Iglica pospolita
![]() | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek |
iglica pospolita |
Nazwa systematyczna | |
Erodium cicutarium (L.) L`Her. Hort. Kew. 2: 414 1789[3] |
Iglica pospolita (Erodium cicutarium (L.) L`Her.) – gatunek rośliny z rodziny bodziszkowatych (Geraniaceae). Nazwy zwyczajowe: bociani nosek, bociany, dziębrenosek, bekasek szaleniowy, bociani dziób[4].
Gatunek kosmopolityczny, poza Antarktydą występujący na wszystkich kontynentach oraz na licznych wyspach[5]. W Polsce jest dość pospolity, występuje na obszarze całego kraju, zarówno na niżu, jak i w niższych położeniach górskich[6]. Status gatunku we florze Polski: archeofit[7].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Starr_051005-4718_Erodium_cicutarium.jpg/180px-Starr_051005-4718_Erodium_cicutarium.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Erodium_cicutarium_flowers_-_Keila.jpg/180px-Erodium_cicutarium_flowers_-_Keila.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e8/Erodium_cicutarium_MHNT.jpg/180px-Erodium_cicutarium_MHNT.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Erodium_cicutarium_seed.tif/lossless-page1-180px-Erodium_cicutarium_seed.tif.png)
- Łodyga
- Wzniesiona lub rozesłana o wysokości od 10 do 50 cm[8]. Jest pokryta długimi i miękkimi włoskami, a w górnej części również gruczołami[6].
- Liście
- Odziomkowe o ogonkach krótszych od blaszek tworzą rozetę, liście łodygowe wyrastają naprzemianlegle i ku górze są coraz mniejsze. Mają nieparzystosieczne blaszki liściowe o odcinkach krótkoogonkowych lub siedzących i głęboko podwójnie pierzastodzielnych[6].
- Liścienie
- Okrągłe, 2–3-klapowe z zaokrąglonymi, lekkimi wcięciami[9].
- Kwiaty
- Zebrane w baldachokształtne kwiatostany liczące po 5–10 kwiatów na długich szypułkach. Kwiaty nieco grzbieciste, purpurowe, niekiedy białe lub z plamami barwnymi, o pięciu jajowatych płatkach korony bez paznokcia, dłuższych od działek kielicha. Wewnątrz kwiatu 5 płodnych i 5 płonnych pręcików, przy czym te ułożone międzylegle w stosunku do płatków korony mają u nasady gruczołki, te zaś, które są naprzeciwległe płatkom, mają nitkę w nasadzie nagle rozszerzoną[8]. Działki kielicha gruczołowato owłosione, lancetowate lub podługowate, o błoniastych brzegach z kończykiem na szczycie[6].
- Owoc
- Długi, iglasty charakterystyczny owoc – rozłupnia z długim dzióbkiem rozpadająca się na 5 rozłupek z długą, śrubowato skręcającą się ością. Pęka od strony brzusznej podłużną szczeliną[6]. Jedna roślina wytwarza 200–600 gładkich, jasnobrązowych nasion[9].
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Erodium_cicutarium_in_S%C3%BCdhessen_April_2012.jpg/220px-Erodium_cicutarium_in_S%C3%BCdhessen_April_2012.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/20170409Erodium_cicutarium6.jpg/220px-20170409Erodium_cicutarium6.jpg)
- Rozwój
- Hemikryptofit. Roślina jednoroczna lub dwuletnia. Kwitnie od kwietnia do października. Roślina samosiewna. Rozmnaża się przez nasiona. Owoce po dojrzeniu są wyrzucane na odległość ponad 1 m. Ość rozłupki skręcająca się podczas zmiany wilgotności wciska nasienie w ziemię ułatwiając jego kiełkowanie[8]. Nasiona w glebie dość długo zachowują zdolność kiełkowania[9].
- Siedlisko
- Roślina azotolubna, preferująca gleby lekkie, przewiewne, zasobne w azot[4]. Występuje głównie na siedliskach ruderalnych i segetalnych; w murawach ciepłolubnych i napiaskowych, na miedzach, ugorach, nieużytkach jako chwast na polach w uprawach roślin zbożowych i okopowych, na nadrzecznych kamieńcach, torowiskach kolejowych i trawnikach[6]. W uprawach najczęściej wyrasta na zagonach roślin zbożowych i okopowych oraz w koniczynie i kukurydzy[4].
- Jest rośliną żywicielską larw motyla modraszka agestisa[10].
- Skład fitochemiczny
- Ziele zawiera nieco kofeiny, garbniki, sole mineralne, kwas galusowy, cytrynowy, jabłkowy, witaminę C i niewielkie ilości prowitaminy A[8].
- Genetyka
- Liczba chromosomów 2n = 40[7].
Szkodliwość i zwalczanie
[edytuj | edytuj kod]Nie jest szczególnie uciążliwym chwastem, jednak należy ją zwalczać. Bardzo szybko bowiem rozmnaża się przez nasiona i pobiera z podłoża sporo składników i wodę, a ponieważ szybko rośnie, zagłusza siewki roślin uprawnych. Ponadto jej silne palowe korzenie mogą utrudniać zbiory roślin okopowych[4].
Jest dość odporna na herbicydy, najważniejsza jest zatem profilaktyka i zwalczanie metodami agrotechnicznymi. W profilaktyce ważne jest unikanie przenawożenia azotem i odkwaszanie gleby, iglica preferuje bowiem gleby o dużej zawartości azotu i kwaśne. Ponieważ najobficiej kiełkuje wiosną i jesienią, w jej zwalczaniu pomagają systematyczne zabiegi agrotechniczne – podorywka, wiosenne bronowanie i jesienna orka. Do siewu należy używać materiału siewnego oczyszczonego z nasion chwastów. Jeśli nawozi się pole kompostem lub obornikiem, powinien on być dobrze rozłożony i przefermentowany. Na niewielkich powierzchniach można iglicę usuwać ręcznie (najlepiej przed kwitnieniem)[4].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]- Jest rośliną miododajną, z tego powodu czasami obsiewa się jej nasionami nieużytki jako pożytek dla pszczół[4].
- W niektórych krajach bywa uprawiana na siano dla owiec[4].
- W medycynie ludowej wykorzystywano ją jako roślinę leczniczą przy zwalczaniu gorączki i chorób reumatycznych oraz jako środek przeciwkrwotoczny i moczopędny[4].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-01-13] (ang.).
- ↑ The Plant List data dostępu = 2018-01-18.
- ↑ a b c d e f g h Iglica pospolita – opis, zwalczanie, zdjęcia i charakterystyka. [dostęp 2018-01-17].
- ↑ Discover Life Maps. [dostęp 2018-01-17].
- ↑ a b c d e f Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny synantropijne. Warszawa: Multico, 2011. ISBN 83-7073-514-2.
- ↑ a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ a b c d Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
- ↑ a b c Horst Klaaβen, Joachim Freitag: Profesjonalny atlas chwastów. Limburgerhof: BASF Aktiengeselschaft, 2004.
- ↑ Marcin Sielezniew, Izabela Dziekańska: Motyle dzienne. Multico, Warszawa 2010, s. 183
- BioLib: 3577
- EoL: 392836
- EUNIS: 172675
- Flora of China: 200012379
- FloraWeb: 2199
- GBIF: 2891620
- identyfikator iNaturalist: 47687
- IPNI: 372220-1
- ITIS: 29147
- NCBI: 301481
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2798183
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:372219-1
- Tela Botanica: 25064
- identyfikator Tropicos: 13900001
- USDA PLANTS: ERCI6
- CoL: 3B8Z3