Dolina Kwidzyńska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dolina Kwidzyńska
Wisla in Gniew.jpg
314.81 Dolina Kwidzyńska.png
Prowincja Niż Środkowoeuropejski
Podprowincja Pojezierza Południowobałtyckie
Makroregion Dolina Dolnej Wisły
Mezoregion Dolina Kwidzyńska
Zajmowane
jednostki
administracyjne
Polska:
woj. pomorskie
woj. kujawsko-pomorskie

Dolina Kwidzyńska (314.81) – mezoregion fizycznogeograficzny w północnej Polsce, stanowiący północną część Doliny Dolnej Wisły.

Położenie[edytuj]

Dolina Kwidzyńska graniczy[1]:

Mezoregion leży w większości w obrębie województwa pomorskiego, zaś południowy skrawek w województwie kujawsko-pomorskim. Swą nazwę bierze od miasta Kwidzyna.

Geomorfologia[edytuj]

Kwidzyńska Dolina Wisły jako segment wiślanego ciągu dolinnego rozpościera się w przedłużeniu Basenu Grudziądzkiego ku północy, sięgając po rozwidleniu Wisły pod Białą Górę, gdzie przechodzi w równinę deltową Żuław Wiślanych[2].

Dolina odznacza się prostym przebiegiem i równomierną szerokością, mieszczącą się w granicach 7-9 km. Równomierność ta i znaczna szerokość są następstwem intensywnej erozji bocznej przy częstym przemieszczaniu się zakoli meandrującej rzeki. Efektem tego jest dominujące na tym odcinku dolinnym wystromienie zboczy i przy ich erozyjnej regradacji, zniszczenie całego systemu tarasowego, z wyjątkiem tarasu zalewowego i niskiego nadzalewowego. O erozyjnej regradacji zboczy świadczą też stosunkowo liczne zawieszone dolinki zboczowe[2].

W dolinie występują również deluwia podstokowe, obrywy, pokrywy denudacyjne, wydmy, szczególnie na zboczu wschodnim, większe doliny boczne, a w szerokim dnie aluwialnym liczne starorzecza z jeziorkami, bądź całkowicie wypełnione torfem[2].

Charakterystyka[edytuj]

Dolina Kwidzyńska ma około 40 km długości i powierzchnię 401 km². Stanowi ona rodzaj przełomu Wisły przez pas moren Pojezierza Wschodniopomorskiego[3].

Mezoregion przebiega w osi dawnego lobu lodowca fazy pomorskiej zlodowacenia bałtyckiego i utworzył się po wycofaniu czoła lodowca w obrębie niecki Bałtyku. Stałe obniżanie się podstawy erozyjnej wód proglacjalnych i jednoczesne izostatyczne podnoszenie się lądu, spowodowało intensywne wcinanie się rzeki[3]. W holocenie, po podniesieniu się zwierciadła wód w niecce Bałtyku, w delcie Wisły i na dnie doliny nastąpiło narastanie aluwiów rzecznych, których miąższość dochodzi do kilkunastu metrów. Obecnie dno doliny obniża się od 15 do 7 m n.p.m., a zbocza wznoszą się ponad nimi o 50 do 60 m[3].

Pod Gniewem Wisła przyjmuje z lewej strony dopływ Wierzycę. Między Kwidzynem a Białą Górą, równolegle do Wisły, u podnóża prawego zbocza płynie rzeka Liwa, zasilająca swymi wodami Nogat, odcięty jazem od koryta Wisły[3].

Dno doliny jest dosyć gęsto zasiedlone ze względu na żyzność mad rzecznych, ale około 20% powierzchni zajmują zmeliorowane użytki zielone o dużej wartości produkcyjnej. Lasy zachowały się tylko na zboczach. Po regulacji Wisły (II połowa XIX wieku) i zmeliorowaniu dna doliny, znikły pierwotne lasy łęgowe[3].

Dolina otrzymuje mniej opadów niż sąsiednie wysoczyzny pojezierne i jest od nich cieplejsza, toteż na nasłonecznionych zboczach występują miejscami zbiorowiska roślinności łąkowo-stepowej, chronione w rezerwatach: Biała Góra i Kwidzyńskie Ostnice na prawym brzegu doliny oraz Opalenie Górne i Wiosło Małe na lewym brzegu, gdzie ochroną objęto również fragment boru mieszanego. Rezerwat Opalenie Dolne obejmuje fragment lasu mieszanego z udziałem buka[3].

Granica między Doliną Kwidzyńską a Żuławami Wiślanymi przypada pod wsią Piekło, w miejscu dawnego rozgałęzienia Wisły na Nogat i Leniwkę[3].

Miasta[edytuj]

Związane z regionem miasta Kwidzyn i Gniew są zlokalizowane na otaczających dolinę wysoczyznach: Gniew na zachodzie, Kwidzyn na wschodzie. Nazwa regionu pochodzi od Kwidzyna. Głównym zabytkiem miasta jest średniowieczny zespół zamkowo-katedralny, składający się z zamku kapituły pomezańskiej i katedry św. Jana Ewangelisty.

Podział na mikroregiony[edytuj]

T. Gacki i J. Szukalski w pracy „Dolina Dolnej Wisły” wyróżnili w dnie doliny 9 mikroregionów[4]:

  • lewobrzeżne:
    • walichnowski – fragment równiny zalewowej,
    • gniewski – obwałowane dno doliny,
    • opalenicki – terasa zalewowa,
    • rówieński – obejmuje zbocza doliny,
  • prawobrzeżne:
    • janowski – fragment obwałowanego dna doliny,
    • nebrowski – fragment równiny zalewowej,
    • ryjewski – mikroregion podzboczowy,
    • kwidzyński – teren w sąsiedztwie zbocza doliny, zatorfiony, z dużym udziałem użytków zielonych,
    • wełczeski – zalesione zbocze doliny na północ od Kotliny Grudziądzkiej.

Przypisy

  1. Narodowy Atlas Polski. Praca zbiorowa. Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Warszawa 1978.
  2. a b c Augustowski Bolesław. Charakterystyka geomorfologiczna. [w:] Dolina Dolnej Wisły. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk 1982. Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź, s. 61-79. ​ISBN 83-04-00699-5​.
  3. a b c d e f g Kondracki Jerzy: Geografia regionalna Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa 2009. ​ISBN 978-83-01-16022-7​.
  4. Gacki Tadeusz, Szukalski Jerzy. Morfostruktura krajobrazu i zróżnicowanie regionalne. [w:] Dolina Dolnej Wisły. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk 1982. Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź, s. 61-79. ​ISBN 83-04-00699-5​.

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Dolina Dolnej Wisły. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk 1982. Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź, s. 61-79. ​ISBN 83-04-00699-5​.
  • Kondracki Jerzy: Geografia regionalna Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa 2009. ​ISBN 978-83-01-16022-7​.