Cietrzew II

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Cietrzew II i jego odmiany
Cietrzew II
Cietrzew II według Bonieckiego
Cietrzew II a
Herb Birkhan na Śląsku
Birkhan (Cietrzew II) w postaci używanej na Śląsku
Wersja baronowska

Cietrzew II (Birkan, Berkhan, Birckhahn, Birckhan, Birkhahn)pruski i śląski herb szlachecki, przypisywany także rodzinie kaszubskiej.

Opis herbu[edytuj]

Herb występował przynajmniej w dwóch wariantach. Opisy z wykorzystaniem zasad blazonowania, zaproponowanych przez Alfreda Znamierowskiego[1]:

Cietrzew II (Birkan, Berkhan, Birckhahn, Birckhan, Birkhahn): W polu czerwonym cietrzew czarny na pagórku zielonym. Klejnot: nad hełmem w koronie cietrzew jak w godle. Labry być może czerwone, podbite czernią bądź złotem.

Według Bonieckiego, cietrzew w godle nie stoi na pagórku, zaś ten w klejnocie trzyma w prawej łapie kulę. Natomiast herb używany w śląskiej gałęzi rodziny miał pole błękitne.

Ponadto, na Śląsku używano wersji baronowskiej herbu, w której herb Birkhan był skwadrowany z herbem zawierającym w polu złotym palmę zieloną na takimż pagórku. Wyróżnikiem tytułu baronowskiego były dwa hełmy z klejnotami: prawy cietrzew w lewo, lewy palma. Labry na obu hełmach czerwone, podbite złotem[2].

Cietrzew II a (Birkan odmienny, Berkhan, Birckhahn, Birckhan, Birkhahn): W polu srebrnym cietrzew czarny z podgardlem i grzebieniem czerwonym. W klejnocie nad hełmem bez korony głowa cietrzewia z szyją. Labry czarne, podbite srebrem.

Jan Karol Dachnowski opisał podobny herb (bez klejnotu), z cietrzewiem stojącym na pagórku.

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj]

Herb w wariancie podstawowym wymieniany w herbarzach Dachnowskiego (Herbarz szlachty Prus Królewskich), Bonieckiego (Herbarz polskie, z małą odmianą), Leszczyca (Herby szlachty polskiej), oraz przez Piekosińskiego (Herold polski). Odmiany śląskie tego herbu zobaczyć można w Nowym Siebmacherze, z czego herb baronowski pochodzi z końca XVIII wieku. Wariant IIa wymieniany jest przez Dachnowskiego, Siebmachera i Piekosińskiego.

Rodzina Birkhanów[edytuj]

Szlachta pruskiego pochodzenia osiadła na Śląsku w drugiej połowie XVIII wieku. Występowało na Śląsku kilka rodzin takiego nazwiska o trudnym do ustalenia stopniu pokrewieństwa. Przedstawiciele linii śląskiej to m.in.:

W rękach śląskiej linii pozostawały majątki: Konotop, Pełczyn, Miłcz i Wróblewo[2].

Herbowni[edytuj]

Birkan (Berkhan, Birkhan, Birckhan). Kaszubska rodzina Kętrzyńskich używała też przydomka Berghan (Berghahn), który jest tłumaczeniem nazwy ich herbu (Cietrzew) na niemiecki. Z tego też powodu, herb Cietrzew II przypisywano także Kętrzyńskim.

Przypisy

  1. Alfred Znamierowski, Paweł Dudziński: Wielka księga heraldyki. Warszawa: Świat Książki, 2008, s. 104–108. ISBN 978-83-247-0100-1.
  2. a b Roman Sękowski: Herbarz Szlachty Śląskiej. T. 1. Chudów: Zamek "Chudów", 2008, s. 203. ISBN 978-83-7183-597-1.
  3. Rodzaj indygenatu stosowanego na ziemiach czeskich i austriackich

Bibliografia[edytuj]

  • Przemysław Pragert: Herbarz szlachty kaszubskiej T.3. Gdańsk: Wydawn. BiT, 2009, s. 229. ISBN 9788392738367.