Dolina Demianowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy doliny w Niżnych Tatrach. Zobacz też: gminy wiejskiej na Słowacji.
Dolna część Doliny Demianowskiej
Wapienne turnie w obramowaniu dolnej części doliny
Dolina Szeroka – górna odnoga Doliny Demianowskiej
Widok z głównego grzbietu Tatr Niżnych

Dolina Demianowska (słow. Demänovská dolina) – walna dolina w Niżnych Tatrach na Słowacji. Najbardziej znana dolina w tej grupie górskiej: znajdują się tu słynne Jaskinie Demianowskie (Wolności i Lodowa) oraz największy ośrodek narciarski na Słowacji – Jasná u podnóża Chopoka.

Topografia[edytuj | edytuj kod]

Dolina Demianowska leży w zachodniej (tzw. dziumbierskiej) części Niżnych Tatr, po północnej stronie ich głównego grzbietu. Ma ok. 15 km długości i ok. 47 km² powierzchni. Jej wylot znajduje się na wysokości ok. 700 m n.p.m. w rejonie wsi Pavčina Lehota, ok. 7 km na południowy zachód od Liptowskiego Mikułasza. Dolina leży w całości w granicach powiatu Liptowski Mikułasz. Od południa jej zamknięcie stanowi odcinek wspomnianego grzbietu głównego od Krúpovej Hali (1922 m) na wschodzie przez Chopok (2024 m) po szczyt Poľana (1890 m) na zachodzie. Od wschodu ogranicza ją grzbiet biegnący od Krúpovej Hali na północ przez przełęcz Javorie (słow. sedlo Javorie, 1487 m), Krakową Halę (1752 m), Pusté (1501 m) i Iľanovské sedlo (1253 m) po szczyt Demänovská hora (1304 m). Natomiast od wschodu – grzbiet biegnący od Poľany przez Bôr (1888 m) i Siną (1560 m) po niewybitne wzniesienie Pálenicy (1021 m).

W górnej części dolina rozdziela się na dwie gałęzie, zachodnią i wschodnią, rozdzielone grzbietem zbiegającym w kierunku północnym z Chopoka przez Lukovą (ok. 1670 m), przełęcz Biela Púť (1118 m) i Ostredok (1167 m). Gałąź zachodnią stanowi dolina potoku Zadná voda, w której znajduje się największe jeziorko Niżnych Tatr – Vrbické pleso. Gałąź wschodnia natomiast, o ok. 40% większa powierzchniowo od zachodniej, to Široká dolina, którą płynie źródłowy tok Demianówki (Demänovka).

Geologia[edytuj | edytuj kod]

Pod względem geologicznym Dolina Demianowska składa się z szerokiej na ok. 6,5 km części górnej, granitowej, oraz wąskiej części dolnej, wapiennej, zdobionej skalnymi ścianami i wieżami. Podziemny ciek potoku Demianówka wytworzył rozległy system jaskiń krasowych, w których dziś wiele obfituje w nacieki, a w części zwanej Demianowską Jaskinią Lodową są liczne utwory lodowe.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dolina Demianowska pojawia się w historii zapewne w XIII w., kiedy to zaczęli ją penetrować poszukiwacze złota, srebra i innych metali. Pierwsza wzmianka pisemna o dolinie pochodzi z 15 grudnia 1299 r. – dotyczy ona istnienia w niej tzw. wówczas Smoczej Jaskini Lodowej. Kolejne etapy historii Doliny Demianowskiej dotyczą XVIII i XIX w., kiedy to pojawili się w niej w większych ilościach pasterze ze swoimi trzodami oraz drwale, eksploatujący tutejsze lasy. Najnowsze dzieje doliny związane są głównie z turystyką i rekreacją. „Kamieniami milowymi” były tu odkrycie Demianowskiej Jaskini Wolności i jej częściowe udostępnienie do zwiedzania w 1924 r. oraz budowa pierwszej krzesełkowej kolei linowej z Jasnej na Chopok w 1949 r. Związany z obsługą ruchu turystycznego wzrost liczby ludności zamieszkującej dolinę został uwieńczony powstaniem 1 czerwca 1964 r. samodzielnej jednostki osadniczej (wsi) Demänovská Dolina.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Cała dolina jest atrakcyjna zarówno zimą, jak i latem. Główne atrakcje turystyczne Doliny Demianowskiej to:

W górnej części doliny działa duży ośrodek narciarski Jasná z siecią kolei linowych, wyciągów narciarskich i tras zjazdowych sięgającą aż na główny grzbiet Niżnych Tatr.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hochmuth Zdenko a kolektív: Nízke Tatry – západ. Turistický sprievodca ČSSR č. 10, wyd. Šport, Slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1982;
  • Nízke Tatry – Chopok, mapa 1:50 000, wyd. VKÚ Harmanec, 2003, ​ISBN 80-8042-045-9​.