Tytanozaury

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tytanozaury
Titanosauria
Bonaparte & Coria, 1993
Okres istnienia: jura późnakreda późna
Alamozaury
Alamozaury
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Infragromada archozauromorfy
(bez rangi) archozaury
(bez rangi) Ornithodira
Nadrząd dinozaury
Rząd dinozaury gadziomiedniczne
Podrząd zauropodomorfy
Infrarząd zauropody
(bez rangi) tytanozaury
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Tytanozaury (Titanosauria) – grupa zauropodów żyjących od późnej jury do końca kredy, obejmująca jedne z największych lądowych zwierząt w dziejach.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Tytanozaury miały stosunkowo małe głowy, nawet w porównaniu z innymi zauropodami, oraz szerokie, podobne do głów wielkich jurajskich dinozaurów, jak kamarazaur i brachiozaur, ale bardziej wydłużone. Nozdrza duże z wyrostkami kostnymi na nosie. Zęby małe o kształcie łyżkowatym lub kołkowatym.

Szyje stosunkowo krótkie jak na zauropody, ogon przypominał bat choć nie tak długi jak u diplodoków. Miednica szczuplejsza niż u innych zauropodów, obszar klatki piersiowej dużo szerszy dający im szeroką pozycję. Dzięki zachowanym śladom ichnoskamieniałości tytanozaurów są wyraźnie powszechniejsze niż innych zauropodów. Przednie kończyny były również krępe, ale krótsze od tylnych. Ich kręgi były pełne w środku, podobnie jak u pierwotniejszych Saurischia. Kręgosłup elastyczniejszy, co prawdopodobnie dawało im większą zwinność od ich krewnych.

Z odciśniętych fragmentów skamieniałej skóry wiadomo, że była ona w części opancerzona, pokryta mozaiką małych jak koraliki łusek wokół większej kostnej płyty. Odkryto jeden gatunek pokryty kostnymi płytami, jak u ankylozaurów.

Podczas gdy jedne osiągały ogromne rozmiary, inne były pozostawały stosunkowo niewielkie. Występowały także formy skarłowaciałe na odizolowanych stanowiskach – prawdopodobnie wynik specjacji allopatrycznej przy powstawaniu gatunków.

Odżywianie[edytuj | edytuj kod]

Dzięki odkryciu skamieniałych odchodów skojarzonych z późnokredowymi tytanozaurami mamy pewne wskazówki, co jadły. Skamieniałości roślinne zachowały się dzięki nasyceniu krzemionką fragmentów roślin. W ich diecie znajdowały się sagowce i drzewa iglaste. Odkrycia opublikowane w 2005 ujawniły nadspodziewanie szeroki zakres roślin jednoliściennych włączając palmy i trawy (Poaceae), w tym przodków ryżu i bambusa[1].

Gniazda[edytuj | edytuj kod]

Wielkie gniazdo tytanozaurów ostatnio odkryto w Auca Mahuevo, w argentyńskiej Patagonii. Nieduże jaja, około 11–12 cm średnicy, zawierały skamieniałe embriony, z odciskami skóry (brak śladów piór i skórnych wyrostków na kręgosłupach). Prawdopodobnie kilkaset samic saltazaurów wykopało gniazda i zniosły jaja, po czym przysypały ziemią i roślinami. Dowodzi to występowania zachowań obronnych stada, które – podobnie jak pancerze – pomagały zauropodom w obronie przed atakami dużych drapieżników, takich jak abelizaury.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Tytanozaury były ostatnią wielką grupą zauropodów, ostatnią przed kredowym wymieraniem i ostatnimi wielkimi roślinożercami swoich czasów. Skamieniałości sugerują, że zastąpiły one inne zauropody, jak diplodoki i brachiozaury, które wymarły między późną jurą a środkiem kredy. Miejscem, skąd się rozprzestrzeniały, były obecne kontynenty południowe: Ameryka Południowa i Australia stanowiące dawniej południowe części superkontynentu Gondwany. Niekompletny kręg ogonowy odkryty na Wyspie Jamesa Rossa dowodzi, że w późnej kredzie tytanozaury zasiedlały również Antarktydę[2]. W Ameryce Północnej jedynym przedstawicielem Titanosauria był Alamosaurus.

Filogeneza[edytuj | edytuj kod]

Kladogram tytanozaurów według Calvo et al., 2007[3]
Titanosauria

Andesaurus


Titanosauridae
unnamed

Malawisaurus


Lognkosauria

Mendozasaurus



Futalognkosaurus




unnamed

Epachthosaurus


Eutitanosauria


Rapetosaurus


unnamed
Aeolosaurini

Gondwanatitan



Aeolosaurus



Rinconsauria[4]

Rinconsaurus



Muyelensaurus[4]





unnamed

Lirainosaurus


unnamed
Opisthocoelicaudiinae

Opisthocoelicaudia



Alamosaurus



Saltasaurinae

Neuquensaurus


unnamed

Saltasaurus



Rocasaurus










Kladogram tytanozaurów według Gonzáleza Riga i współpracowników, 2009[5]
Titanosauria

Andesaurus


Titanosauridae
unnamed

Malawisaurus


Lognkosauria

Mendozasaurus



Futalognkosaurus




unnamed

Lirainosaurus


unnamed



Epachthosaurus



Rapetosaurus



unnamed
Aeolosaurini

Gondwanatitan



Aeolosaurus



Rinconsauria

Rinconsaurus



Muyelensaurus





unnamed
Opisthocoelicaudiinae

Opisthocoelicaudia



Alamosaurus



Saltasaurinae

Neuquensaurus


unnamed

Saltasaurus



Rocasaurus









Kladogram tytanozaurów za: Gallina i Apesteguía (2011)[6]

Titanosauria


Andesaurus



Malawisaurus



Titanosauroidea

Lirainosaurus





Epachthosaurus






Mendozasaurus



Futalognkosaurus



Rinconsaurus



Muyelensaurus



Bonitasaura



Antarctosaurus





Gondwanatitan



Aeolosaurus




Nemegtosauridae

Nemegtosaurus



Rapetosaurus





unnamed


Opisthocoelicaudia



Alamosaurus



Saltasaurinae

Neuquensaurus


unnamed

Saltasaurus



Rocasaurus








Alternatywny kladogram, powstały po usunięciu z macierzy danych rodzaju Antarctosaurus, za: Gallina i Apesteguía (2011)[6]

Titanosauria


Andesaurus



Malawisaurus



Titanosauroidea

Lirainosaurus





Epachthosaurus






Rinconsaurus




Muyelensaurus




Bonitasaura


Lognkosauria

Mendozasaurus



Futalognkosaurus








Gondwanatitan



Aeolosaurus




Nemegtosauridae

Nemegtosaurus



Rapetosaurus





unnamed


Opisthocoelicaudia



Alamosaurus



Saltasaurinae

Neuquensaurus


unnamed

Saltasaurus



Rocasaurus








Przypisy

  1. Dinosaurs May Have Eaten Grass (ang.). redOrbit. [dostęp 30 kwietnia 2009].
  2. Ignacio A. Cerda, Ariana Paulina Carabajal, Leonardo Salgado, Rodolfo A. Coria, Marcelo A. Reguero, Claudia P. Tambussi i Juan J. Moly. The first record of a sauropod dinosaur from Antarctica. „Naturwissenschaften”. 99 (1), s. 83–87, 2012. doi:10.1007/s00114-011-0869-x (ang.). 
  3. Jorge O. Calvo, Juan D. Porfiri, Bernardo J. González-Riga, Alexander W.A. Kellner. A new Cretaceous terrestrial ecosystem from Gondwana with the description of a new sauropod dinosaur. „Anais Academia Brasileira Ciencia”. 79 (3), s. 529–541, 2007. doi:10.1590/S0001-37652007000300013. PMID 17768539 (ang.). 
  4. 4,0 4,1 Jorge O. Calvo, Bernardo J. González-Riga, Juan D. Porfiri. A new titanosaur sauropod from the Late Cretaceous of Neuquén, Patagonia, Argentina. „Arquivos do Museu Nacional, Rio de Janeiro”. 65 (4), s. 485–504, 2007 (ang.). 
  5. Bernardo González Riga, Elena Previtera, Cecilia A. Pirrone. Malarguesaurus florenciae gen. et sp. nov., a new titanosauriform (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Cretaceous of Mendoza, Argentina. „Cretaceous Research”. 30 (1), s. 135–148, 2009. doi:10.1016/j.cretres.2008.06.006 (ang.). 
  6. 6,0 6,1 Pablo A. Gallina, Sebastián Apesteguía. Cranial anatomy and phylogenetic position of the titanosaurian sauropod Bonitasaura salgadoi. „Acta Palaeontologica Polonica”. 56 (1), s. 45-60, 2011. doi:10.4202/app.2010.0011 (ang.).