Bitwa pod Białą Cerkwią (1651)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy jednej z bitew. Zobacz też: inne bitwy pod Białą Cerkwią.
Bitwa pod Białą Cerkwią
Powstanie Chmielnickiego
Czas 23–25 września 1651
Miejsce Biała Cerkiew
Terytorium Ukraina
Wynik bez rozstrzygnięcia
Strony konfliktu
Rzeczpospolita Kozacy
Chanat Krymski
Dowódcy
Janusz Radziwiłł Bohdan Chmielnicki
Siły
4000 Litwinów 25 000 Kozaków
6 000 Nogajów
Powstanie Chmielnickiego

Żółte Wody (1648) – Korsuń (1648) – Konstantynów (1648) – Piławce (1648) – Pohost (1648) – Lwów (1648) – Zamość (1648) – Mozyrz I (1649) – Łojów I (1649) – Zahal (1649) – Zbaraż (1649) – Zborów (1649) – Krasne (1651) – Kopyczyńce (1651) – Beresteczko (1651) – Łojów II (1651) – Biała Cerkiew (1651) – Batoh (1652) – Kamieniec Podolski (1652) – Monasterzyska (1653) – Suczawa (1653) – Czarnobyl (1653) – Żwaniec (1653) – Homel (1653) – Mozyrz II (1653)

Bitwa pod Białą Cerkwią – bitwa powstania Chmielnickiego, która odbyła się 23 września 1651. Doszło wtedy do starcia między siłami polsko-litewskimi a wojskami kozackimi niedaleko Białej Cerkwi. Bitwa zakończyła się bez rozstrzygnięcia. Doszło natomiast do podpisania ugody.

Przed bitwą[edytuj]

Po wygranej bitwie pod Beresteczkiem wojska pospolitego ruszenia szlachty, wykorzystując nieobecność króla, rozjechały się do domów, a reszta oddziałów koronnych (18 000-20 000 zbrojnych), pod dowództwem hetmanów Potockiego i Kalinowskiego, połączyła się 13 września pod Hermanówką z przybyłymi z Kijowa oddziałami litewskimi (4 500 żołnierzy) dowodzoną przez hetmana polnego Janusza Radziwiłła.

Tydzień później wojska Rzeczypospolitej wyruszyły w kierunku Białej Cerkwi, gdzie miały zapaść ostateczne rozstrzygnięcia w kampanii, osiągnięte albo na drodze zbrojnej, albo też dyplomatycznej. Janusz Radziwiłł, razem z chorążym koronnym Aleksandrem Koniecpolskim, był zwolennikiem rozwiązań siłowych i dlatego opowiadał się za stoczeniem walnej bitwy z Kozakami. Natrafił jednak na silną opozycję, przede wszystkim hetmanów koronnych Mikołaja Potockiego i Marcina Kalinowskiego, którzy uważali, że rozwiązania konfliktu należy szukać poprzez negocjacje z Bohdanem Chmielnickim. Gdy 23 września rozmowy praktycznie zostały zerwane, wojska obu stron wyszły w pole.

Bitwa[edytuj]

Bitwę rozpoczęli na prawym skrzydle Litwini przystępując do zdecydowanego ataku i uzyskując przewagę nad siłami kozacko-tatarskimi (25 000 Kozaków i 6000 Nogajów). Wojska Radziwiłła spędziły z pola oddziały przeciwnika od gór, błot i pasiek (...) na wielką równinę, wystawiając je na uderzenie centrum i lewego skrzydła, jednakże zwycięstwo zostało zaprzepaszczone przez hetmana wielkiego koronnego Mikołaja Potockiego, który nie udzielił wsparcia Januszowi Radziwiłłowi[1] (wojska polskie w ogóle nie wzięły udziału w walce) oświadczywszy, że „przybył dla zawarcia pokoju, a nie dla dalszego kontynuowania wojny”, co spowodowało wycofanie się obu stron[2]. Doprowadziło to do utracenia szansy na całkowite rozbicie głównych sił Chmielnickiego i stłumienia powstania.

Skutki[edytuj]

Skutkiem nierozstrzygniętej bitwy było podpisanie ugody w Białej Cerkwi, będącej korzystniejszą dla Rzeczypospolitej od zawartej przed dwoma laty ugody zborowskiej, gdyż ograniczała terytorium państwa kozackiego tylko do województwa kijowskiego, a rejestr kozacki zmniejszała o połowę (tzn. do 20 000 żołnierzy)[3][4][5][6][7]. Ugoda okazała się krótkotrwała, nie zadowalając żadnej ze stron.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Konrad Bobiatyński, W cieniu Beresteczka : działania militarne armii litewskiej przeciwko Kozakom w 1651 roku.
  2. Tamże.
  3. Władysław Andrzej Serczyk: Na płonącej Ukrainie. Dzieje Kozaczyzny 1648-1651. Warszawa: Książka i Wiedza, 1998, s. 347–348. ISBN 83-05-12969-1.
  4. Zbigniew Wójcik: Dzikie Pola w ogniu. O Kozaczyźnie w dawnej Rzeczypospolitej. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1971, s. 205–206.
  5. Natalia Jakowlenko: Historia Ukrainy. Od czasów najdawniejszych do końca XVIII wieku. Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, 2000, s. 228. ISBN 83-85854-54-1.
  6. Tadeusz Korzon: Dzieje wojen i wojskowości w Polsce. Lwów: Ossolineum, 1923, s. 339.
  7. Jan Wimmer: Wojsko polskie w drugiej połowie XVII wieku. Warszawa: MON, 1965, s. 73.