Jan Parandowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Parandowski
Ilustracja
Jan Parandowski przed 1929 rokiem
Data i miejsce urodzenia 11 maja 1895
Lwów
Data i miejsce śmierci 26 września 1978
Warszawa
Narodowość polska
Język polski
Alma Mater Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie
Dziedzina sztuki esej, opowiadanie, powieść, reportaż literacki
Ważne dzieła
Odznaczenia
Brązowy medal w Olimpijskim Konkursie Sztuki i Literatury 1936
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Wawrzyn Akademicki
Parandowski - rzeźba Alfonsa Karnego z 1954 roku
Nagrobek Jana Parandowskiego na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, 2006
Tablica pamiątkowa na fasadzie kamienicy przy ul. S. Zimorowicza w Warszawie

Jan Parandowski (ur. 11 maja 1895 we Lwowie, zm. 26 września 1978 w Warszawie) – polski pisarz, eseista i tłumacz literatury, autor Mitologii.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem ks. Jana Bartoszewskiego, duchownego greckokatolickiego[1] i Julii Parandowskiej. Ukończył IV Gimnazjum Klasyczne im. Jana Długosza w rodzinnym Lwowie i w 1913 rozpoczął studia na Uniwersytecie Lwowskim na wydziale filozoficznym. Studiował filozofię, filologię klasyczną, archeologię, historię sztuki, literaturę polską. W okresie I wojny światowej studia zostały przerwane, a on sam internowany w Rosji (uczył w szkołach w Woroneżu i Saratowie). W okresie pobytu w Rosji zawarł związek małżeński z Aurelią Wyleżyńską[2], z którą później się rozwiódł[3]. Od 1920 kontynuował studia i w 1923 uzyskał magisterium z filologii klasycznej i archeologii.

Był delegatem na zjazd Związku Zawodowego Literatów Polskich 4 lutego 1922 w Warszawie[4]. W latach 1922-1924 był kierownikiem literackim w wydawnictwie Alfreda Altenberga. W wydawnictwie zorganizował serię przekładów z literatur klasycznych oraz serię Wielcy pisarze. W tym okresie stale współpracował z czasopismami: „Gazetą Poranną”, „Tygodnikiem Ilustrowanym”, „Wiadomościami Literackimi” i tygodnikiem „Tęcza”. W latach 1924-1926 podróżował do Grecji, Francji i Włoch. W 1929 przeniósł się do Warszawy i zamieszkał przy ul. Bema 70. Początkowo redagował miesięcznik „Pamiętnik Warszawski”. W 1930 został członkiem polskiego PEN Clubu, w latach 1933-1978 (z przerwą w czasie II wojny światowej) był jego prezesem.

Za książkę Dysk olimpijski otrzymał brązowy medal w Olimpijskim Konkursie Sztuki i Literatury w czasie Letnich Igrzysk Olimpijskich w Berlinie w 1936, a w 1937 także Złoty Wawrzyn Akademicki Polskiej Akademii Literatury za wybitną twórczość literacką. W latach 1937-1938 w Państwowym Wydawnictwie Książek Szkolnych redagował serię Wielcy ludzie. Po wybuchu II wojny światowej uczestniczył w konspiracyjnym życiu kulturalnym. Podczas powstania warszawskiego stracił w płomieniach swoje archiwum literackie i całą niewydaną twórczość.

W latach 1945-1950 objął katedrę kultury antycznej, a następnie literatury porównawczej na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (KUL). Został członkiem zwyczajnym Warszawskiego Towarzystwa Naukowego, współpracował z „Tygodnikiem Powszechnym”, „Meandrem”, „Twórczością”, wznowił działalność jako prezes polskiego PEN Clubu. W 1948 przygotowywał Światowy Kongres Intelektualistów we Wrocławiu, wtedy też ponownie zamieszkał w Warszawie. W 1949 roku jako członek Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju był delegatem Krajowej Rady Obrońców Pokoju na Kongres Obrońców Pokoju w Paryżu[5]. Był członkiem Stowarzyszenia Kultury Europejskiej (SEC). W 1958 współorganizował Międzynarodowy Zjazd Tłumaczy w Warszawie, w 1962 został wiceprezesem międzynarodowego PEN-Clubu. W 1964 otrzymał Nagrodę Państwową I stopnia i w tymże roku był sygnatariuszem „Listu 34” uczonych i pisarzy w obronie wolności słowa. Jan Parandowski został uhonorowany w 1975 za całokształt twórczości przez Radio Wolna Europa. W 1975 otrzymał tytuł doktora honoris causa Wydziału Filozofii Chrześcijańskiej KUL[6].

Już po śmierci Parandowskiego ukazała się książka jego drugiej żony – Ireny (1903-1993)[7], pt. Dzień Jana (Wyd. Iskry 1983, ​ISBN 83-207-0590-8​), poświęcona pisarzowi. W 1988 Irena Parandowska zapoczątkowała przyznawanie Nagrody Literackiej Polskiego PEN Clubu imienia jej zmarłego męża.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Córka Jana Parandowskiego, Roma Parandowska-Szczepkowska, była żoną aktora Andrzeja Szczepkowskiego i matką aktorki Joanny Szczepkowskiej. Starszy syn, Zbigniew Parandowski (1929-2017), był architektem, natomiast młodszy, Piotr Parandowski (1944–2012), był archeologiem, reżyserem filmów dokumentalnych.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Znany przede wszystkim ze swojej twórczości związanej z kulturą antyczną. Jako literat debiutował już w 1913 szkicem literacko-filozoficznym Rousseau. Był znawcą i popularyzatorem kultury i literatury starożytnej. Wielką popularność przyniosła mu wielokrotnie wznawiana Mitologia (1924). Pozycja ta była znacząca w popularyzacji podstaw kultury antycznej w Polsce ze względu na różne ważne cechy: piękno i prostotę stylistyczną oraz na wierne, lecz pozbawione kontrowersji obyczajowych (np. przez eufemistyczne odnoszenie się do wątków homoerotycznych) opisanie najważniejszych mitów greckich. Takie ujęcie Mitologii pozwoliło na korzystanie z niej w edukacji szkolnej.

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

Tłumaczenia
Relacje z podróży

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Od 5 stycznia 1981 ulica w Warszawie na terenie obecnej dzielnicy Bielany nosi nazwę ulicy Jana Parandowskiego[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Inna inaczej niż inni [wywiad Mateusza Borkowskiego z Joanną Szczepkowską], „Tygodnik Powszechny” z 27 lipca 2014 r. nr 30 (3394), s. 58-59.
  2. Dane z abstraktu artykułu o Aurelii Wyleżyńskiej zamieszczonego na witrynie Central European Journal of Social Sciences and Humanities (dostęp: 24 lipca 2014 r.).
  3. Inna inaczej niż inni [wywiad Mateusza Borkowskiego z Joanną Szczepkowską], „Tygodnik Powszechny” z 27 lipca 2014 r. nr 30 (3394), s. 59.
  4. Wiadomości bieżące. Z miasta. O byt literatów. „Kurjer Warszawski”, s. 4, Nr 39 z 8 lutego 1922. 
  5. Trybuna Robotnicza, nr 92 (1481), 9 kwietnia 1949, s. 1.
  6. Doktorzy Honoris Causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. kul.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
  7. Wybrane dane biograficzne Ireny Parandowskiej zawarte są w publikacji: Inna inaczej niż inni [wywiad Mateusza Borkowskiego z Joanną Szczepkowską], „Tygodnik Powszechny” z 27 lipca 2014 r. nr 30 (3394), s. 58.
  8. M.P. z 1931 r. Nr 260, poz. 345
  9. Uchwała Rady Państwa z dnia 16 lipca 1954 r. o nadaniu odznaczeń państwowych, Monitor Polski 1954 nr 112 poz. 1565
  10. M.P. z 1954 r. Nr 112, poz. 1565
  11. Dziennik Polski, rok XV, nr 172 (4793), s. 9
  12. Uchwała nr 20 Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 stycznia 1981 r. w sprawie nadania nazw ulicom, "Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, Warszawa, dnia 26 maja 1981 r., nr 6, poz. 27, s. 1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]