Filozofia obiektywistyczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Filozofia obiektywistyczna, filozofia obiektywizmu, randyzmfilozofia stworzona przez Ayn Rand, powieściopisarkę, scenarzystkę i filozofkę. Rand nawiązywała do tradycji arystotelesowskiej i kapitalistycznej. Sprzeciwiała się kolektywizmowi, nacjonalizmowi, rasizmowi i socjalizmowi[1][2].

Ayn Rand głosiła tezy obiektywizmu w swych powieściach "Atlas zbuntowany", "Źródło", antyutopii "Hymn" oraz zbiorach felietonów i esejów "Cnota egoizmu", "Kapitalizm – nieznany ideał", i "Powrót człowieka pierwotnego."[3]

Obecnie obiektywiści skupieni są w ośrodkach intelektualnych w USA Instytucie Ayn Rand, The Objectivist Center i The Prodos Institute.

Przekonania[edytuj | edytuj kod]

Filozofia obiektywizmu odrzuca jako nieracjonalne istnienie istot nadprzyrodzonych, w tym i Boga, głosząc ateizm i antropocentryzm. W zakresie metafizyki akceptuje obiektywną rzeczywistość, za źródło poznania uznaje tylko i wyłącznie rozum i logikę, w etyce – interes własny, a w polityce – kapitalizm[4].

Zgodnie z zasadami etyki obiektywistycznej każdy człowiek powinien kierować się własnym interesem (racjonalnym egoizmem). Rand uznawała, że ponieważ każdy by przetrwać musi dbać o siebie, to doktryna twierdząca, że troszczenie się o siebie jest złem oznacza, że złem jest ludzka chęć przeżycia. Według Rand na tym właśnie polega doktryna altruizmu, którą należy odrzucić, podobnie jak żądanie poświęcania innych dla siebie[5].

Obiektywiści promują państwo minimalne jako ochraniające system kapitalizmu i nie naruszające praw ludzi, przeciwstawiając się inicjowaniu przemocy. Przeciwstawiają się też wszelkim kompromisom moralnym, uznając je za zgodę na zło.

Krytyka i nawiązania[edytuj | edytuj kod]

Z filozofii obiektywizmu czerpią niektórzy współcześni klasyczni liberałowie i libertarianie. Jest ona jednak często krytycznie oceniana i odrzucana, zarówno przez libertarian, jak i – szczególnie – przez zwolenników ideologii bardziej radykalnych, takich jak anarchokapitalizm.

Filozofia Rand była też krytykowana przez niektórych psychologów, jako promująca fałszywą i bezkrytyczną wiarę w siebie, egoizm oraz izolacjonizm społeczny. Jej tezy w dziedzinie psychologii rozwija dr Nathaniel Branden.

Filozofia Ayn Rand była także jedną z inspiracji autorów gry komputerowej "Bioshock".

Przypisy

  1. Atlas zbuntowany, tł. Iwona Michałowska, Zysk i S-ka, Poznań 2005/2008.
  2. Capitalism – unknown ideal by Ayn Rand.
  3. Literatura Ayn Rand w przekładzie na jęz. polski.
  4. Introducing Objectivism by Ayn Rand.
  5. Cnota egoizmu, tł. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, Poznań 2000.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]