Czystek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czystek
Czystek: zdjęcie
Morfologia (Cistus ladaniferus)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd ślazowce
Rodzina czystkowate
Rodzaj czystek
Nazwa systematyczna
Cistus L.
Sp. Pl. 523. 1 Mai 1753
czystek żywicowy (Cistus ladanifer)

Czystek (Cistus L.) – rodzaj krzewów należący do rodziny czystkowatych (posłonkowatych). Liczy ponad 50 gatunków i mieszańców (czystki łatwo tworzą mieszańce międzygatunkowe)[2]. Stanowią ważny składnik frygany i makii oraz świetlistych lasów sosnowych i dębowych[3]. Większość z nich rośnie w basenie Morza Śródziemnego i w Azji Zachodniej. W Polsce tylko w uprawie.

Morfologia[edytuj]

Zimozielone krzewy lub półkrzewy, zwykle o wysokości do 60-100 cm. Kwiaty spodeczkowate, o pomarszczonych płatkach korony w kolorze od białego przez różowy po purpurowy wielkości od 2,5 do 7,5 centymetra. U podstawy każdego płatka często znajduje się czerwona lub purpurowa plama. Papierowe płatki otwierają się rano, a odpadają przed zapadnięciem zmroku. W okresie kwitnienia regularnie rozwijają się nowe pąki. Rośliny tego rodzaju łatwo można pomylić z posłonkiem (Helianthemum)[3].

Systematyka[edytuj]

Synonim[4]

Rhodocistus Spach

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodziny czystkowatych Cistaceae, rzędu ślazowców, kladu różowych (rosids) w obrębie okrytonasiennych (Magnoliophyta)[1][4].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Malvanae Takht., rząd czystkowce (Cistales Rchb.), podrząd Cistineae Rchb., rodzina czystkowate (Cistaceae Juss.), podrodzina Cistoideae Eaton, plemię Cisteae Rchb., rodzaj czystek (Cistus L.)[5].

Lista gatunków[2]
Mieszańce międzygatunkowe[2]

Zastosowanie[edytuj]

  • Niektóre gatunki mają własności lecznicze[8]
  • Dzięki ozdobnym kwiatom i długotrwałemu kwitnieniu są uprawiane jako rośliny ozdobne[3].
  • Z niektórych gatunków wytwarza się żywicę ladanum[6].
  • W kosmetologii czystek wykazuje działanie antyseptyczne, ściągające, przeciwzmarszczkowe, ujędrniające, napinające skórę, ułatwia usuwanie świeżych blizn[9].
  • W ziołolecznictwie liść czystka jest źródłem naturalnych antyutleniaczy. Przeprowadzone badania na ten temat potwierdzają zasadność wykorzystania czystka w produktach ziołowych[10].

Przypisy

  1. a b P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-11].
  2. a b c Cistus (ang.). The Plant List. [dostęp 24 czerwca 2015].
  3. a b c Dr D.G. Hessayon: Krzewy kwitnące. Warszawa: Muza, 1998, s. 28. ISBN 83-7079-997-3.
  4. a b United States Department of Agriculture Agricultural Research Service: Family: Malvaceae Juss. (ang.). Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-19].
  5. James L. Reveal System of Classification. PBIO 250 Lecture Notes: Plant Taxonomy. Department of Plant Biology, University of Maryland, 1999. Systematyka rodzaju Cistus według Reveala
  6. a b c Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.
  7. Ludmiła (red.) Karpowiczowa: Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
  8. Dr H. Różański. Rozmyślania nad czystkiem. [dostęp 2014-11-25].
  9. Marcin Molski: Nowoczesna Kosmetologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2014, s. 27. ISBN 978-83-01-17976-2.
  10. M. Nicoletti, C. Toniolo, A. Venditti, M. Bruno i inni. Antioxidant activity and chemical composition of three Tunisian Cistus: Cistus monspeliensis, Cistus villosus and Cistus libanotis. „Nat Prod Res”. 29 (3), s. 223-30, Feb 2015. DOI: 10.1080/14786419.2014.947486. PMID: 25116860.