Dzik erymantejski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dzik erymantejski
ἐρυμάνθιος κάπρος
Ilustracja
Herakles prezentuje Eurysteuszowi dzika erymantejskiego. Antymenes, amfora czarnofigurowa z Etrurii, ok. 525 p.n.e.
Występowanie

mitologia grecka

Rzeźba Louisa Touaillon, Herakles z dzikiem erymantejskim, Berlin

Dzik erymantejski (gr. ἐρυμάνθιος κάπρος erymánthios kápros, łac. aper erymanthius) – w mitologii greckiej olbrzymi dzik siejący spustoszenie na stokach góry Erymantos.

Dzik erymantejski grasował w Arkadii, w okolicach Erymantu[1] czy też na samej górze[2] (wedle niektórych źródeł chodzi o rzekę[3]). Cechował się wielkimi rozmiarami. Stanowił zagrożenie dla ludzi i innych zwierząt[1].

Pokonanie dzika erymantejskiego zalicza się do dwunastu prac Heraklesa[4]. W zesłanym przez Herę[5] przypływie szaleństwa Herakles pozbawił życia swoją rodzinę, przez co bogowie skazali go na wykonanie dwunastu prac zleconych mu przez króla Myken, Eurysteusza. Ten zlecił mu wpierw zabicie lwa nemejskiego[6], a następnie hydry z Lerny[7]. Dalsza kolejność prac bywa różna. Wedle Parandowskiego trzecią pracą bohatera było pojmanie łani ceryntyjskiej[8], podczas gdy Schmidt[9], Pierre Grimal[2][10] i inni autorzy umieszczają dzika z Erymantu jako trzecią pracę bezpośrednio po hydrze[3].

Bezpośrednio po wykonaniu poprzedniego zadania Eurysteusz obmyślił dla Heraklesa nową pracę. Syn Zeusa zimą wyruszył w okolice Erymantu po dzika[1], którego miał dostarczyć władcy żywego. Zadanie nie było łatwe. Syn Alkmeny przez wiele miesięcy poszukiwał dzika po lasach. W międzyczasie gościł u centaura imieniem Folos[9] pochodzącego z Foloe i wdał się w spór o wino[10], w wyniku którego zabił wiele centaurów[9]. Po pogrzebaniu nieszczęśliwie zmarłego Folosa wrócił do łowów[10]. W końcu jednak udało mu się wytropić dzika. Tutaj znowu wersje się różnią. Wedle jednej z nich pochwycił dzika w sieć[9]. Wedle innej krzykiem[10] wypłoszył zwierzę z gęstwiny i długotrwale gonił je w głębokim śniegu aż do utraty sił przez zmęczonego odyńca, który doznał omdlenia[1] czy też ugrzązł w śniegu[3]. Wersję tą podają Parandowski[1] i Grimal[2]. Łowca wziął wielkiego dzika na plecy[1] czy na ramiona[10] i poszedł z nim do króla Myken[1]. Władca, tchórzliwej natury[6], przeraził się zwierzęcia i skrył się w wielkiej kadzi[9] ze spiżu[2] bądź beczce[3] we wnętrzu swego pałacu[2]. Jednak zaliczył Heraklesowi pracę i wysłał go ponownie celem uprzątnięcia stajni Augiasza[1] bądź pochwycenia łani ceryntyjskiej[9][11][3].

Kły mające należeć do dzika z Erymantu okazywano w Kume w Kampanii[10].

Odmienną wersję i interpretację przedstawia Robert Graves. Pisze, jakoby Herakles wpierw wskoczył dzikowi na grzbiet, po czym związał zwierzę łańcuchem. Pozostawił potwora na mykeńskim rynku, gdy monarcha siedział jeszcze w beczce z brązu, gdyż dowiedział się o wyprawie argonautów po złote runo. Dzika zabił potem ktoś inny[12]. Graves widzi w dzikach symbol księżyca z uwagi na zakrzywione kły, a także przebierającego się za dzika brata-zastępcę świętego króla, zabijającego i kastrującego swego bliźniaka. Śnieżną scenerię odczytuje on jako wskazówkę odnośnie przesilenia zimowego, co z kolei łączy on ze zniesieniem egipskiego tabu dotyczącego dzika i w ten sposób od Heraklesa pojmującego dzika dochodzi on do Horusa zabijającego Seta. Ponadto w nazwie Erymantos widzi on losowanego zastępcę władcy z poprzedniego roku[13].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Parandowski 1979 ↓, s. 177.
  2. a b c d e Grimal 1998 ↓, s. 125.
  3. a b c d e Pietrzykowski 1983 ↓, s. 239.
  4. Parandowski 1979 ↓, s. 171.
  5. Cotterell 1996 ↓, s. 183.
  6. a b Parandowski 1979 ↓, s. 175.
  7. Parandowski 1979 ↓, s. 176.
  8. Parandowski 1979 ↓, s. 176-177.
  9. a b c d e f Schmidt 2006 ↓, s. 137.
  10. a b c d e f Grimal 2008 ↓, s. 131.
  11. Grimal 1998 ↓, s. 126.
  12. Graves 2-11 ↓, 126.f, s. 426.
  13. Graves 2-11 ↓, 126.1, s. 426-427.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]