Karczownik ziemnowodny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karczownik ziemnowodny
Arvicola amphibius[1]
(Linnaeus, 1758)
Karczownik ziemnowodny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Podrząd myszokształtne
Nadrodzina myszowe
Rodzina chomikowate
Podrodzina karczowniki
Rodzaj karczownik
Gatunek karczownik ziemnowodny
Synonimy
  • Arvicola terrestris (Linnaeus, 1758)[2][3][4]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Karczownik ziemnowodny[5][6], polnik ziemnowodny[4], szczur wodny[4][7], dawniej także karczownik[4][8] (Arvicola amphibius) – gatunek gryzonia z podrodziny karczowników w rodzinie chomikowatych. Zamieszkuje brzegi wód Europy oraz północnej i środkowej Azji. Spotykany jest nad wodami, a także na łąkach i polach uprawnych, w lasach oraz w sadach[4].

Nazewnictwo[edytuj]

We wcześniejszej polskiej literaturze zoologicznej dla oznaczenia gatunku Arvicola terrestris stosowane były nazwy: polnik ziemnowodny[4], szczur wodny[4][7], a także karczownik[4][8]. W wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii PAN w Warszawie publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” gatunkowi temu przypisano nazwę karczownik ziemnowodny, rezerwując nazwę „karczownik” dla rodzaju Arvicola[5].

Morfologia[edytuj]

Długość tułowia z głową 13-25 cm, ogona 6-15 cm[4]. Sierść w części grzbietowej jasnobrązowa, ciemnobrązowa lub prawie czarna. Od spodu jest biaława, rzadziej z żółtym nalotem. Ogon jest słabo owłosiony. Uszy i oczy są małe[4].

Tryb życia[edytuj]

Karczownik ziemnowodny kopie rozległe systemy nor z gniazdem i spiżarniami. Populacje mieszkające w oddaleniu od zbiorników i cieków wodnych większą część życia spędzają pod ziemią. Osobniki nadwodne konstruują gniazda z części trzcin. Układają je na wodzie lub zawieszają wśród roślin nadbrzeżnych. Karczownik ziemnowodny wykazuje aktywność głównie nocą. Nie zapada w sen zimowy[4].

Rozmnażanie[edytuj]

Okres godowy karczownika ziemnowodnego rozpoczyna się, w zależności od warunków atmosferycznych, w lutym bądź marcu i trwa przez całe lato, aż po początek zimy. Po ciąży trwającej 21 dni samice rodzą 2-4[3]lub 3-4 razy w ciągu roku, w miotach 6-8[4] lub 4-6 młodych[3].

Arvicola terrestris.jpg

Ekologia[edytuj]

Karczownik ziemnowodny jest wszystkożercą. Żywi się zarówno pokarmem roślinnym, w tym podziemnymi częściami roślin, ale także małymi kręgowcami. Poluje na małe ryby[4], mięczaki i owady[3]. Magazynuje zapasy pokarmu. Jest uznawany za szkodnika upraw rolniczych. Podgryza korzenie drzew owocowych i leśnych[4]. Na karczowniki ziemnowodne poluje między innymi norka amerykańska i piżmak[3].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj]

Karczownik ziemnowodny zamieszkuje tereny w niemal całej Europie oraz w zachodniej i środkowej części Azji, aż po Mongolię i jezioro Bajkał[4][3]. W Polsce występuje powszechnie w całym kraju[4].

Ochrona[edytuj]

W Polsce karczownik ziemnowodny jest objęty częściową ochroną gatunkową[9][10].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Arvicola amphibius. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 6 listopada 2009]
  2. Arvicola terrestris. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 6 listopada 2009]
  3. a b c d e f g Arvicola amphibius[1]. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p Kazimierz Kowalski (redaktor naukowy), Adam Krzanowski, Henryk Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991. ISBN 83-214-0637-8.
  5. a b Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN w Warszawie, 2015, s. 297. ISBN 978-83-88147-15-9.
  6. S. Gałecki, J.Kabała, J. Kochman, W.Węgorek: Encyklopedia ochrony roślin. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1963, s. 304.
  7. a b Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich: zawierający ludowe oraz naukowe nazwy i synonimy polskie, u̇zywane dla zwierząt i roślin od XV-go wieku aż do chwili obecnej, źródłowo zebrane i zestawione z synonimami naukowemi łacińskiemi w podwójnym porządku alfabetycznym i pomnożone porównawczym materyałem, zaczerpniętym z innych języków słowiańskich, Tom 2. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1894.
  8. a b Zygmunt Kraczkiewicz: SSAKI. Wrocław: Polskie Towarzystwo Zoologiczne – Komisja Nazewnictwa Zwierząt Kręgowych, 1968, s. 81, seria: Polskie nazewnictwo zoologiczne.
  9. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2014 r., poz. 1348). [dostęp 2014-10-08].
  10. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r., poz. 2183). [dostęp 2017-01-16]..