opakowań i etykiet[29]. Białystok był niegdyś miastem o znaczącej koncentracji przemysłu włókienniczego. Po okresie transformacji ustrojowej znaczenie tego przemysłu na terenie miasta zmalało (większość zakładów upadło).

Ze względu na znaczącą gęstość zabudowy Białegostoku, przemysł w ostatnich latach często był lokowany poza granicami miasta, w okolicznych miejscowościach należących do gmin Juchnowiec Kościelny (m.in. produkcja implantów medycznych, produkcja sterowników przemysłowych), Choroszcz (m.in. produkcja stolarki okiennej), Zabłudów (m.in. produkcja maszyn rolniczych), Supraśl (m.in. produkcja opakowań, produkcja wyrobów metalowych), Wasilków (produkcja chemii budowlanej, produkcja mebli metalowych, produkcja artykułów spożywczych, produkcja dzianin). Dlatego też samorząd Białegostoku w celu stworzenia warunków do lokalizowania zakładów przemysłowych na terenie miasta utworzył w dzielnicach Dojlidy i Krywlany rozległe tereny inwestycyjne objęte podstrefą Suwalskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

W Białymstoku funkcjonuje Białostocki Park Naukowo – Technologiczny skupiający innowacyjne przedsiębiorstwa znajdujące się w fazie wzrostowej, dając im organizacyjne możliwości rozwojowe. BPNT oferuje także dostęp do infrastruktury badawczej i laboratoryjnej niezbędnej do rozwoju produktów i usług przedsiębiorstw branży przemysłowej, informatycznej, programistycznej i medycznej. Jednocześnie działalność badawczo – rozwojową podejmuje lub realizuje coraz więcej zakładów przemysłowych działających na terenie Białegostoku, co daje nadzieję na dalszy wzrost gospodarczy miasta w wyniku komercjalizacji własności intelektualnej tworzonej przez jego mieszkańców[33].

Białystok jest dużym ośrodkiem przemysłu włókienniczego, rozwinięty jest też przemysł elektromaszynowy (elektroniczny, maszynowy i metalowy), drzewny, spożywczy (największy w Polsce Polmos), materiałów budowlanych, huta szkła oraz elektrociepłownia.

Miasto jest ośrodkiem handlu, głównie ze wschodem. Działa tu Centrum Promocji Rynku Wschodniego. W Białymstoku odbywają się międzynarodowe Targi Tekstylno-Odzieżowe, Żywności i Przetwórstwa, Konsumpcyjne, Rolno-Spożywcze. W Białymstoku znajduje się: 7 hipermarketów, 27 supermarketów, 18 centrów handlowych (Atrium Biała, Alfa Centrum, Galeria Jurowiecka, Auchan Produkcyjna, Auchan Hetmańska, Outlet Center, Outlet Białystok, Galeria Zielone Wzgórze, Galeria M, Galeria Antoniuk, CH Panorama, Dom Handlowy Wenus, Centrum Handlowe Park, CH Sienny Rynek Centrum Handlowe, CH Zielona Kamienica, Centrum Handlowe Fasty, Centrum Handlowe M2, Podlaskie Centrum Rolno-Towarowe), 19 marketów elektronicznych, marketów budowlano-dekoracyjnych[34]. W miejscowości działało państwowe gospodarstwo rolnePaństwowe Gospodarstwo Ogrodnicze Białystok[35].

W końcu listopada 2010 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Białymstoku obejmowała ok. 14,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 12,0% do aktywnych zawodowo[36]. Według GUS w październiku 2013 roku stopa bezrobocia wynosiła 13,6% – najwięcej z miast wojewódzkich.

We wrześniu 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych wynosiła 7200 osób, a stopa bezrobocia wynosiła 5,5%[37].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Białystok to największy węzeł komunikacyjny północno-wschodniej Polski. Przez miasto przebiega linia kolejowa Rail Baltica o znaczeniu europejskim (WarszawaSuwałkiKownoRygaTallinn).

Drogi[edytuj | edytuj kod]

Drogi w Białymstoku

Przez Białystok przebiega międzynarodowa drogowa trasa europejska E67, pokrywająca się na terenie kraju z drogą krajową nr 8, łącząca kraje Europy Zachodniej ze Skandynawią, znana też pod nazwą Via Baltica. W mieście krzyżuje się ona z drogą krajową nr 19. Przez Białystok biegnie również droga krajowa nr 65, którą można dojechać do przejścia granicznego z Białorusią (Bobrowniki-Bierestowica). W skrócie:

Dodatkowo wokół Białegostoku przebiegają/planowane są drogi ekspresowe:

  • droga ekspresowa S8 – w październiku 2018 roku zakończono prace nad ostatnim odcinkiem tej drogi, łącząc Białystok z siecią dróg ekspresowych i autostrad w Polsce[38].
  • droga ekspresowa S19 – trasa będąca aktualnie w fazie projektowej, ma połączyć granicę polsko-białoruską z Białymstokiem, Lublinem i Rzeszowem. Przy Białymstoku ma tworzyć obwodnicę, która ominie miasto od strony zachodniej przechodząc przez okolice miejscowości m.in. Zalesiany, Tołcze, Choroszcz (gdzie będzie się krzyżować z drogą S8).

Tranzyt[edytuj | edytuj kod]

Ruch tranzytowy został poprowadzony przez wewnętrzne obwodnice miasta: północną – Trasę Generalską, zachodnią – Trasę Niepodległości i południową – ul. Konstantego Ciołkowskiego[39][40].

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

XIX-wieczny Dworzec kolejowy w Białymstoku – widok od strony peronów

W Białymstoku krzyżują się następujące linie kolejowe: linia kolejowa nr 6 (ZielonkaKuźnica Białostocka), nr 38 (BiałystokBartoszyce), nr 32 (Białystok – Czeremcha) oraz linia kolejowa nr 37 (Białystok – Zubki Białostockie).

Białystok posiada bezpośrednie połączenia kolejowe między innymi z: Warszawą, Olsztynem, Krakowem, Gdańskiem, Katowicami, Wrocławiem, Bielskiem-Białą oraz Jelenią Górą. Pociągi lokalne docierają do Suwałk, Ełku, Sokółki, Kuźnicy, Czeremchy, Łap, Szepietowa, Czyżewa, a do niedawna również do Małkini. Rozwinięty jest również transport autobusowy, obsługiwany zarówno przez przedsiębiorstwo PKS Białystok(od 2017 PKS Nova SA), które utrzymuje wiele linii dalekobieżnych (m.in. do Warszawy, Zielonej Góry, Gdańska, Szczecina, Lublina, Gołdapi, Suwałk) oraz lokalnych do większości miast i wsi województwa podlaskiego, jak i przewoźników prywatnych, obsługujących połączenia m.in. do Warszawy, Moniek, Bielska Podlaskiego, Czeremchy, Czarnej Białostockiej i Tykocina oraz Krynek.

22 września 2014 roku z inicjatywy stowarzyszenia Kolejowe Podlasie w celu zbadania możliwości uruchomienia w Białymstoku SKM, na jeden dzień eksperymentalnie uruchomiono 23 bezpłatne pociągi specjalne relacji Białystok BacieczkiBiałystok StarosielceBiałystokBiałystok Fabryczny, z których skorzystało 1551 osób[41].

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Solaris Urbino 12 w barwach KPK Białystok
Ścieżka dla rowerów, przystanek autobusowy komunikacji miejskiej w Białymstoku przy ul. Wiejskiej

Aglomerację białostocką obsługuje Zarząd Białostockiej Komunikacji Miejskiej. Białystok jest największym miastem w Polsce posiadającym tylko jeden rodzaj komunikacji miejskiej, autobusową. Na niektórych ulicach zostały wydzielone pasy dla autobusów. W 2019 roku łączna ich długość wynosiła 17,7 km[42]. W ramach publicznego transportu zbiorowego organizowanego przez UM w Białymstoku operują trzy przedsiębiorstwa autobusowe: Komunalny Zakład Komunikacyjny, Komunalne Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej oraz Komunalne Przedsiębiorstwo Komunikacyjne, istniały także spółki Abra, BIATRA. Białystok posiada 49 linii autobusowych, w tym 29 linii miejskich dziennych (1–29), 6 linii nocnych (N1–N6) oraz 14 linii podmiejskich (100–109, 112, 200–202)[43]. W czerwcu 2009 powstał Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w Białymstoku.

Infrastruktura rowerowa[edytuj | edytuj kod]

W Białymstoku wybudowano ponad 149 km dróg rowerowych[44]. Przyjęty w połowie lat 90 XX w. tzw. AZ Plan zakładał pokrycie całego miasta gęstą siecią ścieżek, jednak część projektu nie została zrealizowana. Obecnie przy prawie każdej większej inwestycji drogowej jest tworzona wydzielona droga dla rowerów. Liczba ścieżek rowerowych wzrasta dzięki ujmowaniu w ramach inwestycji drogowych również sąsiadujących traktów rowerowych. Przez miasto przebiega szlak rowerowy Green Velo, prowadzący przez pięć województw we wschodniej Polsce.

W 2014 roku powstał publiczny system wypożyczania rowerów BiKeR[45].

 Osobny artykuł: BiKeR.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze miasta istnieje lotnisko sportowe Aeroklubu Białostockiego. Wiele lat trwały dyskusje co do miejsca lokalizacji, celowości i zakresu działania nowego lotniska, gdyż z uwagi na położenie miasta miało ono nie mieć charakteru portu lotniczego. Na początku listopada 2017 rada miasta zadecydowała jednak, że na terenie Aeroklubu powstanie pas startowy mogący obsługiwać samoloty mieszczące do 50 pasażerów. Roboty zakończono we wrześniu 2018 roku. Droga startowa ma wymiary 1350 na 30 m (nawierzchnia utwardzona z asfaltobetonu). Powstała także płyta do zawracania samolotów, drogi kołowania, płyty postojowe, wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną i oświetleniem. Koszt inwestycji wyniósł ponad 45 mln zł, z czego 16,1 mln zł pochodziło z budżetu województwa podlaskiego[46].

Decyzją z dnia 31 lipca 2009 r. zarząd województwa postanowił, iż podlaskie lotnisko regionalne będzie budowane w Sanikach, znajdujących się około 27 km od centrum Białegostoku. Planu jednak nie zrealizowano.

Lądowiska[edytuj | edytuj kod]

Przy ulicy Marii Skłodowskiej-Curie istnieją dwa lądowiska sanitarne. Pierwsze, oddane do użytku w 2014 roku lądowisko Białystok-Szpital oraz drugie lądowisko Białystok-Szpital Wojewódzki[47]. Około 14 km na południowy zachód od miasta leży lądowisko Turośń Kościelna.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W Białymstoku działa ponad 570 organizacji pozarządowych (w tym 56 towarzystw i związków m.in. Białostockie Towarzystwo Naukowe, Białoruskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne). Białystok w 2010 r. przegrał rywalizację o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016. Nie znalazł się na tzw. „krótkiej liście” miast-kandydatów.

Muzea i galerie[edytuj | edytuj kod]

Białystok jest największym ośrodkiem kulturalnym w północno-wschodniej Polsce. Działa tu największe w województwie Muzeum Podlaskie, posiadające oddziały w Białymstoku (Muzeum Historyczne, Muzeum Rzeźby Alfonsa Karnego, Białostockie Muzeum Wsi), w Choroszczy (Muzeum Wnętrz Pałacowych), w Supraślu, Tykocinie oraz Bielsku Podlaskim. W Białymstoku działają także: Muzeum Wojska, Muzeum Przyrodnicze Uniwersytetu w Białymstoku oraz Muzeum Pamięci Sybiru. Mieści się tu również jedna z najlepszych polskich galerii sztuki współczesnej – Galeria Arsenał. Drugą miejską galerią jest Galeria im. Sleńdzińskich, posiadająca największy w Polsce zbiór dzieł sztuki i pamiątek archiwalnych polskiego rodu artystów z Wilna. Ponadto działa tu 19 prywatnych galerii sztuki.

Teatry i filharmonia[edytuj | edytuj kod]

Dzięki Białostockiemu Teatrowi Lalek oraz Wydziałowi Sztuki Lalkarskiej warszawskiej Akademii Teatralnej Białystok uzyskał miano polskiego centrum sztuki lalkarskiej. Oprócz BTL-u istnieje tu także Teatr Dramatyczny oraz kilkanaście teatrów prywatnych (w tym Teatr Wierszalin z Supraśla oraz Teatr K3 z Białegostoku). Miasto posiada również filharmonię. Miasto wraz z Urzędem Marszałkowskim planuje budowę Europejskiego Centrum Muzyki i Sztuki, w skład którego wchodzić mają: Opera i Filharmonia Podlaska, rozbudowany teatr lalek oraz multikino.

Chóry[edytuj | edytuj kod]

Kina[edytuj | edytuj kod]

Biblioteki[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Białegostoku znajduje się 17 czynnych bibliotek:

  • Książnica Podlaska[48]
  • Dział zbiorów specjalnych – Czytelnia i Wypożyczalnia Książki Mówionej[48]
  • Filia nr 1 Książnicy Podlaskiej[49]
  • Filia nr 2 Książnicy Podlaskiej[50]
  • Filia nr 3 Książnicy Podlaskiej[51]
  • Filia nr 4 Książnicy Podlaskiej[52]
  • Filia nr 5 Książnicy Podlaskiej[53]
  • Filia nr 6 Książnicy Podlaskiej[54]
  • Filia nr 7 Książnicy Podlaskiej[55]
  • Filia nr 8 Książnicy Podlaskiej[56]
  • Filia nr 9 Książnicy Podlaskiej[57]
  • Filia nr 11 Książnicy Podlaskiej[58]
  • Filia nr 12 Książnicy Podlaskiej[59]
  • Filia nr 13 Książnicy Podlaskiej[60]
  • Filia nr 14 Książnicy Podlaskiej[61]
  • Filia nr 15 Książnicy Podlaskiej[62]
  • Filia nr 17 Książnicy Podlaskiej[63]

Inne ośrodki kultury[edytuj | edytuj kod]

W Białymstoku działa kilkanaście bibliotek. Największe z nich to Książnica Podlaska oraz Biblioteka Uniwersytecka. Osoby starsze i niepełnosprawne mogą bezpłatnie korzystać z biblioteki Fundacji Edukacji i Twórczości, która oferuję usługę „Książka na telefon” skierowaną do osób niebędących w stanie dotrzeć osobiście do wypożyczalni. Pozostałe instytucje kulturalne to m.in. Białostocki Ośrodek Kultury, Centrum Kultury Prawosławnej, Centrum im. Ludwika Zamenhofa w Białymstoku, Dom Kultury „Śródmieście”, Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury oraz Młodzieżowy Dom Kultury.

Imprezy cykliczne[edytuj | edytuj kod]

Obchody święta Policji w Białymstoku

Festiwale mniejszości narodowych:

  • Ogólnopolski Festiwal „Piosenka Białoruska”
  • Festiwal Piosenki Polskiej i Białoruskiej „Białystok – Grodno”
  • Święto Kultury Białoruskiej
  • Dni Kultury Rosyjskiej
  • Festiwal Kultury Ukraińskiej Na Podlasiu „Podlaska Jesień”
  • Urodziny Rafała Lipki

Bezpieczeństwo publiczne[edytuj | edytuj kod]

W Białymstoku znajduje się utworzony w 1996 zakład karny. Pojemność jednostki wynosi 296 miejsc[67]. Przy ulicy Warszawskiej 3, istniało Centrum Powiadamiania Ratunkowego. Zostało przeniesione do Zaścianek[68].

Szpitale w Białymstoku
Białostockie Centrum Onkologii im. M. Skłodowskiej-Curie przy ul. Ogrodowej 12
Uniwersytecki Szpital Kliniczny przy ul. M. Skłodowskiej-Curie 24a
Uniwersytecki Dziecięcy Szpital Kliniczny im. L. Zamenhofa w Białymstoku
Uniwersytecki Szpital Kliniczny przy ul. Warszawskiej 18 (szpital gruźliczy)
Lotnicze Pogotowie Ratunkowe w Białymstoku

Szpitale publiczne[edytuj | edytuj kod]

  • Uniwersytecki Szpital Kliniczny (tworzą go 3 szpitale)
  • Wojewódzki Szpital Zespolony im. J. Śniadeckiego
  • Samodzielny Szpital Miejski im. PCK
  • Uniwersytecki Dziecięcy Szpital Kliniczny im. L. Zamenhofa
  • Białostockie Centrum Onkologii im. M. Skłodowskiej-Curie
  • Szpital MSWiA im. Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego[69]

Szpitale niepubliczne[edytuj | edytuj kod]

Prywatna Klinika Położniczo-Ginekologiczna – ul. Parkowa 6

Oświata i nauka[edytuj | edytuj kod]

Uczelnie
Pałac Branickich zwany Wersalem Północy – siedziba Uniwersytetu Medycznego
Wydział Informatyki Politechniki Białostockiej przy ul. Wiejskiej 45A
Centrum Nowoczesnego Kształcenia
Domy studenta na terenie kampusu PB przy ul. Zwierzynieckiej 4, 6 (DS4-Delta), 8 (DS3-Gamma), 12 (DS2-Beta) i 14 (DS1-Alfa)
Wydział Prawa UwB przy ul. Mickiewicza 1
Wydział Pedagogiki i Psychologii UwB przy ul. Świerkowej 20
Katedra Teologii Katolickiej UwB przy ul. Warszawskiej 50

Uczelnie[edytuj | edytuj kod]

Instytucje naukowo-badawcze[edytuj | edytuj kod]

Historia oświaty[edytuj | edytuj kod]

Kamienica czynszowa przy ul. Sienkiewicza 14, obecnie w gestii Akademii Teatralnej im. A. ZelwerowiczaWydział Sztuki Lalkarskiej z siedzibą w Warszawie

We wrześniu i listopadzie 1939 roku w Białymstoku było 55 szkół wszystkich typów, w tym 6 gimnazjów państwowych, 6 gimnazjów prywatnych, liceum pedagogiczne i liceum handlowe. Po wejściu Białegostoku w skład Białoruskiej SRR władze radzieckie na ich bazie w roku szkolnym 1940/1941 zaczęły tworzyć technika, „dziesięciolatki”, „siedmiolatki” i szkoły początkowe. Wszystkie szkoły prywatne upaństwowiono. W ten sposób starano się upodobnić szkolnictwo do systemu panującemu w innych częściach ZSRR. Zmiany przerwał wybuch wojny niemiecko-radzieckiej[70]. Najstarszą uczelnią w Białymstoku jest Uniwersytet Medyczny (zał. 1950, 3900 studentów), zarządzający dwoma szpitalami klinicznymi: Uniwersyteckim Dziecięcym Szpitalem Klinicznym i Uniwersyteckim Szpitalem Klinicznym. Dzięki Klinice Ginekologii UMB (pierwsze w Polsce zapłodnienie in vitro) oraz Kriobankowi Białystok jest znanym ośrodkiem leczenia niepłodności. Do grona najlepszych w Polsce placówek badających alergie pokarmowe należy III Klinika Chorób Dziecięcych UMB. Politechnika Białostocka powstała w 1964 r. i obecnie jest największą uczelnią techniczną (15 tys. studentów) w północno-wschodniej Polsce. W 1968 r. powstała filia Uniwersytetu Warszawskiego, która w 1997 r. przekształcona została w samodzielny Uniwersytet w Białymstoku (16 tys. studentów). Jest to największa uczelnia w województwie podlaskim. Białostockie środowisko muzyczne dążyło do utworzenia uczelni muzycznej, mającej być kontynuatorką tradycji Konserwatorium Wileńskiego. Udało się to w 1974 roku. Powstała wtedy filia warszawskiej Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej (później Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina). Filia dostała już od macierzystej uczelni zgodę na usamodzielnienie się. W 1975 r. powstał Wydział Sztuki Lalkarskiej Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie, który z Białostockim Teatrem Lalek, rozsławił miasto i uczynił je polskim centrum sztuki lalkarskiej. Po 1990 roku w Białymstoku zaczęły powstawać uczelnie prywatne (obecnie jest ich 12), są to m.in. Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania (zał. 1993, jedna z najlepszych niepaństwowych uczelni magisterskich w Polsce) oraz Wyższa Szkoła Ekonomiczna (1996). Uczelnie niepubliczne – Wyższa Szkoła Administracji Publicznej w Białymstoku 1996, najlepsza polska uczelnia zawodowa 2005 i 2007 według rankingu „Rzeczpospolitej” i „Perspektyw”). Została założona przez Fundację Rozwoju Demokracji Lokalnej. Od roku akademickiego 2008/2009 istnieje tam możliwość kształcenia na studiach drugiego stopnia (studia magisterskie) na kierunku „administracja”. W Białymstoku działa również Archidiecezjalne Wyższe Seminarium Duchowne, a także Sekcja św. Jana Chrzciciela Papieskiego Wydziału Teologicznego, która prowadzi Studium Teologii.

Lokalne media[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Media w Białymstoku.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Chrześcijaństwo[edytuj | edytuj kod]

Katolicyzm[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest stolicą metropolii i archidiecezji białostockiej Kościoła rzymskokatolickiego. Powstanie diecezji, a następnie archidiecezji i metropolii białostockiej zakończyło okres tymczasowej administracji kościelnej na ziemiach Białostocczyzny należących przez wieki do diecezji wileńskiej, a które po II wojnie światowej pozostały w granicach Polski. Papież Jan Paweł II w dniu 5 czerwca 1991 r., w czasie wizyty w Białymstoku ogłosił decyzję o utworzeniu diecezji białostockiej[71]. W dniu 25 marca 1992 r., Jan Paweł II w bulli Totus Tuus Poloniae populus dokonał reorganizacji metropolii i diecezji polskich. Dokumentem tym podniósł diecezję białostocką do rangi archidiecezji i ustanowił metropolię białostocką, składającą się z archidiecezji białostockiej oraz diecezji łomżyńskiej i drohiczyńskiej. Utworzenie diecezji białostockiej (1991) i podniesienie jej do rangi arcybiskupstwa, a Białegostoku do godności stolicy metropolii (1992), było ukoronowaniem procesu usamodzielniania się tego Kościoła lokalnego[71]. Pierwszym arcybiskupem metropolitą białostockim w dniu 25 marca 1992 r. został mianowany dotychczasowy biskup białostocki dr Edward Kisiel, któremu papież w czasie uroczystej mszy w bazylice św. Piotra na Watykanie dnia 29 VI 1992 r. wręczył paliusz arcybiskupi. Abp Kisiel poprowadził uroczysty ingres do bazyliki metropolitalnej białostockiej 4 października 1992[71]. Miasto posiada 36 parafii, które znajdują się 6 dekanatach. W Białymstoku znajduje się również Archidiecezjalne Wyższe Seminarium Duchowne oraz filia Papieskiego Wydziału Teologicznego. Na Uniwersytecie w Białymstoku istnieje Międzywydziałowa Katedra Teologii Katolickiej.

Prawosławie[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest stolicą diecezji białostocko-gdańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Białystok jest największym skupiskiem wyznawców prawosławia w Polsce. Istnieje tu 12 parafii prawosławnych[a] (w tym 1 wojskowa). Działają m.in. Centrum Kultury Prawosławnej, Radio Orthodoxia, Bractwo Świętych Cyryla i Metodego, Bractwo Młodzieży Prawosławnej, Chór AKSION oraz Prawosławny Ośrodek Miłosierdzia ELEOS. Diecezja posiada także własną przychodnię. Wydawane są czasopisma: „Arche. Wiadomości Bractwa”, „Fos” oraz „Przegląd Prawosławny”. Odbywają się liczne prawosławne festiwale, m.in. Międzynarodowy Festiwal „Hajnowskie Dni Muzyki Cerkiewnej” oraz Białostockie Dni Muzyki Cerkiewnej. W strukturach Uniwersytetu w Białymstoku działa Katedra Teologii Prawosławnej. W pobliskim Supraślu znajduje się Akademia Supraska oraz męski klasztor Zwiastowania Bogurodzicy, a w podbiałostockiej wsi Zwierki – żeński klasztor Narodzenia Bogurodzicy.

W Białymstoku znajduje się największa w Polsce świątynia prawosławna, cerkiew Świętego Ducha. W 2007 w mieście utworzono Prawosławną Szkołę Podstawową im. Świętych Cyryla i Metodego.

Protestantyzm[edytuj | edytuj kod]

W Białymstoku działalność prowadzą następujące kościoły protestanckie:

Świadkowie Jehowy[edytuj | edytuj kod]

  • 13 zborów (w tym grupa angielskojęzyczna, rosyjskojęzyczna i j. migowego), korzystających z 4 Sal Królestwa[74].

Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego[edytuj | edytuj kod]

  • zbór Białystok

Mormonizm[edytuj | edytuj kod]

Islam[edytuj | edytuj kod]

W stolicy województwa mieszkają również muzułmanie, jest ich ponad 2 tys. (gł. Tatarzy). Siedzibę ma tu Muzułmański Związek Religijny[75]. Działa tu Centrum Islamskie[76] oraz organizacje: Muzułmańska Gmina Wyznaniowa, Stowarzyszenie Studentów Muzułmańskich oraz Muzułmańskie Stowarzyszenie Kształtowania Kulturalnego. Wydawane jest czasopismo „Pamięć i trwanie”. W lutym 2021 roku został otwarty meczet[77].

Judaizm[edytuj | edytuj kod]

W 1931 roku w Białymstoku mieszkało 40 tysięcy Żydów na ok. 100 tysięcy mieszkańców, funkcjonowało ponad 60 synagog oraz innych placówek żydowskich. W 2008 roku w mieście z inicjatywy Fundacji Uniwersytetu w Białymstoku utworzono turystyczno-edukacyjny Szlak Dziedzictwa Żydowskiego[78].

 Zobacz też: Synagogi w Białymstoku.

Buddyzm[edytuj | edytuj kod]

Baha’i[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze artykuły o bahaitach w lokalnej prasie ukazały się w drugiej połowie 1991 roku po wizytach bahaitów esperantystów oraz innych nauczycieli z Polski i zza granicy. W lipcu 1992 roku pierwszym białostockim bahaitą został Jan Zimnoch. We wrześniu utworzone zostało pierwsze Lokalne Zgromadzenie Duchowe składające się z dziewięciu dorosłych bahaitów, w tym czterech czarnoskórych studentów medycyny. W październiku 1992 roku odbyła się na terenie Szkoły Gastronomicznej Jesienna Szkoła Baha’i, na którą przyjechało kilkadziesiąt osób z Polski i zza granicy. W kolejnych latach bahaici organizowali kameralne spotkania modlitewne, spotykali się na świętach, uczestniczyli też w międzynarodowych projektach, m.in. spotykali się z bahaitami ze wspólnot Białorusi, Litwy, Łotwy, Estonii, Rosji i Ukrainy. W Polsce mieszka ok. 400 wyznawców, z czego kilkunastu w Białymstoku[79].

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Kluby i organizacje sportowe[edytuj | edytuj kod]

Lista drużyn biorących udział w rozgrywkach wojewódzkich i ogólnopolskich (stan na 27.09.2020 r.):

Klub Sport Data
powstania
Liga Stadion/Boisko/Hala Trener Strona www
Jagiellonia Białystok Piłka nożna 1920 Ekstraklasa Stadion Miejski w Białymstoku Ireneusz Mamrot www
Hetman Białystok Piłka nożna 1948 IV liga (grupa podlaska) boisko boczne przy Stadionie Miejskim w Białymstoku Mirosław Mojsiuszko www
MOSP Białystok Piłka nożna 1996 IV liga (grupa podlaska) boiska przy ul. Świętokrzyskiej Piotr Szydłowski www
Piast Białystok Piłka nożna 1997 Klasa okręgowa boisko boczne przy Stadionie Miejskim w Białymstoku Marek Sawicki www
BKS Jagiellonia Białystok Piłka nożna 1927 (klub nie przystąpił do rozgrywek) Stadion MOSP w Białymstoku www
Włókniarz Białystok Piłka nożna 1947 Klasa A grupa: podlaska II ? www
Włókniarz Białystok Piłka nożna (sekcja żeńska) 1947 II liga kobiet (grupa: wschodnia) boisko boczne przy Stadionie Miejskim w Białymstoku Wojciech Sokół www, www
PKK Żubry Białystok Koszykówka 2003 II Liga Hala sportowa VI LO Tomasz Kujawa www
Lowlanders Białystok Futbol amerykański 2006 PLFA I boisko boczne przy Stadionie Miejskim w Białymstoku Łukasz Lewandowski, Tomasz Żukowski www
ADH Białystok Hokej na lodzie 2005 II Liga Lodowisko BOSiR Dan Cherry www
Podlasie Białystok lekka atletyka 1962 Ekstraklasa LA Stadion „Zwierzyniec” w Białymstoku Jan Zalewski www
MKS Juvenia Białystok Pływanie
Basen przy ul. Zwycięstwa („Mleczak”) Piotr Anchim www
Rugby Białystok Rugby 2014 I Liga Rugby boisko boczne przy Stadionie Miejskim w Białymstoku Mikheli Chachua www
BAS Białystok[80] siatkówka 2010 I liga siatkówki Hala ZSR Marek Antoniuk www
  • Fundacja Białystok Biega – organizator imprez sportowych, głównie biegowych.
  • Cresovia Białystok – kajakarstwo
  • Klub Judo Politechniki Białostockiej[81] – judo
  • Jagiellonia Judo Club Białystok[82]- judo
  • Human Białystok[83] – Kick-boxing
  • AZS WSFiZ
  • AZS PB
  • AZS WSAP
  • Aeroklub Białostocki – szybownictwo, skoki spadochronowe
  • Stowarzyszenie Klub Balonowy Białystok
  • Automobilklub Podlaski
  • Białostocki Ośrodek Sportu i Rekreacji – tenis ziemny, lodowisko, lekka atletyka
  • Podlaski Klub Taekwondo „So-san” – karate
  • Białostocki Ośrodek Japońskich Sztuk Walki „SHOBUKAI” – karate
  • Podlaskie Stowarzyszenie Sportu Osób Niepełnosprawnych „Start” Białystok – tenis, siatkówka, lekka atletyka, pływanie
  • Kaisho Karate Klub – karate Shotokan/WKF
  • Międzyszkolny Osiedlowy Klub Sportowy „Słoneczny Stok” – tenis stołowy, piłka ręczna, lekka atletyka
  • Akademia Piłkarska „Talent” – piłka nożna
  • Białostocki Klub Karate Kyokushin „KANKU” – karate
  • Młodzieżowy Klub Sportowy „Batory 18” – koszykówka; klub utworzony 23 października 2013, spotkania rozgrywane są w hali sportowej w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr 5 przy ul. Magnoliowej 13[84].
  • UKS 19 Bojary Białystok – lekka atletyka
  • Juvenia Białystok – lekka atletyka, łyżwiarstwo szybkie
  • LUKS Atletic Białystok- lekka atletyka
  • UKS Wygoda Białystok – kolarstwo, piłka nożna[85]
  • Stowarzyszenie Gimnastyki Artystycznej i Tańca „BIS” – gimnastyka artystyczna, gimnastyka sportowa, taniec sportowy
  • Podlaski Klub Paralotniowy – paralotniarstwo
  • Klub Biegowy „Pędziwiatr” – bieganie
  • YMAA Białystok – chińskie sztuki walki – Taijiquan i Shaolin

Wydarzenia sportowe – cykliczne[edytuj | edytuj kod]

  • Białystok Półmaraton (od 2013)[86]
  • Białystok Biega (od 2011)[87]
  • Ekiden – sztafeta maratońska (od 2015)[88]
  • Hero Run – bieg z przeszkodami (od 2016)[89]

Obiekty sportowo-rekreacyjne[edytuj | edytuj kod]

Stadion BOSIR „Zwierzyniec”
Lodowisko BOSiR w Białymstoku
Hala widowiskowo-sportowa Politechniki Białostockiej
Stadiony i hale sportowe
Baseny[90]
  • BOSiR Pływalnia sportowa – ul. Włókiennicza 4 (kryta)
  • BOSiR Pływalnia kameralna – ul. Mazowiecka 39C (kryta)
  • BOSiR Pływalnia rodzinna – ul. Stroma 1A (kryta)
  • Pływalnia Domu Pomocy Społecznej – ul. Baranowicka 203 (kryta)
  • Basen Międzyszkolnego Ośrodka Sportowego „Mleczak” – ul. Zwycięstwa 28 (kryty)
  • Basen „Tropicana” (kompleks rekreacyjny) – Hotel Gołębiewski, ul. Pałacowa 7 (kryty)
  • Basen „Maniac Gym” – ul. Warszawska 79A (kryty)
Korty tenisowe
  • Korty tenisowe BOSIR „Centrum Tenisowe Zwierzyniec” – ul. 11 Listopada 28
  • Korty tenisowe „Richi” – ul. Antoniuk Fabryczny 4
  • Korty tenisowe Politechniki Białostockiej – ul. Wiejska 45
  • Korty Towarzystwa Tenisowego „Stanley” – ul. Niedźwiedzia 56A
Inne
  • Ośrodek Sportów Wodnych „Dojlidy” – ul. Plażowa 1
  • Aeroklub białostocki – ul. Ciołkowskiego 2
  • Centrum Zabaw dla Dzieci FIKOLAND & RE-kreacja – ul. Handlowa 1A
  • Centrum Sportu i Rekreacji „Maniac Gym” – ul. Warszawska 79A
  • Skatepark w Parku im. Jadwigi Dziekońskiej
  • Skatepark Węglowa – ul. Węglowa 8
  • Lodowisko (w okresie letnim rolkowisko) BOSiR – ul. 11 Listopada 28
  • Strzelnica sportowa – ul. Produkcyjna 113
  • Strzelnica sportowa „UKS Kaliber” – ul. Grunwaldzka 18
  • Strzelnica sportowa Zespół Szkół Metalowo-Drzewnych – ul. Stołeczna 21
  • Strzelnica sportowa Zespół Szkół Mechanicznych – ul. Broniewskiego 14
  • Strzelnica sportowa V Liceum Ogólnokształcące – ul. Miodowa 5

Wojsko[edytuj | edytuj kod]

Stacjonuje tu 18 Pułk Rozpoznawczy (ul. Kawaleryjska), 25 Wojskowy Oddział Gospodarczy oraz dowództwo 1 Podlaskiej Brygady Obrony Terytorialnej i wchodzący w jej skład 11 batalion lekkiej piechoty.

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Oficjalna pieczęć prezydenta miasta

Białystok ma status miasta na prawach powiatu. Siedziba władz miasta znajduje się przy ul. Słonimskiej. Białystok należy do kilku organizacji miejskich: Unia Metropolii Polskich, Euroregion Niemen, Fundacja Zielone Płuca Polski (siedziba), Eurocities.

Prezydent miasta[edytuj | edytuj kod]

Organem wykonawczym władz jest prezydent miasta. Prezydent miasta Białegostoku jest wybierany przez mieszańców w wyborach bezpośrednich[91]. Stanowisko od 2006 roku obejmuje Tadeusz Truskolaski[92].

Prezydenci Białegostoku:

II Rzeczpospolita

III Rzeczpospolita

Rada Miasta[edytuj | edytuj kod]

Mieszkańcy wybierają do Rady Miasta Białystok 28 radnych.

Ugrupowanie Kadencja 2002–2006[93] Kadencja 2006–2010[94] Kadencja 2010–2014[95] Kadencja 2014–2018[96] Kadencja 2018 – 2023[97]
Liga Polskich Rodzin 8
Sojusz Lewicy Demokratycznej 10 (SLD-UP) 4 (LiD) 4 1
Białostockie Porozumienie Prawicy 5
Prawo i Sprawiedliwość 5 12 8 15 12
Platforma Obywatelska 12 16 6 16
KWW Tadeusza Truskolaskiego 6

W 2007 roku władze miasta powołały do życia Młodzieżową Radę Miasta, która jest organem samorządowym młodzieży zamieszkałej na terenie Białegostoku i uczącej się w szkołach gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych w mieście. Młodzieżowa Rada jest apolitycznym organem konsultacyjnym dla organów samorządu miejskiego[98].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Białystok podzielony jest na 29 osiedli[99], z których każde posiada swoją radę i zarząd. Do zadań organów osiedla należy dbanie o potrzeby mieszkańców, m.in. załatwianie spraw związanych z życiem osiedla, zapewnianie ścisłego współdziałania z organami władz miasta w sprawach związanych z osiedlem, wyrażanie opinii, o które zwrócą się organy miasta, organizowanie prac mieszkańców na rzecz osiedla, współdziałanie z jednostkami organizacyjnymi[potrzebny przypis].

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz więcej w artykule Urzędy konsularne w Polsce według miast, w sekcji Białystok.
Miasta partnerskie[100]
Miasto Rok podpisania umowy
WapenEindhoven.png Eindhoven, Holandia Holandia 1992
Coat of arms of Kaunas.svg Kowno, Litwa Litwa 1994
Seal of Milwaukee, Wisconsin.png Milwaukee, Stany Zjednoczone Stany Zjednoczone 1995
Dessinblasondijon.jpg Dijon, Francja Francja 1996
Pskovgfull.svg Psków, Rosja Rosja 2002
Coat of arms of Kaliningrad.svg Kaliningrad, Rosja Rosja 2009
Yehud Monoson COA.png Yehud, Izrael Izrael 2010
Герб Томска 2019.png Tomsk, Rosja Rosja 2011
Escut Jelgava.png Jełgawa, Łotwa Łotwa 2014
Coat of Arms of Irkutsk.png Irkuck, Rosja Rosja 2014
Mazara del Vallo, Włochy Włochy 2014
Lusaka, Zambia Zambia 2014
Bornova, Turcja Turcja 2015
Chongzuo, Chiny 2018
Sliema coa.svg Sliema, Malta Malta[101] 2018
Dobrich-coat-of-arms.svg Dobricz, Bułgaria Bułgaria 2018

Białystok współpracuje również z innymi miastami w ramach obszaru Partnerstwa Wschodniego[100]

Honorowi obywatele Białegostoku[edytuj | edytuj kod]

Tytuł Honorowego Obywatela Miasta Białegostoku został przyznany 15 razy[103]:

Uchylone[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Łącznie z parafiami w Fastach i Zaściankach, obejmującymi swoim zasięgiem część Białegostoku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Tablica 2. Stan geodezyjny i kierunki wykorzystania powierzchni miasta, [w:] Położenie i warunki naturalne, Urząd Statystyczny w Białymstoku, 2019.
  2. a b 296 958GUS, Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym (stan w dniu 31.12.2020), Tabela III – Ludność, ruch naturalny oraz migracje ludności według powiatów, stat.gov.pl, 30 kwietnia 2021 [dostęp 2021-06-08] (pol.).
  3. Miasta największe pod względem liczby ludności, GUS, 31 grudnia 2020 [dostęp 2021-06-08] (pol.).
  4. Białystok – Klimat – Informator białostocki.
  5. Urząd Statystyczny w Białymstoku / Dane o województwie / Stolica województwa / Leśnictwo. Środowisko, bialystok.stat.gov.pl [dostęp 2021-01-29].
  6. Zielone Płuca Polski.
  7. Józef Maroszek, Rzemiosło w miastach podlaskich, w: Studia nad produkcją rzemieślniczą w Polsce (XIV-XVIII w.), Maria Kwapień, Józef Maroszek, Andrzej Wyrobisz, Wrocław 1976, s. 95.
  8. Tomasz Karbowniczek, Karolina Świecich ze zbioru „“Żydzi i wojsko polskie w XIX i XX w.“ IPN 2020, ISBN 978-83-8098-894-1, str. 65
  9. Szymon Rudnicki, Żydzi w parlamencie II Rzeczypospolitej, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2015, s. 464, ​ISBN 978-83-7666-363-0​ ​ISBN 978-83-7666-412-5.
  10. Anna Sobór-Świderska, Jakub Berman. Biografia komunisty, Warszawa: IPN, 2009, s. 54, ISBN 978-83-7629-090-4, OCLC 836862492.
  11. August Grabski „Żydzi skazani na komunę”, „Gazeta Wyborcza” 16/17 września 2006, s. 30.
  12. „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945”, Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, s. 67.
  13. Dominika Czarnecka „Pomniki Wdzięczności Armii Czerwonej w Polsce Ludowej i w III Rzeczypospolitej” IPN 2015, ​ISBN 978-83-7629-777-4​, s. 384.
  14. Wiesław Wróbel-Biblioteka Uniwersytecka, Cmentarz ewangelicki. Zapomniana historia (zdjęcia), Kurier Poranny, 7 grudnia 2014 [dostęp 2021-01-24] (pol.).
  15. Miasto Białystok: Budowa Muzeum Pamięci Sybiru (pol.). 2013-02-22. [dostęp 2013-10-31].
  16. Szlak esperanto i wielu kultur [dostęp 12 października 2009].
  17. Szlak śladami błogosławionego księdza Michała Sopoćki [dostęp 12 października 2009].
  18. Szlak esperanto i wielu kultur [dostęp 3 października 2010].
  19. Szlak białostockich murali (pieszy), Białystok – Oficjalny Portal Miasta [dostęp 2021-05-03] (pol.).
  20. Szlak Bojar, Białystok – Oficjalny Portal Miasta [dostęp 2021-05-03] (pol.).
  21. Białystok: nowy szlak turystyczny prowadzi przez cerkwie, Onet Wiadomości, 5 sierpnia 2019 [dostęp 2021-05-03] (pol.).
  22. Wykaz znakowanych szlaków przez PTTK – woj. podlaskie [PDF], 29 marca 2021.
  23. Koncepcje 3D.
  24. Białystok – Promocja, głupcze – Wiadomości24.
  25. a b c d Rynek w Białymstoku – Polska turystyka wycieczki noclegi.
  26. Ludność Białegostoku.
  27. Liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  28. GUS – Bank Danych Lokalnych. [dostęp 2020-12-26].
  29. a b c d e f „Sytuacja społeczno-gospodarcza Białegostoku w 2019 r.”, Tablica 62 Podmioty gospodarki narodowej w rejestrze REGON Stan w dniu 31 grudnia, Urząd Statystyczny w Białymstoku, Białystok 2020.
  30. a b „Sytuacja społeczno-gospodarcza Białegostoku w 2019 r.”, Tablica 13 Pracujący Stan w dniu 31 grudnia, Urząd Statystyczny w Białymstoku, Białystok 2020.
  31. Źródło: Wojewódzki Urząd Pracy w Białymstoku, https://wupbialystok.praca.gov.pl/rynek-pracy/statystyki-i-analizy.
  32. „Sytuacja społeczno-gospodarcza Białegostoku w 2019 r.”, Tablica I Białystok na tle innych miast wojewódzkich w 2019 r., Urząd Statystyczny w Białymstoku, Białystok 2020.
  33. Źródło: https://bpnt.bialystok.pl/PL.
  34. Inwestorzy zagraniczni.
  35. Dz.U. z 1990 r. nr 51, poz. 301.
  36. Liczba bezrobotnych oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów (stan w końcu listopada 2010 r.) (pol.). Główny Urząd Statystyczny, 2011-01-26. [dostęp 2010-01-26].
  37. GUS, Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu września 2019 r., stat.gov.pl [dostęp 2019-11-27] (pol.).
  38. Bezpieczniej i szybciej z Białegostoku do Warszawy :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny, www.gddkia.gov.pl [dostęp 2019-01-06].
  39. Trasa Niepodległości: koniec budowy, czekamy na otwarcie, bia24.pl [dostęp 2021-01-24] (pol.).
  40. Redakcja, Ring białostocki. Jedyna taka obwodnica w wewnątrz miasta. Liczy 28 km. To trasa generalska, trasa niepodległości i ul. Ciołkowskiego, Kurier Poranny, 17 listopada 2020 [dostęp 2021-01-24] (pol.).
  41. Podsumowanie projektu „Podlaska kolej na tak” – Rynek Kolejowy, www.rynek-kolejowy.pl [dostęp 2016-01-12].
  42. GUS – Bank Danych Lokalnych, Transport i łączność > Komunikacja miejska > Długość bus-pasów. Dane z roku 2019 dla jednostki 2061000 (Powiat m. Białystok), bdl.stat.gov.pl [dostęp 2021-01-24].
  43. Białostocka Komunikacja Miejska. BKM – Bliżej Celu (pol.). komunikacja.bialystok.pl. [dostęp 2014-10-11].
  44. GUS – Bank Danych Lokalnych, Transport i łączność > Ścieżki rowerowe. Dane z roku 2019 dla jednostki 2061000 (Powiat m. Białystok), bdl.stat.gov.pl [dostęp 2021-01-24].
  45. BiKeR? Jedziemy!, bikerbialystok.pl [dostęp 2021-01-25].
  46. Pas startowy na Krywlanach | Wschodzący Białystok – Oficjalny Portal Miasta, www.bialystok.pl [dostęp 2019-01-06].
  47. Wykaz lądowisk wpisanych do ewidencji lądowisk na dzień 18 stycznia 2021 r., Urząd Lotnictwa Cywilnego, 18 stycznia 2021.
  48. a b Godziny otwarcia – Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku.
  49. Filia nr 1 – Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku.
  50. Filia nr 2 – Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku.
  51. Filia nr 3 – Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku.
  52. Filia nr 4 – Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku.
  53. Filia nr 5 – Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku.
  54. Filia nr 6 – Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku.
  55. Filia nr 7 – Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku.
  56. Filia nr 8 – Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku.
  57. Filie nr 9 – Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku.
  58. Filia nr 11 – Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku.
  59. Filia nr 12 – Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku.
  60. Filia nr 13 – Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku.
  61. Filia nr 14 – Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku.
  62. Filia nr 15 – Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku.
  63. Filia nr 17 – Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku.
  64. Festiwal Przedsiębiorczości BOSS, ug.edu.pl [dostęp 2021-06-01].
  65. Projekty, Studenckie Forum Business Centre Club [dostęp 2021-06-01] (pol.).
  66. Międzynarodowy Festiwal Szkół Lalkarskich, www.dziennikteatralny.pl [dostęp 2021-06-01].
  67. Zakład Karny Białystok (pol.). sw.gov.pl. [dostęp 2021-01-29].
  68. Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112, Urząd Komunikacji Elektonicznej, 12 listopada 2020 [dostęp 2021-01-29].
  69. SP ZOZ MSWiA w Białymstoku, www.zozmswia.bialystok.pl [dostęp 2021-01-29].
  70. Jaszcze da wajny. W: Armija Krajowa... s. 12.
  71. a b c Archidiecezja Białostocka.
  72. Zbór w Białymstoku [dostęp 2020-08-23] (pol.).
  73. Kościół Zielonoświątkowy Zbór „Dobra Nowina” w Białymstoku [dostęp 2020-08-23] (pol.).
  74. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-12-05].
  75. Kontakt – Muzułmański Związek Religijny w RP, mzr.pl [dostęp 2021-05-03].
  76. Centrum Islamu w Białymstoku – strona główna –, islam-bialystok.dzs.pl [dostęp 2021-05-03].
  77. Symboliczne otwarcie meczetu w Białymstoku – Muzułmański Związek Religijny w RP, mzr.pl [dostęp 2021-05-03].
  78. kronika projektu Szlak Dziedzictwa Żydowskiego [dostęp 2009-07-21].
  79. Wiara bahai | Wiara bahai, www.bahai.org.pl [dostęp 2020-07-08] (pol.).
  80. BAS Białystok – Sezon 2020/2021 – TAURON 1. Liga, www.tauron1liga.pl [dostęp 2020-09-27].
  81. Klub Judo Politechniki Białostockiej.
  82. Jagiellonia Judo Club.
  83. Human Białystok klub sportowy.
  84. O nas – MKS Batory 18.
  85. UKS „Wygoda” Białystok. [dostęp 5 January 2011].
  86. Białystok Półmaraton (pol.). bialystokpolmaraton.pl. [dostęp 2018-02-04].
  87. Białystok Biega (pol.). bialystokbiega.pl. [dostęp 2018-02-04].
  88. Ekiden (pol.). electrumekiden.pl. [dostęp 2018-02-04].
  89. Hero Run Białystok (pol.). herorun.pl. [dostęp 2018-02-04].
  90. Baseny w Białymstoku.
  91. Dz.U. z 2020 r. poz. 1319.
  92. Prezydent Miasta Białegostoku – Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w Białymstoku, www.bip.bialystok.pl [dostęp 2021-05-03].
  93. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe. wybory2002.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-15].
  94. Geografia wyborcza – Wybory samorządowe – Państwowa Komisja Wyborcza. wybory2006.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-15].
  95. Wybory Samorządowe 2010 – Geografia wyborcza – Województwo podlaskie – – m. Białystok. wybory2010.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-15].
  96. Wyniki wyborów samorządowych 2014. Nowi radni. Oficjalne wyniki PKW. poranny.pl. [dostęp 2015-10-15].
  97. Wybory samorządowe 2018, wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2020-09-27].
  98. Uchwała Nr XIX/197/07 Rady Miasta Białegostoku z dnia 26 listopada 2007 roku.
  99. Nowe osiedle – Bagnówka, Białystok – Oficjalny Portal Miasta [dostęp 2021-02-16] (pol.).
  100. a b Współpraca zagraniczna, Białystok – Oficjalny Portal Miasta [dostęp 2021-06-22] (pol.).
  101. Maltański partner Białegostoku.
  102. Associazione TECLA – Sito Ufficiale, tecla.org [dostęp 2021-01-19] [zarchiwizowane z adresu 2018-09-30].
  103. Honorowi Obywatele Miasta, Białystok – Oficjalny Portal Miasta [dostęp 2021-05-07] (pol.).
  104. a b Honorowi obywatele miasta.
  105. Honorowi Obywatele Miasta, Białystok – Oficjalny Portal Miasta [dostęp 2021-05-07] (pol.).
  106. Uchwała w sprawie nadania Honorowego Obywatelstwa Miasta Białegostoku Państwu Catherine Stankiewicz von Ernst i Zygmuntowi Stankiewicz [DOC], BIP Urzędu Miejskiego w Białymstoku, 23 października 2006.
  107. Uchwała nr LIV/626/14 Rady Miasta Białegostoku z dnia 20.01.2014. [dostęp 2014-06-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-03-01)].
  108. Arcybiskup Jakub uhonorowany, www.bialystok.pl [dostęp 2019-05-03].
  109. Paweł Adamowicz uhonorowany, www.bialystok.pl [dostęp 2019-05-21].
  110. Uchwała Nr XXXII/468/20 Rady Miasta Białystok z dnia 23 listopada 2020 r., 23 listopada 2020.
  111. Kard. Gulbinowicz bez honorowego obywatelstwa Białegostoku. Nie wszyscy za tym głosowali (pol.). BIałystok Online. [dostęp 2020-12-02].
  112. Redakcja, Białystok. Rada miasta pozbawiła arcybiskupa Sławoja Leszka Głódzia tytułu Honorowego Obywatela Białegostoku, Kurier Poranny, 27 kwietnia 2021 [dostęp 2021-04-27] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]