Blue Origin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jeff Bezos, założyciel firmy Blue Origin (2005)
Jeff Bezos i Lori Garver - wicedyrektor NASA (trzeci i czwarta od lewej), w siedzibie Blue Origin przy kapsule statku New Shepard (2011)
Space Vehicle – załogowy statek orbitalny (grafika, 2011)
Pierwszy start rakiety New Shepard (2015)

Blue Origin – prywatne przedsiębiorstwo przemysłu kosmicznego założone w 2000 roku przez Jeffa Bezosa, założyciela portalu Amazon.com. Celem firmy jest zaprojektowanie i budowa nowatorskich systemów załogowego transportu suborbitalnego i orbitalnego.

W ramach programu Commercial Crew Program (CCP) prowadzonego przez NASA, mającego na celu wspieranie rozwoju prywatnych systemów transportu orbitalnego, Blue Origin otrzymał w 2009 roku w pierwszej rundzie programu zwanej Commercial Crew Development (CCDev) 3,7 mln USD na rozwój koncepcji i technologii swojego systemu. W drugiej rundzie programu CCP, w 2010 roku Blue Origin również należał do wąskiego grona beneficjentów programu otrzymując kwotę 22 mln USD. Fundusze te miały zostać przeznaczone przede wszystkim na rozwój systemu ucieczkowego LAS (działającego w razie zagrożenia dla statku i załogi podczas startu rakiety) zaprojektowanego w zaawansowanej technologii pusher.

Historia[edytuj]

Od początku działalności Blue Origin, firma przyjęła zasadę, by udostępniać jak najmniej informacji nt. swoich osiągnięć i planów. Dopiero po przystąpieniu do programu CCP finansowanego z funduszy publicznych, była zmuszona w pewnym zakresie je ujawniać. Firma została założona formalnie w 2000 roku, jednak informacje o jej powstaniu stały się znane dopiero w 2003 roku, gdy Bezos rozpoczął budowę stanowiska startowego w Teksasie[1]. Dopiero w styczniu 2005 roku Bezos oświadczył, że Blue Origin pracuje nad suborbitalnym statkiem kosmicznym pionowego startu i lądowania (tzw. VTVL), który będzie zabierał trzech lub więcej astronautów powyżej linii Karmana – umownej granicy kosmosu. Projektowany statek miał być oparty na zarzuconym projekcie DC-X[2] firmy McDonnell Douglas i jej pochodnym DC-XA. W wywiadzie udzielonym w 2007 roku Bezos oświadczył, że założył swą firmę by wspomóc tych, którzy chcą dotrzeć do kosmosu, i w związku z tym skupia się na dwóch zadaniach: zmniejszeniu kosztów dostępu do kosmosu oraz zwiększeniu bezpieczeństwa podróży kosmicznych[3].

W pierwszym okresie swej działalności Blue Origin pracował nad statkiem suborbitalnym, zdolnym do osiągnięcia wysokości ponad 100 km nad powierzchnią Ziemi. Docelowy statek o nazwie New Shepard (nazwa statku pochodzi od nazwiska Alana Sheparda, pierwszego amerykańskiego astronauty, który w 1961 r. dokonał pierwszego kosmicznego lotu suborbitalnego) miał być wykorzystywany przede wszystkim w celach turystyki kosmicznej. Według planów firmy z 2006 roku New Shepard miał wejść do lotów komercyjnych już w 2010 roku i dokonywać lotów z częstotliwością jednego startu tygodniowo[4]. Jednak podobnie jak we wszystkich przedsiębiorstwach sektora kosmicznego, plany te musiały być kilkakrotnie aktualizowane. W 2008 r. ogłoszono, że pierwszy bezzałogowy start odbędzie się 2011 r., zaś załogowy w 2012 r.[5]. Obecnie Blue Origin nie precyzuje dat pierwszych startów komercyjnych.

Obiekty firmy[edytuj]

Siedziba Blue Origin mieści się w budynku zlokalizowanym na terenach przemysłowych w Kent w stanie Waszyngton, na przedmieściach Seattle. Pracują tam zespoły badawcze i projektowe. Stanowisko startowe znajduje się w Teksasie.

Statki suborbitalne Goddard i New Shepard[edytuj]

W zamiarach Blue Origin jest budowa statku suborbitalnego, który będzie nosił nazwę New Shepard. Statek będzie sterowany przez komputer pokładowy, bez udziału naziemnego ośrodka kontroli lotów. Paliwem będzie stężony perhydrol (HTP) i kerozyna RP-1[6].

Przed zbudowaniem docelowego statku prowadzone są testy na statkach testowych. Pierwszym z nich był Goddard (określany także jako PM1; nazwa pochodzi od pioniera techniki rakietowej, Roberta Goddarda), którego pierwszy start odbył się 13 listopada 2006 roku. Test zakończył się sukcesem[7][8]. W 2007 roku odbyły się jeszcze dwa loty testowe Goddarda, ale nie podano informacji o ich wynikach.

W listopadzie 2007 roku Bezos poinformował w wywiadzie telewizyjnym, że trwają prace nad konstrukcją drugiego statku testowego, później zaś będzie budowany trzeci. Później dopiero będą możliwe loty komercyjne[9].

Następne loty testowe odbyły się jednak dopiero w 2011 roku. Brał w nich udział statek PM-2, stanowiący prototyp modułu silnikowego docelowego statku New Shepard. Napędzany był silnikiem BE-3 wyprodukowanym również przez Blue Origin. Podczas drugiego z testów, 24 sierpnia 2011 roku, obsługa naziemna straciła kontakt ze statkiem. W efekcie statek uległ zniszczeniu[10]. Według Blue Origin, gdy statek osiągnął prędkość 1 Ma na wysokości ok. 14 km, lot stał się niestabilny i przekroczone zostały wartości progowe kąta natarcia, powyżej których znacznie zmniejszył się ciąg napędu statku[11].

W 2015 r. odbyły się dwa testy pełnego zestawu New Shepard: rakiety z kapsułą. Podczas pierwszego z nich, 29 kwietnia, po osiągnięciu niemal 100 km i separacji kapsuły, która bezpiecznie wylądowała na spadochronach, moduł silnikowy rozbił się podczas nieudanej próby wylądowania na rozkładanych nogach (według koncepcji podobnej do stosowanej przez SpaceX przy próbach odzyskania pierwszego stopnia rakiety Falcon 9). Druga próba podjęta 23 listopada była już w pełni udana[12]. W 2016 r. trwają kolejne testy startów odzyskanej w listopadzie 2015 r. rakiety wraz z kapsułą.

Statek orbitalny SV i rakieta RBS[edytuj]

Blue Origin podjął również prace nad rozwojem statku orbitalnego. Informacje o tym zostały ujawnione, gdy w 2010 roku firma została jednym z beneficjentów rundy CCDev programu CCP. Finansowanie w wysokości 3,7 mln USD miało być przeznaczone na konstrukcję systemu ucieczkowego oraz kompozytowej kapsuły[13][14][15]. Później ujawniono, że elementy te wchodzą w skład większego systemu transportu orbitalnego, który będzie tworzyć dwu-stożkowa kapsuła, początkowo wynoszona na orbitę rakietą Atlas V 402.

W kwietniu 2011 roku Blue Origin został ogłoszony beneficjentem również następnej rundy CCDev2 programu CCP, otrzymując tym razem 22 mln USD[16]. Pieniądze te miały zostać przeznaczone na przyspieszenie prac nad załogowym statkiem kosmicznym (nazywanym na razie SV – Space Vehicle) oraz systemem ucieczkowym typu pusher, który będzie mógł być stosowany zarówno do suborbitalnego statku New Shepard jak i do orbitalnego SV. Jednocześnie firma miała za swoje własne fundusze prowadzić prace nad własną rakietą nośną nazwaną Reusable Booster System (RBS). Będzie to w pełni odzyskiwalna rakieta, napędzana ciekłym wodorem i ciekłym tlenem, która w późniejszym okresie będzie wynosiła na orbitę SV zamiast Atlasa V[17].

Przeprowadzone loty testowe[edytuj]

Lp. Data Rakieta Ładunek Opis Literatura
1 13.11.2006 PM1 Goddard Lot testowy trwający 25 s zakończył się sukcesem. Statek wzniósł się na wysokość ok. 87 m [18]
2 22.03.2007 PM1 Goddard Brak informacji o przebiegu tego testu [19]
3 19.04.2007 PM1 Goddard Brak informacji o przebiegu tego testu [20]
4 6.05.2011 PM2 Test PM2 – modułu silnikowego statku suborbitalnego New Shepard. Przeprowadzono lot testowy na niewielką wysokość [21]
5 24.08.2011 PM2 Awaria i utrata statku po osiągnięciu prędkości 1 Ma i wysokości ok. 14 km [22]
6 październik 2012 Crew Capsule Test systemu ucieczkowego, wystrzelona za jego pomocą kapsuła Crew Capsule statku New Shepard osiągnęła wysokość 703 m, po czym bezpiecznie wylądowała na spadochronach [23]
7 29.04.2015 New Shepard Crew Capsule Udany lot na wysokość ok. 93 km, po którym kapsuła wylądowała na Ziemi na spadochronach, natomiast z powodu awarii hydrauliki nie powiodło się odzyskanie modułu silnikowego, który miał wylądować na rozkładanych nogach [24]
8 23.11.2015 New Shepard Crew Capsule Udany lot na wysokość 100,5 km. Kapsuła wylądowała na spadochronach, natomiast moduł silnikowy po wyhamowaniu silnikiem wylądował bezpiecznie na rozkładanych nogach [25]
9 22.01.2016 New Shepard Crew Capsule Udany lot po raz pierwszy z użyciem rakiety, która została użyta powtórnie (poprzednio w teście z 23.11.2015). Uzyskana wysokość: 101,7 km [26]
10 2.04.2016 New Shepard Crew Capsule Udany lot z użyciem rakiety odzyskanej w dwóch poprzednich testach. Lot odbył się na wysokość 103,4 km, ponowny zapłon silnika podczas lądowania rakiety przeprowadzono na wysokości obniżonej z 1,5 do 1,1 km. Na pokładzie kapsuły znajdowała się aparatura badawcza do eksperymentów mikrograwitacyjnych [27][28]
11 19.06.2016 New Shepard Crew Capsule Udany lot z użyciem rakiety odzyskanej w trzech poprzednich testach. Lot odbył się na wysokość ponad 100 km. Celowo niesprawny był jeden z trzech spadochronów, na których lądowała kapsuła, celem sprawdzenia czy awaryjne lądowanie jest bezpieczne. Na pokładzie kapsuły znajdowała się aparatura badawcza z trzech uczelni amerykańskich i europejskiej. -

Przypisy

  1. Blue Origin Revealed. CosmicLog on msnbc.com, 2007-01-03. [dostęp 2012-05-02].
  2. Statek pionowego startu i lądowania firmy Blue Origin. Kosmonauta.net, 2010-11-15. [dostęp 2012-05-02].
  3. Jeff Bezos Owns the Web in More Ways Than You Think. Wired, 2011-11-13. [dostęp 2012-05-02].
  4. Blue's Rocket Clues. CosmicLog on msnbc.com, 2006-06-25. [dostęp 2012-05-02].
  5. Whatever happened to Blue Origin?. FlightGlobal, 2008-12-08. [dostęp 2012-05-02].
  6. Finding of No Significant Impact. Federal Aviation Administration. [dostęp 2012-05-02].
  7. Blue Origin Rocket Report. CosmicLog on msnbc.com, 2006-12-02. [dostęp 2012-05-02].
  8. Blue Alert For Blastoff. CosmicLog on msnbc.com, 2006-11-28. [dostęp 2012-05-02].
  9. A conversation with Amazon.com CEO Jeff Bezos. CharlieRose, 2007-11-19. [dostęp 2012-05-02].
  10. Amazon Chief's Spaceship Misfires. The Wall Street Journal, 2011-09-03. [dostęp 2012-05-02].
  11. Successful Short Hop, Set Back, and Next Vehicle. Blue Origin, 2011-09-02. [dostęp 2012-05-02].
  12. Chris Bergin: Blue Origin achieve latest milestone in reusable rocket aspirations (ang.). NASASpaceflight.com, 2015-11-24. [dostęp 2015-11-28].
  13. Blue Origin Space Act Agreement. Serwis NASA. [dostęp 2012-05-02].
  14. Space Act Agreement Amendment One. Serwis NASA. [dostęp 2012-05-02].
  15. NASA Selects Commercial Firms to Begin Development of Crew Transportation Concepts and Technology Demonstrations for Human Spaceflight Using Recovery Act Funds. Serwis NASA, 2010-02-01. [dostęp 2012-05-02].
  16. Blue Origin, Jeff Bezos' Private Spaceflight Firm, Bets On Reusable Rockets. Huffington Post, 2012-04-30. [dostęp 2012-05-02].
  17. Five Vehicles Vie To Succeed Space Shuttle. Aviation Week, 2011-04-22. [dostęp 2012-05-02].
  18. Flight Test – Goddard Low-Altitude Mission. Blue Origin, 2007-02-01. [dostęp 2012-05-02].
  19. Rocket Revelations. CosmicLog on msnbc.com, 2007-03-23. [dostęp 2012-05-02].
  20. Recently Completed/Historical Launch Data. Federeal Aviation Administration. [dostęp 2012-05-02].
  21. Recently Completed/Historical Launch Data. Federeal Aviation Administration. [dostęp 2012-05-02].
  22. Blue Origin has a bad day (and so do some of the media). NewSpace Journal, 2011-09-02. [dostęp 2012-05-02].
  23. Blue Origin Conducts Successful Pad Escape Test (ang.). Blue Origin, 2012-10-22. [dostęp 2013-04-22].
  24. Jeff Bezos: First Developmental Test Flight of New Shepard (ang.). Blue Origin, 2015-04-29. [dostęp 2015-05-02].
  25. Blue Origin Makes Historic Rocket Landing. Blue Origin, 2015-11-24. [dostęp 2015-11-26].
  26. Jeff Bezos: Launch. Land. Repeat. (ang.). Blue Origin, 2016-01-22. [dostęp 2016-01-23].
  27. Chris Bergin: New Shepard hat trick for Blue Origin (ang.). NASASpaceflight.com, 2016-04-03. [dostęp 2016-04-04].
  28. Pushing the Envelope (ang.). Blue Origin, 2016-04-03. [dostęp 2016-04-04].

Bibliografia[edytuj]