Australosfenidy
| Australosphenida | |||
| Luo Zhexi, Cifelli & Kielan-Jaworowska, 2001[1] | |||
| Okres istnienia: jura środkowa–dziś | |||
 Kolczatka australijska (Tachyglossus aculeatus) | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Nadgromada | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada |
Australosphenida | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Rzędy | |||
| |||
Australosfenidy (Australosphenida) – infragromada prassaków z gromady ssaków (Mammalia). Obecnie obejmuje jedynie 5 gatunków (dziobak i 4 gatunki kolczatek) żyjących w Australii lub Nowej Gwinei. Skamieliny znaleziono na Madagaskarze i w Argentynie.
Podział systematyczny
[edytuj | edytuj kod]Infragromada obejmuje jeden występujący współcześnie rząd[6]:
Opisano rówenież rząd wymarły[7]:
- Ausktribosphenida Rich, Vickers-Rich, Constantine, Flannery, Kool & Van Klaveren, 1997
- Ambondro Flynn, Parrish, Rakotosamimanana, Simpson & Wyss, 1999 – jedynym przedstawicielem jest Ambondro mahabo Flynn, Parrish, Rakotosamimanana, Simpson & Wyss, 1999
- Henosferidae Rougier, Martinelli, Forasiepi & Novacek, 2007
Klad Australosphenida zaproponowali Luo et al. (2001, 2002). Początkowo nie nadano mu rangi, ponieważ autorzy nie zastosowali linneuszowskiego systemu rangowego. Praca Bentona z 2005 uważa klad za superdivision, rangę 1–2 poziomy poniżej infragromady.
Wyróżnienie takiej grupy wiąże się z przyjęciem hipotezy mówiącej o ewolucji trzonowców u ssaków. Obecne stekowce jako dorosłe osobniki nie mają zębów. Jednak młodociany dziobak, kopalne stekowce i Ausktribosphenida łączy zwór trzech guzków na trzonowcach, tworzących trójkąt bądź literę V. Takie trzonowce noszą miano trybosfenicznych. Trzonowce trybosfeniczne uważano długo za cechę charakteryzującą podgromadę ssaków żyworodnych (Theria), obejmującą łożyskowce, torbacze i ich wymarłych krewnych. Stekowce uznawano za spokrewnione z kopalnymi grupami o liniowym ułożeniu guzków: morganukodontami, dokodontami, trykonodontami i wieloguzkowcami. Wszystkie te taksony łączono ze stekowcami w podgromadę ssaków jajorodnych (Prototheria). Zdefiniowanych w ten sposób, ssaków jajorodnych nie uważa się już za pewny klad, jako że liniowe ułożenie guzków jest cechą pierwotną wśród ssaków. Nie można na niej wesprzeć wyróżnienia podgrupy, wymagającej wspólnych cech zaawansowanych ewolucyjnie. Zamiast tego dostępne dowody wskazują, że stekowce pochodzą z mezozoicznej radiacji trybosfenicznych ssaków na kontynentach południowych (odnosi się do nich nazwa grupy Australosphenida, znacząca „południowe krawędzie”). Taka interpretacja budzi jednak spore kontrowersje.
Zgodnie z pracą Luo et al., trzonowce trybosfeniczne wyewoluowały u australosfenidów niezależnie od Tribosphenida (a więc ssaków żyworodnych i ich krewnych) na kontynentach północnych. Inni utrzymują, że Ausktribosphenida należą w rzeczywistości do łożyskowców i tym samym również do Tribosphenida. Nie byłyby wtedy związane z rodowodem stekowców[8]. Gdyby ten pogląd się potwierdził, doprowadziłoby to do odrzucenia istnienia grupy australosfenidów.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Z. Luo, R.L. Cifelli & Z. Kielan-Jaworowska. Dual origin of tribosphenic mammals. „Nature”. 409 (6816), s. 56, 2001. DOI: 10.1038/35051023. (ang.).
- ↑ J.K.W. Illiger: Prodromus systematis mammalium et avium: additis terminis zoographicis utriusque classis, eorumque versione germanica. Berolini: Sumptibus C. Salfeld, 1811, s. 113. (łac.).
- ↑ E. Haeckel: Generelle morphologie der organismen. Allgemeine grundzüge der organischen formen-wissenschaft, mechanisch begründet durch die von Charles Darwin reformirte descendenztheorie. Cz. 2. Berlin: G. Reimer, 1866, s. cxlii. (niem.).
- ↑ O. Roger. Verzeichniss der bisher bekannten fossilen Säugethiere. „Bericht des Naturwissenschaftlichen Vereins für Schwaben und Neuburg (a. V.)”. 29, s. 4, 1887. (niem.).
- ↑ K.E. Kinman: The Kinman System: Toward a Stable Cladisto−Eclectin. Classification of Organisms (Living and Extinct). Kansas, Hays: K.E. Kinman, 1994, s. 37. (ang.).
- ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-10-22]. (ang.).
- 1 2 J.S. Zijlstra, Australosphenida Luo, Cifelli & Kielan-Jaworowska, 2001, Hesperomys project (Version 25.3.0), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2025-10-22] (ang.).
- ↑ Benton 2005: 300, 306–308.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Zhe-Xi Luo, Zofia Kielan-Jaworowska i Richard L. Cifelli: W poszukiwaniu filogenezy ssaków mezozoicznych. Acta Palaeontologica Polonica 47 (1), 2002: 1-78. [dostęp 2008-03-18].
- Michael J. Benton: Vertebrate Palaeontology. Wyd. 3. Oxford: Blackwell Publishing, 2005. ISBN 0-632-05637-1. (ang.).
- Zhe-Xi Luo, Richard L. Cifelli, Zofia Kielan-Jaworowska. Dual origin of tribosphenic mammals. „Nature”. 409, s. 53–57, 2001. DOI: 10.1038/35051023. PMID: 11343108. (ang.).