Bukan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Bukanowate)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy rodzaju drzew. Zobacz też: miasto w Iranie.
Bukan
Ilustracja
Nothofagus obliqua
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd bukowce
Rodzina bukanowate
Rodzaj bukan
Nazwa systematyczna
Nothofagus Blume
Mus. Bot. 1: 307 (1851)[2]
Mapa zasięgu
Bukan: zasięg występowania na mapie

Bukan, buk południowy, notofagus (Nothofagus Blume) – rodzaj roślin z monotypowej rodziny bukanowatych (Nothofagaceae Kuprian.). Obejmuje w zależności od ujęcia systematycznego 35[1], 36[3], 38[2] lub 43[4] gatunki. Do rodzaju tego należą zarówno drzewa zimozielone, jak i zrzucające liście. Występują one na półkuli południowej i są tam odpowiednikiem buka z półkuli północnej[1]. Drzewa te są ważnym źródłem surowca drzewnego – pod tym względem tylko eukaliptus ma większe znaczenie na półkuli południowej[5].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Współcześnie bukany występują od Nowej Gwinei, poprzez wschodnią Australię, Nową Zelandię po południową część Ameryki Południowej[1]. To rozmieszczenie jest związane z długą historią tego rodzaju. W zapisie kopalnym od późnej kredy znanych jest wiele liści, kupul i pyłku bukanów, ukazujących że miał on dawniej większy zasięg. Bukany wywodzą się z prehistorycznego superkontynentu Gondwany, którego częściami były m.in. Australia, Nowa Zelandia, Antarktyda i Ameryka Południowa. W przeszłości bukany rosły także na Antarktydzie i dopiero 3–4 miliony lat temu zlodowacenie doprowadziło do ich wymarcia na tym kontynencie[6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pęd z liśćmi i kupulami Nothofagus obliqua
Liście i kupula Nothofagus moorei
Korona Nothofagus solandri var. cliffortioides
Pokrój
Zimozielone lub zrzucające liście drzewa i krzewy[4]. Gatunek N. grandis dorasta do 50 m wysokości[7].
Liście
Skrętoległe, ułożone często na pędach w dwóch rzędach. Przylistki obecne. Blaszka liściowa pojedyncza, całobrzega, piłkowana lub podwójnie piłkowana[4].
Kwiaty
Kwiaty męskie są najczęściej pojedyncze, lecz u niektórych gatunków mogą być zebrane maksymalnie po trzy w kwiatostany wierzchotkowate. Są siedzące lub wyrastają na bardzo krótkich szypułkach. Zawierają od 4 do 90 pręcików i okryte są 4–6 zrośniętymi listkami okrywy. Kwiaty żeńskie są siedzące lub krótkoszypułkowe, okryte trwałą kupulą. Dolna zalążnia jest zwieńczona krótką szyjką ze zwykle zagiętymi znamionami. W kwiatach często obecne są prątniczki[4]. Podczas kwitnienia zalążki po prostu wybrzuszają się na zalążni i nie rozwijają się aż do zapylenia 9–10 tygodni później[5].
Owoce
Dwu- lub trójkanciaste orzechy okryte kupulą[4].
Rodzaje podobne
Rośliny z tego rodzaju podobne są do buka (Fagus)[8].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)

Jedyny rodzaj z rodziny bukanowatych stanowiącej klad bazalny w rzędzie bukowców, należącym do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych[1]. W przeszłości włączany był do rodziny bukowatych, ale dowody molekularne spowodowały wyodrębnienie rodzaju Nothofagus w rodzinę bazalną dla całego rzędu bukowców[4].

bukowce

bukanowate Nothofagaceae




bukowate Fagaceae





woskownicowate Myricaceae




orzechowate Juglandaceae



Rhoipteleaceae






rzewniowate Casuarinaceae




brzozowate Betulaceae



Ticodendraceae







Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne Cronquist, podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa oczarowe Takht., nadrząd Juglandanae Takht. ex Reveal, rząd bukowce Engl., rodzina bukanowate Kuprian.[9]

Wykaz gatunków[2]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Niektóre gatunki mają zastosowanie komercyjne w Europie. Służą między innymi jako surowiec drzewny, jako drzewo do zastąpienia wiązu w krajobrazie (po epidemii holenderskiej choroby wiązu) lub także jako roślina ozdobna[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Stevens P.F: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-03].
  2. a b c World Checklist of Selected Plant Families (ang.). Kew Gardens. [dostęp 2010-01-03].
  3. Nothofagus. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2018-06-23].
  4. a b c d e f Maarten J. M. Christenhusz,‎ Michael F. Fay,‎ Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 276-277. ISBN 978-1-84246-634-6.
  5. a b c D.J. Mabberley: The Plant-book: A Portable Dictionary of the Vascular Plants (Second Edition). Cambridge University Press, 1997, s. 492. ISBN 978-0-521-41421-0. (ang.)
  6. Robert Hill. Biogeography, evolution and palaeoecology of Nothofagus (Nothofagaceae): The contribution of the fossil record.. „Australian Journal of Botany”. 49, s. 321, 2001. DOI: 10.1071/BT00026 (ang.). 
  7. Nothofagus grandis (fr.). Plantes & botanique. [dostęp 20 lutego 2017].
  8. Nothofagus (fr.). Plantes & botanique. [dostęp 20 lutego 2017].
  9. Crescent Bloom: Nothofagus (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2010-01-03].