Brodowe Łąki
53°15′52″N 21°13′36″E/53,264444 21,226667| wieś | |
.jpg) Brodowe Łąki | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2021) | |
| Strefa numeracyjna |
29 |
| Kod pocztowy |
06-320[4] |
| Tablice rejestracyjne |
WOS |
| SIMC |
0505970[5] |
Położenie na mapie gminy Baranowo  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa mazowieckiego  | |
Położenie na mapie powiatu ostrołęckiego  | |
| 53°15′52″N 21°13′36″E/53,264444 21,226667[1]
| |
Brodowe Łąki – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie ostrołęckim, w gminie Baranowo[5][6].
Wieś tworzy sołectwo[7]. W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Brodowe Łąki, po jej zniesieniu w gromadzie Bakuła, a po jej zniesieniu od 1962 powtórnie została siedzibą gromady Brodowe Łąki. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ostrołęckiego.
W miejscowości znajduje się kościół parafialny, oraz siedziba parafii pw. św. Michała Archanioła. W strukturze Kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii białostockiej, diecezji łomżyńskiej, dekanatu Chorzele.
Historia
[edytuj | edytuj kod]
Bród na Omulwi znajdujący się w Brodowych Łąkach prawdopodobnie już w XIII wieku leżał na szlaku łączącym ziemie zakonu krzyżackiego z Mazowszem, a dalej z Litwą, a nawet Rusią[8].
W XVI–XVIII wieku Brodowe Łąki oraz usytuowane po drugiej stronie Omulwi Zawady leżały na szlaku handlowo-komunikacyjnym łączącym Myszyniec z Przasnyszem. Z Zawad, wzdłuż lewego brzegu Omulwi, prowadził trakt prowadzący do Ostrołęki[9]. Brodowe Łąki znajdowały się również na dawnym szlaku łączącym Chorzele z Kolnem[10].
W latach 1840–1914 w Brodowych Łąkach działał młyn papierniczy[11], który produkował papier czerpany. Jego pierwszym właścicielem był Ludwik Sztins (Stienss). Wytwarzany w młynie papier miał znaki wodne (lilia, sosenka, napis „Brodowe Łąki” oraz inicjały „K.S.” i „J.S.”)[12]. Od 1859 należał do rodziny Grunwaldów (według Anny z Reuckich Grunwald, wdowy po ostatnim właścicielu osady młyńskiej w Brodowych Łąkach, którego dziadek i ojciec prowadzili papiernię od 1859)[potrzebny przypis].
Brodowe Łąki były znane także pod nazwą Ruda[13][14]. Nazwa ta wywodziła się od rudy darniowej występującej na tym obszarze. Już w XV wieku w Puszczy Zielonej działały kuźnice zakładane w osadach rudników nad Omulwią, m.in. w Brodowych Łąkach. Ich lokalizacja zależała od trzech czynników: występowania rudy darniowej, bliskości rzeki umożliwiającej budowę koła wodnego oraz dostępu do lasu liściastego, który dostarczał drewna do produkcji węgla drzewnego – niezbędnego w procesie wytopu żelaza. Szczególnie cenione były tzw. lasy czarne obfitujące w olchy i graby. Kuźnice powstawały na mocy królewskich przywilejów, często dziedzicznych. Ponieważ zakładano je na nieco żyźniejszych terenach, po wyczerpaniu złóż osady rudnicze przekształcały się we wsie[15][16].
W 2025 roku ukazała się publikacja Brodowe Łąki w archiwach 1793–1936 zawierająca zestawienie archiwalnych wzmianek dotyczących wsi z lat 1793–1936, pochodzących z materiałów w domenie publicznej (AGAD oraz CRISPA)[17].
Tradycje
[edytuj | edytuj kod]Etnograf Jacek Olędzki uwiecznił miejscowy odpust na Przemienienie Pańskie w filmie „Ofiara” z 1958[18] oraz w książce Sztuka Kurpiów (1970) jako artystycznej twórczości ludowej Kurpiów (wota woskowe w kształcie cielęcia, dziewczęta niosące wota symbolizujące czystość panieńską, stragan z wotami)[19]. Odpust w Brodowych Łąkach wyróżnia składanie woskowych wotów – figurek zwierząt gospodarskich z wosku, które symbolizują modlitwy o pomyślność. Wierni trzykrotnie obchodzą ołtarz, trzymając zapalone świece i swoje wota, wierząc w ich moc sprawczą. Brodowe Łąki są jedynym miejscem, gdzie rytuał ten przetrwał. Figurki, dawniej tworzone przez brastewnych, lepią lokalni pszczelarze[20][21][22][23]. Część wotów ma kształt byśków, tradycyjnego pieczywa obrzędowego wypiekanego na Kurpiach, głównie na terenie Puszczy Zielonej oryginalnie z ciasta, a podczas odpustu z wosku pszczelego. Wiąże się to kulturą bartniczą regionu[23][24][25].
Ludzie związani z Brodowymi Łąkami
[edytuj | edytuj kod]Zabytki
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 10119.
- ↑ Wieś Brodowe Łąki w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2024-12-01], liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2024-11-01].
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 88 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
- ↑ a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
- ↑ Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
- ↑ Strona gminy, sołectwa
- ↑ Elżbieta Kowalczyk, Szlaki drogowe w puszczy na pograniczu mazowiecko-pruskim w średniowieczu, „Kwartalnik Historyczny”, 106 (1), 1999, s. 3–18, ISSN 0023-5903.
- ↑ Władysław Szulist, Ważniejsze szlaki handlowo-komunikacyjne województwa mazowieckiego w XVI–XVIII w., „Rocznik Mazowiecki”, 6, 1976, s. 325–358.
- ↑ Henryk Rutkowski, Drogi, [w:] W. Pałucki (red.), Atlas historyczny Polski. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku, cz. 2, Warszawa 1973, s. 112–120.
- ↑ Brodowe Łąki [online], Papiernie w Polsce [dostęp 2025-10-04].
- ↑ J. Siniarska-Czaplicka, Papiernictwo na ziemiach środkowej Polski w latach 1750–1850, „Studia z Dziejów Rzemiosła i Przemysłu”, 6, 1966, s. 123–232.
- ↑ Roczniki Humanistyczne, t. 23, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Wydział Historyczno-Filologiczny, 1949.
- ↑ Prawa, Konstytucye Y Przywileie Krolestwa Polskiego Y Wielkiego Xięstwa Litewskiego Y Wszystkich Prowincyi Należących Na Walnych Seymach Koronnych Od Seymu Wislickiego Roku Pańskiego 1347 Aż Do Ostatniego Seymu Uchwalone, t. 4, Drukarnia J. K. Mći. y Rzeczypospolitey, w Collegium Warszawskim Scholarum Piarum Sumptem Publicznym przedrukowáne, 1737.
- ↑ Jan Marek Matuszkiewicz, Jerzy Solon, Anna Kowalska, Historyczne zmiany pokrywy leśnej na pograniczu mazursko-kurpiowskim w aspekcie rozwoju zrównoważonego krajobrazu, Warszawa: Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego Polska Akademia Nauk, 2017 (Prace Geograficzne – Polska Akademia Nauk. Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego), ISBN 978-83-61590-66-8.
- ↑ Anna Kutrzeba-Pojnarowa (red.), Kurpie. Puszcza Zielona, t. 1, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1962 (Biblioteka Etnografii Polskiej nr 5).
- ↑ Bartosz Jurczak, Brodowe Łąki w archiwach 1793—1936, 2025, ISBN ISBN-13, ISBN 979-8268997125.
- ↑ Ofiara / Czekam na Twe zmiłowanie / Kadzidło * Jacek Olędzki * 1958 * 1959 * wota woskowe. Maria Weronika Kmoch 2020-02-24. [dostęp 2025-02-18].
- ↑ Jacek Olędzki, Sztuka Kurpiów, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, ryc. 33, 37 i 42.
- ↑ Wota woskowe w Brodowych Łąkach – mazowieckie dziedzictwo [online], Mazowiecki Szlak Tradycji [dostęp 2025-02-11].
- ↑ Małgorzata Jaszczołt, BLOG: Przemienienie Pańskie : Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie [online], ethnomuseum.pl [dostęp 2025-02-18].
- ↑ Brodowe Łąki * woskowe wota * Przemienienie Pańskie 6 sierpnia 2022. Maria Weronika Kmoch 2022-08-16. [dostęp 2025-02-18].
- ↑ a b Maria Weronika Kmoch, MAŁA OJCZYZNA: woskowe figurki wotywne na północnym Mazowszu i Kurpiach Zielonych [online] [dostęp 2025-08-31].
- ↑ Piotr Ossowski, Brodowe Łąki. Gmina Baranowo. Przypomnieli dawne zwyczaje na ciekawych warsztatach [online], Tygodnik Ostrołęcki, 7 sierpnia 2019 [dostęp 2025-02-11].
- ↑ Byśki i nowe latka – kurpiowskie pieczywo obrzędowe [online], muzeum.ostroleka.pl, 29 grudnia 2023 [dostęp 2025-02-11].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jacek Olędzki, Sztuka Kurpiów, Wrocław – Warszawa – Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1970.
- Bartosz Jurczak: Brodowe Łąki w archiwach 1793—1936. wydanie własne, 2025. ISBN 979-8268997125. (pol.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Brodowe łąki, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 371.
- Informacje o parafii na stronie diecezji łomżyńskiej
| Wsie | |
|---|---|
| Kolonia | |
| Osada | |
| Przysiółek | |
| Osady leśne | |
| Integralne części wsi |
|
