Bukan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy rodzaju drzew. Zobacz też: miasto w Iranie.
Bukan
Ilustracja
Nothofagus obliqua
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd bukowce
Rodzina bukanowate
Rodzaj bukan
Nazwa systematyczna
Nothofagus Blume
Mus. Bot. 1: 307 (1851)[2]
Mapa zasięgu
Bukan: zasięg występowania na mapie

Bukan, buk południowy, notofagus (Nothofagus Blume) – rodzaj roślin z rodziny bukanowatych (Nothofagaceae Kuprian.), obejmujący około 38 gatunków. Do rodzaju tego należą zarówno drzewa zimozielone, jak i zrzucające liście. Występuje na półkuli południowej i jest tam odpowiednikiem buka z półkuli północnej[1]. Jest ważnym surowcem drzewnym – pod tym względem tylko eukaliptus ma większe znaczenie na półkuli południowej[3].

Występowanie[edytuj]

Współcześnie bukany występują od Nowej Gwinei, poprzez wschodnią Australię, Nową Zelandię po południową część Ameryki Południowej[1]. To rozmieszczenie jest związane z długą historią tego rodzaju. W zapisie kopalnym od późnej kredy znanych jest wiele liści, kupul i pyłku bukanów, ukazujących że miał on dawniej większy zasięg. Bukany wywodzą się z prehistorycznego superkontynentu Gondwany, którego częściami były m.in. Australia, Nowa Zelandia, Antarktyda i Ameryka Południowa. W przeszłości bukany rosły także na Antarktydzie i dopiero 3–4 miliony lat temu zlodowacenie doprowadziło do ich wymarcia na tym kontynencie[4].

Morfologia[edytuj]

Gałązka Nothofagus obliqua
Pokrój
Zimozielone lub zrzucające liście drzewa[5]. Gatunek N. grandis dorasta do 50 m wysokości[6].
Kwiaty
Kwiaty męskie są najczęściej pojedyncze, lecz u niektórych gatunków mogą być zebrane maksymalnie po 3 w kwiatostany. Są osadzone w kupulach – siedzących lub na bardzo krótkich szypułkach. Kwiaty żeńskie mają krótkie owocolistki[5]. Podczas kwitnienia zalążki po prostu wybrzuszają się na zalążni i nie rozwijają się aż do zapylenia 9–10 tygodni później[3].
Rodzaje podobne
Rośliny z tego rodzaju podobne są do buka (Fagus)[5].

Systematyka[edytuj]

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)

Jedyny rodzaj z rodziny bukanowatych stanowiącej klad bazalny w rzędzie bukowców, należącym do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych[1].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne Cronquist, podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa oczarowe Takht., nadrząd Juglandanae Takht. ex Reveal, rząd bukowce Engl., rodzina bukanowate Kuprian.[7]

Wykaz gatunków[2]

Zastosowanie[edytuj]

Niektóre gatunki mają zastosowanie komercyjne w Europie. Służą między innymi jako surowiec drzewny, jako drzewo do zastąpienia wiązu w krajobrazie (po epidemii holenderskiej choroby wiązu) lub także jako roślina ozdobna[3].

Przypisy[edytuj]

  1. a b c d Stevens P.F: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-03].
  2. a b World Checklist of Selected Plant Families (ang.). Kew Gardens. [dostęp 2010-01-03].
  3. a b c D.J. Mabberley: The Plant-book: A Portable Dictionary of the Vascular Plants (Second Edition). Cambridge University Press, 1997, s. 492. ISBN 9780521414210. (ang.)
  4. Robert Hill. Biogeography, evolution and palaeoecology of Nothofagus (Nothofagaceae): The contribution of the fossil record.. „Australian Journal of Botany”. 49, s. 321, 2001. DOI: 10.1071/BT00026 (ang.). 
  5. a b c Nothofagus (fr.). Plantes & botanique. [dostęp 20 lutego 2017].
  6. Nothofagus grandis (fr.). Plantes & botanique. [dostęp 20 lutego 2017].
  7. Crescent Bloom: Nothofagus (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2010-01-03].