Kodyfikacja (językoznawstwo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy pojęcia z dziedziny socjolingwistyki. Zobacz też: inne znaczenia słowa „kodyfikacja”.

Kodyfikacja – proces selekcjonowania i formalnego normowania kodu językowego służącego w społeczeństwie jako model języka standardowego[1][2]. Polega na usankcjonowaniu i ujęciu w określone ramy zjawisk mieszczących się w aktualnym kształcie normy językowej[3], obejmując również opublikowanie wyników tych rozstrzygnięć w słownikach, gramatykach i innych wydawnictwach normatywnych[4]. Kodyfikacja sprzyja ukształtowaniu się ideologii poprawności językowej, w której formy aprobowane normatywnie uznaje się za poprawne, a pozostałe – za błędne[5]. Działalność kodyfikacyjną można traktować jako uwieńczenie naturalnych procesów standaryzacyjnych[6].

Rozstrzygnięcia kodyfikacyjne mogą się opierać na arbitralnych decyzjach kodyfikatora, przybierając u swojej podstawy charakter ściśle preskryptywny[7]. W innym przypadku kodyfikacja czerpie z gruntownej analizy zjawisk językowych i sposobu funkcjonowania języka w otoczeniu społecznym, czyniąc z niej deskryptywną płaszczyznę, na podstawie której formuje się właściwy model normatywny[7]. Za źródło rozstrzygnięć kodyfikacyjnych może służyć nie tylko panujący uzus językowy, ale także tradycja piśmiennicza[2]. W ustaleniach kodyfikacji pomagają elektroniczne korpusy językowe[8]. Kodyfikacja, nawet nastawiona opisowo, nie jest jednak procesem neutralnym, gdyż z założenia wybiera i promuje pewne formy językowe, co decyduje o jej preskryptywnym charakterze[9].

Z jednej strony kodyfikacja służy definiowaniu i utrwalaniu kształtu języka standardowego, z drugiej strony reaguje na proces ewolucji językowej, zmieniając stanowioną normę w zależności od potrzeb danej wspólnoty komunikatywnej[10]. Dąży zatem do utrzymania w standardzie tzw. elastycznej stabilności[10].

Rozróżnienie terminologiczne między pojęciami normy i kodyfikacji zostało wypracowane przez przedstawicieli praskiej szkoły strukturalnej[4][2].

Funkcje kodyfikacji[edytuj | edytuj kod]

Andrzej Markowski wyróżnia następujące funkcje kodyfikacji[3]:

  • sankcjonująca (stabilizująca) – utrwala normę językową na pewien czas;
  • promocyjna – w przypadku występowania w normie wariantów alternatywnych może preferować jeden z nich, prowadząc do jego silniejszego utrwalenia i stopniowego rugowania innych;
  • normotwórcza – wprowadza nazewnictwo na potrzeby nowej dziedziny wiedzy lub techniki; nie dotyczy to jednak warstwy powszechnej języka standardowego, której postać stanowiona musi znajdować oparcie w faktycznej praktyce językowej;
  • hamująca (opóźniająca, retardacyjna) – odrzuca pewne elementy uzusu, części z nich nie aprobując lub uznając je za dopuszczalne tylko w niższej warstwie standardu;
  • ochronna – nie dopuszcza do systemu językowego elementów ocenianych jako niezgodne z jego modelami, np. kalk językowych;
  • wspierająca – wpływa na stabilizowanie pewnych modeli systemowych;
  • modelująca – kodyfikując pewne rozwiązania językowe, upowszechnia wzorce, które nie znajdują jeszcze dostatecznego oparcia w modelach systemowych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. I Gusti Putu Sutarma, I Ketut Sadia, Penggunaan bahasa Indonesia di industri pariwisata: studi kasus perencanaan bahasa pada industri pariwisata Bali, „Soshum: Jurnal Sosial dan Humaniora”, 3 (2), lipiec 2013, s. 124, ISSN 2580-5622 (indonez.).
  2. a b c Halada i Osvaldová 2017 ↓, s. 158.
  3. a b Markowski 2005 ↓, s. 60-64.
  4. a b Kraus 2017 ↓.
  5. Olivia Walsh, Linguistic Purism: Language Attitudes in France and Quebec, t. 41, IMPACT: Studies in Language and Society, Amsterdam: John Benjamins Publishing Company, 2016, s. 8, DOI10.1075/impact.41, ISBN 978-90-272-5833-5 (ang.).
  6. Mariam Abdel Al, Wpływ polityki językowej na procesy standardyzacyjne (na przykładzie Łużyc i Śląska) [w:] Ewa Siatkowska, Jerzy Molas (red.), Sprawy łużyckie w ich słowiańskich kontekstach: materiały z sesji młodych sorabistów, Warszawa: Instytut Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Warszawskiego, 1996, s. 23, ISBN 978-83-905772-5-8.
  7. a b Markowski 2005 ↓, s. 67.
  8. Halada i Osvaldová 2017 ↓, s. 159.
  9. Alexander Bergs, Laurel J. Brinton, English Historical Linguistics, Walter de Gruyter, 2012, s. 970, ISBN 978-3-11-025159-3 (ang.).
  10. a b Juraj Dolník, Základy lingvistiky, wyd. 1, Bratysława: Stimul, 1999, s. 216–217, ISBN 80-85697-95-5, OCLC 43470637 (słow.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]