Archiloch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Papirus z fragmentem dzieła Archilochosa

Archiloch (stgr. Ἀρχίλοχος Archilochos) – poeta grecki, pochodził z Paros. Żył w 1. połowie VII wieku p.n.e. Obok Safony i Alkajosa był najwybitniejszym przedstawicielem greckiej poezji lirycznej.

Życiorys[edytuj]

Był synem niewolnicy Enipo i arystokraty Telesiklesa z Paros, (stąd arystokratyczne imię Archilochos, tzn. „przywódca zastępu”, jednak majątek przejęli przyrodni bracia z prawowitej małżonki), niedoszłym małżonkiem Neobuli i zięciem Likambesa z Paros; sługą Enyaliosa (Aresa), wraz z ojcem kolonistą na wyspie Tazos, [1] zginął jako najemnik w walkach rodzinnej Paros z Trakami na Naksos. [2]

Twórczość[edytuj]

Pisał elegie, epigramy, hymny. Jednak najbardziej znany jest jako autor złośliwych wierszy pisanych w jambach. Już w starożytności uznany został za twórcę poezji jambicznej. Jego utwory mają ton krytyczny, satyryczny, pełne są osobistych inwektyw. Z jego twórczości zachowały się fragmenty. Od jego imienia wziął nazwę wiersz archilijski.

Istnieje legenda o Archilochu[3], która mówi, że został on oszukany przez swojego niedoszłego teścia Likambesa. Archiloch zaręczył się z jego córką Neobulą, jednakże Likambes potem zerwał zaręczyny i nie dopuścił do ślubu tych dwojga. Podobno Archiloch tak mścił się swoimi złośliwymi jambami, że doprowadził do samobójczej śmierci zarówno Likambesa, jak i Neobulę oraz jej siostry. Ponieważ zachowały się bardzo nieliczne fragmenty jego dzieł, nie można wyrokować o prawdziwości tej historii.

W wierszach tego poety po raz pierwszy pojawia się termin tyran[4]. Jest też autorem jednego z najstarszych znanych w literaturze opisów fellatio[5].

Znaczenie Archilocha do liryki porównywano do Homera do eposu, wpłynął swymi wierszami na klasyków: Safonę, Alkajosa, Solona, Anakreonta; a także m.in. Kallimacha w epoce aleksandryjskiej i Horacego w poezji rzymskiej.[6][7]

Przypisy

  1. Zygmunt Kubiak „Literatura Greków i Rzymian”, Świat Książki, Warszawa, 1999, str. 72-74.
  2. „Wielka Encyklopedia Powszechna PWN”, PWN, Warszawa, 1962, tom 1 (A-Ble), str. 343.
  3. Strona o Archilochu
  4. Praca zbiorowa pod redakcja Aleksandra Krawczuka, 2005, Wielka Historia Świata Tom 3 Świat okresu cywilizacji klasycznych, str. 55, Oficyna Wydawnicza FOGRA, ISBN 83-85719-84-9.
  5. Max Nelson, The Barbarian's Beverage
  6. „Wielka Encyklopedia Powszechna PWN”, PWN, Warszawa, 1962, tom 1 (A-Ble), str. 343.
  7. Horacy wspomina jamby Archilocha w Liście do Pizonów «DE ARTE POETICA.»: "Archiloch krwawe zęby zaostrzył jambu,"; - tłumaczenie za: Władysław Tarnowski ps. Ernest Buława "Poezye studenta", tom 1, wyd. F.A. Brockhaus, Lipsk, 1863, str. 280.

Bibliografia[edytuj]

  • Noty biograficzne w:
    • „Wielka Encyklopedia Powszechna PWN”, PWN, Warszawa, 1962, tom 1 (A-Ble), str. 343.
    • „Encyklopedia Powszechna PWN”, PWN, Warszawa, 1973, tom 1, str. 124.
    • Lidia Winniczuk (red.) „Słownik kultury antycznej”, Wiedza Powszechna, Warszawa, 1991, wydanie VI, str. 48-49.
    • Zygmunt Kubiak „Literatura Greków i Rzymian”, Świat Książki, Warszawa, 1999, str. 72-74 – szczegóły biografii, 76, 438.
  • Poezje Archilocha można znaleźć w:
    • Ernestus Diehl „Anthologia lyrica Graeca”, tomy 1-2, wyd. 2, Lipsk, 1931-40 – oryginalne wiersze.
    • Wiktor Steffen „Antologia liryki greckiej”, Biblioteka Narodowa, Zakład Narodowy im Ossolińskich, Wrocław, 1955, – tłumaczenia wierszy.
    • Zygmunt Kubiak „Literatura Greków i Rzymian”, Świat Książki, Warszawa, 1999, str. 57 – aforyzm, 85-88 – tłumaczenia wierszy.