Drakunkulus zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Drakunkulus zwyczajny
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd żabieńcowce
Rodzina obrazkowate
Podrodzina Aroideae
Rodzaj dracunculus
Gatunek drakunkulus zwyczajny
Nazwa systematyczna
Dracunculus vulgaris Schott in Schott & Endl.
Melet. Bot.:17 (1832)
Typ nomenklatoryczny

Dracunculus

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Roślina w naturze na Krecie
Kwiatostan
Liście

Drakunkulus zwyczajny, smocza lilia (Dracunculus vulgaris Schott) – gatunek rośliny zielnej należący do rodziny obrazkowatych. Pochodzi z Bałkanów, Wysp Egejskich i południowo-zachodniej Turcji. Introdukowany w USA, w stanach Oregon, Kalifornia, Tennessee i na wyspie Portoryko[4], a także we Włoszech, zachodniej Europie i północnej Afryce[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Roślina zielna o wysokości do 200 cm, przeciętnie lub bardzo rozrosła, rosnąca samotnie lub tworząca kępy.
Łodyga
Podziemna, spłaszczona bulwa pędowa o wymiarach około 85×45 mm. Roślina tworzy bulwy przybyszowe, z obrzeżnych, przypadkowych odrośli.
Liście
Pochwy liściowe długie, mocno skręcone w tzw. pseudo-łodygę o średnicy do 9 cm i długości do 150 cm, w kolorze zielonym z wieloma purpurowymi plamkami. Ogonki cylindryczne lub półcylindryczne w przekroju, zielone. Blaszki liści wachlarzowatopalczaste (pedate), o przeciętnych wymiarach 15×32 cm.
Kwiaty
Roślina jednopienna. Szypułka zielona, cylindryczna w przekroju, Kwiatostan typu pseudancjum, wydłużony, o wysokości od 25 do 135 cm, wyrasta z pseudo-łodygi. Składa się z wąskiej, spiczastej pochwy o zaostrzonym wierzchołku oraz krótszej od niej lub równej długości kolby. Kolba ma zwężający się wyrostek, odpowiedzialny za wydzielanie zapachu, którego długość ponad trzykrotnie przekracza odcinek pokryty kwiatami. Pochwa z zewnątrz jest koloru zielonego; wnętrze pochwy oraz kolba są w kolorze ciemnopurpurowym. Kwiaty są ukryte w komorze utworzonej przez mocno skręconą, dolną część pochwy. Kwiaty żeńskie położone w dolnej części kolby, na odcinku do 4 cm; zaraz po nich występuje 1–5 mm, kremowy obszar nagi lub pokryty jałowymi słupkami, po którym następuje odcinek o długości do 5 cm, pokryty kwiatami męskimi. Zarodnie kremowe lub żółtozielone, szyjki słupka purpurowe, znamiona kremowe. Główki pręcika ciemnożółte, pylniki purpurowe.
Owoce
Owocostan składa się z około 60–80 jasnoczerwonych, jajowatych jagód. Nasiona o średnicy 3–4 mm, ciemnobrązowe, spłaszczone, o pomarszczonej łupinie.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Bylina, geofit[6]. Okres wegetacyjny rozpoczyna na przełomie kwietnia i maja. Wczesnym latem, w okresie kwitnienia, wydziela zapach zgniłego mięsa, przyciągający duże muchy, chrząszcze z rodziny kusakowatych i żuki, które wpadają na noc do kwiatostanu, jak do pułapki, który opuszczają następnego dnia, obciążone ładunkiem pyłku.
Siedlisko
Zarośla, gaje oliwne, nieużytki i tereny stepowe, do wysokości 450 m n.p.m.
Cechy fitochemiczne
Roślina trująca dla kręgowców[7]. W kwiatach obecny jest szkodliwy indol[8]. Korzenie powodują podrażnienie skóry[9]. Nasiona roślin zawierają wielonienasycone kwasy tłuszczowe[10]
Genetyka
Liczba chromosomów 2n = 28.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy nomenklaturowe[6]
  • Arum dracunculus L. (bazonim)
  • Dracunculus spadiceus Raf. (nom. illeg.)
  • Aron dracunculum (L.) St.-Lag.
  • Dracunculus dracunculus (L.) Voss (nom. inval.)
Synonimy taksonomiczne[6]
  • Dracunculus major Garsault (opus utique oppr.)
  • Arum guttatum Salisb.
  • Dracunculus polyphyllus (nom. illeg.)
  • Dracunculus creticus Schott
  • Dracunculus vulgaris var. elongatus Engl. in A.L.P.de Candolle & A.C.P.de Candolle
  • Dracunculus vulgaris var. laevigatus Engl. in A.L.P.de Candolle & A.C.P.de Candolle
  • Dracunculus vulgaris var. creticus (Schott) Nyman
  • Dracunculus vulgaris subsp. creticus (Schott) K.Richt.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina magiczna
Dawniej wierzono, że posiadanie korzenia lub liścia tej rośliny chroni przed wężami i żmijami, a umycie rąk w nalewce z tej rośliny pozwala bezkarnie obchodzić się z wężami[11].
Roślina ozdobna
Roślina uprawiana ze względu na atrakcyjne liście oraz kwiatostan.

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Wymagania
Wymaga bogatej, przepuszczalnej gleby oraz miejsca słonecznego lub półcienia. W okresie wzrostu należy podlewać obficie. Rośliny są umiarkowanie odporne na mróz, wymagają okrywania na zimę.
Rozmnażanie
Przez nasiona lub bulwy przybyszowe.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-05-20] (ang.).
  3. Dracunculus vulgaris, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  4. Występowanie Dracunculus vulgaris w Ameryce Północnej
  5. Peter C. Boyce: The Genus Dracunculus. The Genera Dracunculus and Helicodiceros (Araceae: Aroideae). The Aroid Society. [dostęp 2010-05-27].
  6. a b c Govaerts R.: World Checklist of Dracunculus (ang.). The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew, 2006. [dostęp 2010-05-27].
  7. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland: USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network – (GRIN). [dostęp 2010-05-27].
  8. Herbert Baxter, Gerard P. Moss: Phytochemical dictionary: a handbook of bioactive compounds from plants. London: Taylor Francis, 1999, s. 94. ISBN 0-7484-0620-4.
  9. BoDD – Botanical Dermatology Database. [dostęp 2020-01-10].
  10. Serap Saglik, Kerim Alpinar i Sedat Imre. Fatty acid composition of Dracunculus vulgaris Schott (Araceae) seed oil from Turkey. „Journal of Pharmacy & Pharmaceutical Sciences”. 5 (3), s. 231-233, 2002. 
  11. The Poison Garden. [dostęp 2010-05-27].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]