Doni Tondo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Doni Tondo
Grafika bez ustawionego tekstu alternatywnego: Doni Tondo
Autor Michał Anioł
Rok wykonania 1503-1504 (lub 1506-1507)
Technika wykonania tempera na desce średnica 120 cm
Muzeum Galeria Uffizi

Doni Tondo lub Święta Rodzina z małym św. Janem − jedyny obraz tablicowy namalowany przez włoskiego malarza, rzeźbiarza, poetę i architekta epoki odrodzenia Michała Anioła.

Historia powstania obrazu[edytuj | edytuj kod]

Obraz został namalowany na zlecenie przyjaciela Michała Anioła, Agnolo Doni, podczas jego pobytu we Florencji. Nie jest znana dokładna data powstania dzieła. Utrzymuje się, iż obraz został namalowany z okazji zaślubin Angolo Doni z Maddaleną Strozzi (jej herb widoczny jest na obramowaniu) w 1504 roku (małżonków Agnola i Maddalenę Doni znamy również z portretów wykonanych przez Rafaela). Za tym faktem przemawia ukazanie sceny przekazania Dzieciątka co może być aluzją do nazwiska zleceniodawcy − doni po włosku może oznaczać: ten który daje[1].

Tematyka obrazu, nawiązująca do chrztu, według innych badaczy sztuki jest podstawą do interpretowania innej daty − 1507. W roku tym urodziła się córka Donich − Maria i została ochrzczona 8 września 1507 roku. Obraz miał być namalowany z okazji tego święta rodzinnego.

Tematyka i interpretacja obrazu[edytuj | edytuj kod]

Złożenie do grobu Michała Anioła

Obraz został wkomponowany w kolisty kształt płótna i przedstawia Świętą Rodzinę w scenie chrztu małego Jezusa. Matka Boska ukazana została na pierwszym planie w nietypowej skręconej pozie w kierunku Dzieciątka podawanego przez jej ramię z rąk Józefa. Fakt, iż Dzieciątko jest podawane matce a nie odwrotnie, ma swoje potwierdzenie w pozie małego Jezusa − jego zwrócona głowa w kierunku matki, jego wychylenie ciała ku przodowi i stopka spierająca się na jej ramieniu. Twarz Marii jest uderzająco podobna do wizerunku twarzy na portrecie Magdaleny Strozzi. Święty Józef góruje nad grupą postaci co nasuwa skojarzenie z innym dziełem Michała Anioła powstałym kilka lat później Złożeniem do grobu, gdzie starzec podtrzymuje ciało Chrystusa. Scena nawiązuje do ikonografii Pietas Patris, gdzie Bóg opłakuje Syna i przyjmuje go do siebie. Twarze obu postaci są do siebie bardzo podobne, co może sugerować, iż św. Józef jest tu personifikacją Boga Ojca pierwotnie oddającego Syna dla odkupienia grzechu a następnie (w Złożeniu do grobu) przyjmuje go na powrót. Uzupełnieniem tej alegorii jest usadzenie Syna po swojej prawicy na tej samej wysokości. Ruch na obrazie odbywający się z góry na dół - przekazanie Dzieciątka matce a następnie zwrócenie wzroku na czerwoną księgę spoczywająca na kolanach, będącą Pismem Świętym (zwanym również Księgą Życia), oraz przedstawienie sceny w kole będącym symbolem Boga, nasuwa skojarzenie z frazą z prologu do Ewangelii św. Jana (1,14) Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas. I oglądaliśmy Jego chwałę, chwałę, jaką Jednorodzony otrzymuje od Ojca.

Układ obrazu dzieli go na dwa trójkąty połączone wierzchołkami w środku sceny. Górny wytyczony jest z jednej strony ramionami Józefa i bokiem Maryi oraz Dzieciątka, z drugiej rozszerzającego się ku niebu. Trójkąt drugi wpisany jest od bioder Maryi i jej nóg w stronę ziemi. Układ taki przypomina klepsydrę co symbolizować ma upływający czas.

W tle za głównymi postaciami oddzielonymi murkiem, znajdują się nagie postacie neofitów prawdopodobnie przygotowujących się do chrztu[2]. Pomiędzy nimi widoczna jest postać małego Jana Chrzciciela, spoglądającego na małego Jezusa. Nagie atletyczne postacie nawiązują do antycznych rzeźb co z kolei symbolizuje erę pogańską. Murek oddzielający symbolizuje oddzielenie świata pogańskiego od nadchodzących zmian niesionych przez Zbawiciela. Symbolem zbawienia jest tu również św Jan.

Kompozycja i poskręcane ciała są zapowiedzią manieryzmu.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. C. Smenzato, Blask renesansu
  2. Według innych interpretacji w postaciach widzi się greckich efebów lub bezskrzydłych aniołów

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Susanna Buricchi: Wielkie muzea – Uffizi. Warszawa: Wyd. HPS, 2007. ISBN 978-83-60688-37-3.
  • d’Ancona, Mirella Levi (1968). "The Doni Madonna by Michelangelo: An Iconographic Study". The Art Bulletin 50, No. 1: 43–50. Wersja online
  • Smith, Graham (1975). "A Medici Source for Michelangelo’s Doni Tondo". Zeitschrift fur Kunstgeschichte 38 Bd., H. 1: 84–85. Wersja online