Borowik usiatkowany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Borowik usiatkowany
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj borowik
Gatunek borowik usiatkowany
Nazwa systematyczna
Boletus reticulatus Schaeff
Fung. Bavar. Palat. 4: 78 (1774)
Charakterystyczne usiatkowanie trzonu
Młody owocnik
Owocniki w różnym wieku.
Owocniki z popękaną skórką kapeluszy.

Borowik usiatkowany (Boletus reticulatus Schaeff.) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Boletus, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Niektóre synonimy nazwy naukowej[1]:

  • Boletus aestivalis (Paulet) Fr. 1838
  • Boletus edulis f. reticulatus (Schaeff.) Vassilkov 1966
  • Boletus edulis subsp. reticulatus (Schaeff.) Konrad & Maubl. 1926
  • Boletus reticulatus Schaeff. 1763
  • Tubiporus aestivalis Paulet 1793

Nazwę polską nadał Władysław Wojewoda z współautorami w 1992 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też pod nazwami: borowik prawdziwy, podgat. siateczkowaty i borowik szlachetny, odmiana usiatkowana[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica dochodzi do 25 cm, u młodych egzemplarzy półkolisty, gładki i ciemnobrązowy, do rozpostartego, poduszkowatego i jaśniejszego u starszych[3]. Gdy przez dłuższy okres jest sucho, na niektórych starszych egzemplarzach można zaobserwować drobne spękania[3].

Rurki

Do 35–40 mm długości. U młodych owocników białe do szarobiałych, u starszych żółtozielone do oliwkowozielonych. Wycięte zatokowato przy trzonie[3]. Pory drobne, koloru rurek. Nie zmieniają barwy po uciśnięciu.

Trzon

Grubość do 7 cm, wysokość 8–25 cm. Jasnobrązowy lub szarobrązowy[3]. Pokryty w całości wypukłą siateczką, białą za młodu do brązowawej u starych owocników[3][4], zawsze jaśniejszą od trzonu. U młodych egzemplarzy trzon zazwyczaj jest pękaty, następnie maczugowaty[3]. Zdarza się również cylindryczny[3]. Grzybnia u podstawy trzonu jest barwy białej[4].

Miąższ

Biały do kremowego, brązowawy pod skórką[3], czasem lekko żółtawy nad rurkami; nie zmienia zabarwienia na powietrzu. Smak łagodny, orzechowy, zapach przyjemny[3].

Wysyp zarodników

Oliwkowy[3] do oliwkowobrązowego. Zarodniki gładkie, elipsoidalnie–wrzecionowate a czasem nawet cylindryczne. Bez pory rostkowej, o wymiarach skrajnych 13–20 × 4–6 μm , najczęściej jednak mieszczą się w przedziale 14–16 × 4,5–5,5 μm[3].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Borowik usiatkowany rośnie obficie od maja do początku października[4] a nawet do połowy listopada[5]. Spotkać go można w lasach liściastych, mieszanych, rzadko iglastych, a nawet poza lasem na brzegach stawów, w parkach itp[4].

Tworzy mikoryzę głównie z dębami (Quercus), bukami (Fagus), grabami (Carpinus) i lipami (Tilia). Na niektórych obszarach (szczególnie na wyższych wysokościach) jego wzrost odnotowano również pod świerkami (Picea), jodłami (Abies) i sosnami (Pinus)[4].

W południowej Europie rośnie także w pod kasztanem jadalnym (Castanea sativa), a we Włoszech znaleziono go nawet w czystej roślinności eukaliptusowej[4].

Częściej występuje na niżu, w górach rzadziej, ale jego występowanie potwierdzono także w strefie alpejskiej, na wysokości ponad 2000 m n.p.m., pod karłowatymi gatunkami wierzb (Salix) oraz roślinami z rodzaju posłonek (Helianthemum)[4].

Występuje w całej Europie, z wyjątkiem najbardziej wysuniętych na północ obszarów, a jego zasięg obejmuje Afrykę (Maroko)[4]. Znany jest również z Japonii[6]

Jest jednym z najwcześniej pojawiających się grzybów rurkowych[3].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[2]. Grzyb jadalny: Wysoko ceniony ze względu na walory smakowe[3].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Można go pomylić z goryczakiem żółciowym (Tylopilus felleus). Ten jednak rośnie głównie w lasach iglastych, ma bardzo gorzki smak a siateczka na jego trzonie jest zawsze ciemniejsza niż sam trzon. Jest też bardzo podobny do kilku innych gatunków borowików, zwłaszcza borowika szlachetnego (Boletus edulis) lub borowika ciemnobrązowego (Boletus aereus). Pomylenie go z nimi z punktu widzenia grzybiarzy jest mało istotne, gdyż oba te gatunki są również jadalne[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. a b c d e f g h i j k l m Markus Flück: Atlas grzybów oznaczanie, zbiór, użytkowanie. Warszawa: Delta, s. 137. ISBN 83-7175-337-3.
  4. a b c d e f g h Mikšík, Michal., Hřibovité houby Evropy, wyd. První české vydání, Praha, s. 178-179, ISBN 80-256-2063-8, OCLC 1089429781 [dostęp 2019-08-22].
  5. Ladislav Hagara, Ottova encyklopedie hub, wyd. 1, Praha: Ottovo nakladatelství, 2015, s. 507, ISBN 978-80-7451-407-4, OCLC 903090511 [dostęp 2018-11-17].
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-08].
  7. Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.