Karczownik górski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Arvicola scherman)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karczownik górski
Arvicola scherman[1]
Shaw, 1801
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Podrząd myszokształtne
Nadrodzina myszowe
Rodzina chomikowate
Podrodzina karczowniki
Rodzaj karczownik
Gatunek Arvicola scherman
karczownik górski
Synonimy
  • Arvicola terrestris scherman (Shaw, 1801)[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Karczownik górski[4][5][a], karczownik mniejszy[9][10][11][12] (Arvicola scherman), ludności podkarpackiej znany jako nornica lub połch[10] – gatunek gryzonia z podrodziny karczowników (Arvicolinae) w rodzinie chomikowatych.

Zasiedla głównie tereny górskie[11] środkowej i południowej Europy[1][13], w tym południowej Polski[3].

W 2000 roku po kilkudziesięcioletniej przerwie ponownie oddzielony od karczownika ziemnowodnego jako odrębny gatunek[1][3][13][14][15].

W odróżnieniu od niego jest nieco mniejszy[2][3][9][10][11][13][16], ma jaśniejsze[9][10][11][16] i bardziej miękkie[3][13] futerko, krótszy ogon[9][10][11][16], zredukowane zgrubienia na podeszwach łapek[3][13], górne siekacze mocno wysunięte do przodu[3][9][10][13] i prowadzi ziemny, a nie ziemno-wodny tryb życia[3][9][10][11][13].

Systematyka[edytuj]

Początkowo opisany jako gatunek, potem połączony z karczownikiem Arvicola terrestris (obecnie Arvicola amphibius[17]) jako jego podgatunek A. t. scherman, w 2000 roku ponownie został uznany za odrębny gatunek (Arvicola scherman)[1][3][13][14][15].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj]

Karczownik górski (Arvicola scherman) zasiedla głównie tereny górskie[11] środkowej i południowej Europy[1][13], w tym południowej Polski[3]. W Alpach francuskich spotykany jest nawet na wysokości 2400 m n.p.m.[3]

Według źródeł krajowych z połowy XX wieku, gdzie jest najpierw opisywany jako A. scherman[9][11][16], potem jako A. terrestris scherman[10][18], występuje licznie w południowej Polsce[10][18], przede wszystkim na Podkarpaciu[9][10][11][16] i w Pieninach[9][11]. Natomiast klucz do oznaczania ssaków Polski pod redakcją Zdzisława Pucka z 1984 roku[2] podaje, że Arvicola terrestris scherman jest spotykany w Sudetach Zachodnich i Wschodnich oraz na południowym skraju Górnego Śląska i Wyżyny Krakowsko-Wieluńskiej.

W Polsce, na mocy Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt, osobniki tego gatunku znajdujące się poza terenem ogrodów, upraw ogrodniczych i szkółek leśnych są objęte częściową ochroną gatunkową[12].

Środowisko[edytuj]

Karczownik górski (Arvicola scherman) w odróżnieniu od karczownika (Arvicola amphibius) prowadzi ziemny a nie ziemno-wodny tryb życia[3][13]. Znany jest z tego, że chętnie zasiedla oddalone od zbiorników wodnych pola i sady[9][10][11].

Morfologia i anatomia[edytuj]

Cechy różniące karczownika mniejszego (Arvicola scherman) od karczownika (Arvicola amphibius) to:

Wierzch ciała u niego jest szarożółtawy lub kremowy, spód jaśniejszy, podczas gdy u karczownika ciemny (latem szarobrunatny, zimą czarnobrunatny) z jaśniejszymi bokami, a spód brudnoszary (czasem z żółtawym odcieniem). U tego drugiego zdarzają się nawet zupełnie czarne osobniki[9][10][11].

Niektóre są zestawione w poniższej tabeli[9][10]:

Karczownik górski Karczownik
długość
- ciała
- ogona
- stopy tylnej
- kondylobazalna czaszki
(mniejszy)
113–170 mm
50–70 mm
25–26 mm
32-35,5 mm
(większy)
160–205 mm
90–135 mm
27–30 mm
35,5–40 mm
wierzch ciała jasny, żółtawoszary ciemny, czasem prawie czarny
ogon : połowa długości ciała nieco krótszy równy lub nieco dłuższy

Uwagi

  1. ang. montane water vole[1] – w dosłownym tłumaczeniu „karczownik górski”[6][7][8]

Przypisy

  1. a b c d e f Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Arvicola scherman. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 16 lutego 2014]
  2. a b c d Zdzisław Pucek (red.): Klucz do oznaczania ssaków Polski. Wyd. drugie zmienione i poprawione. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe (PWN), 1984, s. 178-180. ISBN 83-01-05408-5.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p Amori, G., Hutterer, R., Kryštufek, B., Yigit, N., Mitsain, G. & Muñoz, L.J.P 2008. Arvicola scherman. W: IUCN 2013. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2013.2. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2014-03-27]
  4. Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska-Jurgiel, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 235. ISBN 978-83-88147-15-9. [dostęp 2015-11-18].
  5. A. Boroń, D. Juchno, J. Szlachciak, G. Formicki, M. Guzik, W. Zamachowski, B. Borczyk, Z. Szyndlar, A. Dyrcz, M. Ciechanowski, W. Bogdanowicz: Fauna Polski - Charakterystyka i wykaz gatunków. Redaktorzy: W. Bogdanowicz, E. Chudzicka, I. Pilipiuk, E. Skibińska. T. IV: Strunowce (Chordata), kręgowce (Vertebrata): kręgowce bezszczękowe (Petromyzontidae), promieniopłetwe (Actinopterygii), płazy (Amphibia), gady (Reptilia), ptaki (Aves), ssaki (Mammalia). Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2014. ISBN 978-83-88147-14-2. [dostęp 2015-11-18]. Ssaki - M. Ciechanowski, W. Bogdanowicz.
  6. Carlos Iglesias, Cristina Mata, Juan E. Malocorresponding. The Influence of Traffic Noise on Vertebrate Road Crossing Through Underpasses. „Ambio”. 41 (2), s. 193–201, 2012 March. DOI: 10.1007/s13280-011-0145-5. PMCID: PMC3357842. 
  7. Mikołaj Burczak-Abramowicz. Krytyki i oceny. K. A. Tatarinov: "Fauna chrebetnych zachodu Ukrainy. Ekologia, značennia, ochorona" . Vydavnyctvo Lviskoho Universytetu, 1973, str. 1-260, 8 kolorowych ilustracji, 60 fot., 26 ryc, 61 tabl.. „Przegląd Zoologiczny”. XXII (1), s. 109–113, 1978. Państwowe Wydawn. Naukowe (PWN). ISSN 0033-247X. [dostęp 2014-02-16]. 
  8. Grzegorz Lesiński, Przemysław Stolarz. Drobne ssaki w Paszkówce koło Krakowa na podstawie analizy zrzutek puszczyka Strix aluco. „i-manager’s Journal on Electronics Engineering”. 68 (2), s. 109–113, 2012. i=manager. ISSN 2229-7286. [dostęp 2014-02-16]. 
  9. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Wacław Skuratowicz: Szkodliwe gryzonie i ich zwalczanie. Wyd. I. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne (PWRiL), 1954, s. 17, 38.
  10. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Wacław Skuratowicz: Gryzonie : biologia i zwalczanie gatunków szkodliwych. Wyd. trzecie poprawione i rozszerzone. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne (PWRiL), 1963, s. 59-62.
  11. a b c d e f g h i j k l m n o p Józef Zwierz: Leptospirozy. Wyd. II. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1964, s. 83-84.
  12. a b Dz.U. 2014 poz. 1348 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. [dostęp 2015-02-02].
  13. a b c d e f g h i j k l m n Panteleyev PA. (red.): Species of the Fauna of Russia and Contiguous Countries. The Water Vole: Mode of the Species. Moskva, Russia: Nauka, 2000. (ros.)
  14. a b Zagorodnyuk, I. V.. A review of the Recent Muroidea (Mammalia), described from the territory of the Ukraine (1777-1990). „Vestnik Zoologi”. 2, s. 39-48, 1992. 
  15. a b Zagorodnyuk, I. V.: Nomenclature and system of genus Arvicola. W: Panteleyev PA. (red.): Species of the fauna of Russia and the contiguous countries. The water vole: Mode of the species. Moscow: Nauka, 2000, s. 174-192. (ros.)
  16. a b c d e f g h i Wacław Skuratowicz: Krajowe zwierzęta ssące : klucz do oznaczania. Wyd. I. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych (PZWS), 1952, s. 52, 66-67.
  17. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Arvicola amphibius. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 16 lutego 2014]
  18. a b Kazimierz Kowalski (red.): Ssaki - Mammalia. Cz. 5. Warszawa, Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe (PWN), 1964, s. 165, 170-172, seria: Klucze do Oznaczania Kręgowców Polski.