Arackar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Arackar
Rubilar-Rogers et al., 2021
Okres istnienia: kampanmastrycht
ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Nadrząd dinozaury
Rząd dinozaury gadziomiedniczne
Podrząd zauropodomorfy
Infrarząd zauropody
(bez rangi) Titanosauria
(bez rangi) Lithostrotia
Rodzaj Arackar
Gatunki

Arackar licanantay

Arackarrodzaj wymarłego dinozaura, zauropoda z kladu Titanosauria żyjącego w kredzie późnej na terenach Chile[1].

Na północy Chile, w regionie Atakama, Carlos Arevalo z Servicio Nacional de Geología y Minería (Państwowej Służby Geologicznej i Górniczej) znalazł w 1993 skamieniałości nieznanego zwierzęcia. Znajdowały się one w wąwozie La Higuera, 75 km na południe od miasta Copiapó. Szczątki spoczywały wśród skał formacji Hornitos, datowanych na kredę późną, dokładniej kampan-mastrycht, żółtych mułowców będących pozostałością osadów jeziornych przetykanych czerwonymi piaskowcami osadów równiny zalewowej. Należały doń kręgi odcinka szyjnego i grzbietowego oraz kości ramienna, kulszowa i udowa. Wydobyli je w lutym 1994 Arevalo i Rubilar. Badanie ujawniło, że należały do niewielkiego, mierzącego jakieś 6,3 m długości, niedorosłego jeszcze przedstawiciela zauropodów z grupy Titanosauria. Poza cechami wskazującymi na jego przynależność do tego kladu wskazano jednak również cechy odrębne. Rubilar-Rogers et al. wymieniają wśród nich następujące autapomorfie[1]:

  • środkowe łuki kręgowe o szerokich i wysokich dołach centro-prezygapofyzalnych (centroprezygapophyseal fossa) na całej przedniej powierzchni nasady łuku kręgowego (pedicle), nie sięgające jednak powyżej kanału rdzeniowego
  • zredukowane blaszki spino-postzygapofyzalne (spinopostzygapophyseal laminae), nie dorównujące długością postzygapophyseal facet[1].

Wskazawszy autapomorfie, badacze opisali nowy rodzaj dinozaura, trzeci z Chile i trzeci z zachodniej strony Andów (z samej grupy tytanozaurów w Amryce Południowej odkryto pół setki rodzajów[1], zwłaszcza z Brazylli, jak Adamantisaurus[2] czy Brasilotitan[3], i Argentyny, jak andyjskie Bravasaurus i Punatitan[4]). Natomiast zachodnie Andy dostarczyły poprzednio szczątków dwóch zaledwie dinozaurów (Atacamatitan z Chile i Yamanasaurus z Ekwadoru, w obu przypadkach tytanozaurów[1]). W Chile znaleziono też opisanego w 2015 roślinożernego tetanura Chilesaurus[5]. Holotyp skatalogowano jako SNGM-1. Nowy rodzaj otrzymał nazwę Arackar, do którego zaliczono pojedynczy gatunek Arackar licanantay. Nazwa naukowa wywodzi się z używanego przez rdzennych mieszkańców pustyni Atakama języka kunza i oznacza kości Atakameńczyków[1].

Arackar zalicza się do zauropodów[1]. Ta grupa olbrzymich dinozaurów poza taksonami bazalnymi dzieli się na dwie główne linie: diplodokokształtne i Macronaria. Ta ostatnia obejmuje grupę Titanosauriformes[6]. Wprowadzona przez Salgado, grupa ta obejmuje brachiozaura i Titanosauria[7], a więc zaliczają się do niej brachiozaury, euhelop i Titanosauria[6]. Zaliczał się do niej także Arackar[1]. Euhelop i Titanosauria tworzą razem klad Somphospondyli[6], również obejmujący Arackar. W dalszej kolejności zaliczał się on do grupy Titanosauria[1]. Klad ten definiuje się jako Titanosauriformes bliższe saltazaurowi niż brachiozaurowi czy euhelopowi[7]. Grupa ta łączy Saltasauridae, Nemegtosauridae i Malawisaurus[6]. Rubilar-Rogers et al. przeprowadzili także analizę filogenetyczną. Umieścili w niej 87 taksonów, rozpatrując 405 cech. Wyniki potwierdziły przynależność nowego rodzaju do Titanosauria. W obrębie tytanozaurów zaliczał się on do kladu Lithostrotia[1], wprowadzonego piórem Upchurcha et al. kladu obejmującego zaawansowane ewolucyjnie tytanozaury o uzbrojonej skórze, definiowanego jako Malawisaurus dixeyi (Haughton 1928) + Saltasaurus loricatus (Bonaparte & Powell 1980). W obrębie tego kladu najbliższym krewnym Arackar okazał się Isisaurus[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j David Rubilar-Rogers i inni, ''Arackar licanantay'' gen. et sp. nov. a new lithostrotian (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Cretaceous of the Atacama Region, northern Chile, „Cretaceous Research”, 124, 2021, s. 104802, DOI10.1016/j.cretres.2021.104802 (ang.).
  2. Rodrigo Miloni Santucci i Reinaldo J. Bertini. A new titanosaur from western São Paulo State, Upper Cretaceous Bauru Group, south-east Brazil. „Palaeontology”. 49 (1), s. 59–66, 2006. DOI: 10.1111/j.1475-4983.2005.00527.x (ang.). 
  3. Elaine B. Machado, Leonardo dos S. Avilla, William R. Nava, Diogenes de A. Campos i Alexander W. A. Kellner. A new titanosaur sauropod from the Late Cretaceous of Brazil. „Zootaxa”. 3701 (3), s. 301–321, 2013. DOI: 10.11646/zootaxa.3701.3.1. PMID: 26191585 (ang.). 
  4. E. Martín Hechenleitner i inni, Two Late Cretaceous sauropods reveal titanosaurian dispersal across South America, „Communications Biology”, 3, 2020, s. 622, DOI10.1038/s42003-020-01338-w (ang.).
  5. Fernando E. Novas, Leonardo Salgado, Manuel Suárez, Federico L. Agnolín, Martín D. Ezcurra, Nicolás R. Chimento, Rita de la Cruz, Marcelo P. Isasi, Alexander O. Vargas i David Rubilar-Rogers. An enigmatic plant-eating theropod from the Late Jurassic period of Chile. „Nature”. 522 (7556), s. 331–334, 2015. DOI: 10.1038/nature14307. PMID: 25915021 (ang.). 
  6. a b c d Jeffrey A. Wilson, Sauropod dinosaur phylogeny: critique and cladistic analysis, „Zoological Journal of the Linnean Society”, 136 (2), 2002, s. 215–275, DOI10.1046/j.1096-3642.2002.00029.x (ang.).
  7. a b JA Wilson, PC Sereno, Early evolution and higher-level phylogeny of sauropod dinosaurs, „Journal of Vertebrate Paleontology”, 18 (S2), 1998, s. 1–79 (ang.).
  8. Jeffrey A. Wilson, Paul Upchurch. A revision of Titanosaurus Lydekker (Dinosauria – Sauropoda), the first dinosaur genus with a ‘Gondwanan’ distribution. „Journal of Systematic Palaeontology”. 1 (3), s. 125–160, 2003. DOI: 10.1017/S1477201903001044 (ang.).