Flet prosty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Różne typy fletów prostych.

Flet prosty (podłużny) - dęty instrument muzyczny z grupy drewnianych.

Jest jednym z najprostszych instrumentów muzycznych. Wywodzi się od ludowej fujarki i posiada podobną konstrukcję. Grający dmie w ustnik, powietrze w komorze rezonacyjnej zostaje rozdzielone na dwa strumienie, z którego jeden opuszcza instrument przez szczelinę, a drugi poddany wibracji przepływa przez prostą rurę. Podobną konstrukcję mają piszczałki organów. Otwory nawiercone w rurze otwierane lub zamykane palcami grającego, a przy większych jednostkach z pomocą klap, kształtują wysokość dźwięku.

Współcześnie budowane flety proste mają dźwięki podstawowe c lub f (dawniej występowały też flety z dźwiękami podstawowymi d i g). Prostota instrumentu oraz pozorna łatwość gry powoduje, że jest popularny wśród amatorów oraz wykorzystywany jest jako instrument w nauce muzyki na zajęciach wychowania muzycznego.

Flet prosty jest jednym z najstarszych instrumentów muzycznych. Używany był powszechnie do połowy XVIII w. jako instrument zespołowy i wirtuozowski instrument solowy (szczytowym osiągnięciem są tu utwory H. Purcella, A. Vivaldiego, G.Ph. Telemanna, a zwłaszcza dwa Koncerty Brandenburskie J.S. Bacha). Później instrument był wykorzystywany coraz rzadziej. Jednym z ostatnich jego wystąpień w praktyce koncertowej była partia w operze Ch.W. Glucka "Orfeusz i Eurydyka" (1762).

Współcześnie bywa wykorzystywany w stylowym wykonywaniu muzyki dawnej oraz w muzyce folk, jednak nie jest to instrument ludowy.

Flet prosty posiada pięć standardowych wielkości:

  • flet sopranino - zakres dźwięków f2 do g4
  • flet sopranowy - zakres dźwięków c2 do d4
  • flet altowy - zakres dźwięków f1 do g3
  • flet tenorowy - zakres dźwięków c1 do d3
  • flet basowy - zakres dźwięków f do g2

Wyróżniamy też kilka innych, mianowicie:

  • garklein - zakres dźwięków c3 do d5
  • flet basowy (w stroju C) - zakres dźwięków c do d2
  • flet kontrabasowy - zakres dźwięków F do g1
  • flet subkontrabasowy - zakres dźwięków C do d1
  • flet sub-subkontrabasowy (oktokontrabasowy) - zakres dźwięków F1 do g

Konstrukcja fletów prostych ewoluowała w czasie. Flety renesansowe miały mniejszą skalę (oktawę i kwintę) niż flety barokowe (dwie oktawy i sekundę; doświadczeni wykonawcy potrafią grać jeszcze wyżej, a nawet uzyskiwać dwudźwięki[1]).

Na początku XX wieku popularność zdobyły flety z palcowaniem niemieckim, gdzie piąty otwór był zdecydowanie mniejszy niż czwarty. Ułatwiało to grę gamy C-dur (w przypadku fletów z dźwiękiem podstawowym c) lub F-dur (w przypadku fletów z dźwiękiem podstawowym f) oraz melodii diatonicznych o nie opartych. Palcowanie dla czwartego dźwięku gamy podstawowej, czyli f (w przypadku fletów z dźwiękiem podstawowym c) lub b (w przypadku fletów z dźwiękiem podstawowym f) jest tu znacznie bardziej intuicyjne. Ułatwienie palcowania dla diatoniki przekłada się jednak na trudności z palcowaniem w chromatyce. Flety niemieckie są uwspółcześnioną wersją fletów barokowych (z tzw. palcowaniem angielskim), różnią się od nich zarówno pod względem brzmienia, temperacji skali, jak i wyglądu. Są stosowane również i dzisiaj w szkolnictwie muzycznym.

Flety proste produkowane są z drewna lub plastiku. Zdecydowanie lepszą jakością i bardziej miękkim brzmieniem charakteryzują się flety drewniane. Ich budulcem jest zazwyczaj drewno klonu lub gruszy. Jest to drewno stosunkowo miękkie, przez co dźwięk z nich wydobywany jest stosunkowo delikatny, miękki, o prostym tembrze. Flety z drewna klonu poleca się do gry w zespołach, natomiast flety z drewna gruszy są idealne dla melomanów samouków. Bardziej twarde drewno: śliwy, bukszpanu, czy jeszcze twardsze: palisandra, tulipanowca czy hebanu doskonale nadaje się do produkcji fletów.

Flet prosty w leczeniu astmy[edytuj]

Gra na flecie prostym może pomóc w leczeniu astmy i innych schorzeń, związanych z dysfukcją układu oddechowego. Dowodzi tego działalność, którą prowadził w Czechosłowacji profesor Václav Žilka, sławny flecista i pedagog, który w połowie lat 70. rozbudził w tym kraju wielkie zainteresowanie grą na flecie prostym, zwłaszcza wśród małych dzieci. Dla tysięcy z nich gra miała też wielkie znaczenie jako metoda uzupełniająca w leczeniu zwłaszcza astmy, a w przypadku innych chorób przewlekłych też jako metoda socjalizacji. Prof. Žilka przejął swoją metodę od amerykańskiego lekarza Marksa Meyera, który jednak nie wykorzystywał fletu prostego, tylko inne instrumenty dęte (klarnet, obój) i zachęcał do nauki gry dzieci w wieku 8-14 lat. Tymczasem flet prosty dzięki niewielkiemu zużyciu powietrza nadaje się także dla dzieci w wieku przedszkolnym.

W swoim wieloletnim projekcie Léčivá píšťalka (Lecznicza piszczałka) profesor Žilka nie tylko uczył dzieci poprawnego oddychania i gimnastyki oddechowej, ale także wzmacniania mięśni uczestniczących w procesie oddychania i w ten sposób - poprzez poprawne oddychanie - "wydmuchiwania" astmy z płuc. W czasie takiego ćwiczenia dochodzi do dokładnej wentylacji dróg oddechowych, poprawia się gospodarowanie powietrzem i zwiększa pojemność płuc. Jest to wyjątkowa możliwość uczenia dzieci, jak skutecznie walczyć z problemami oddechowymi, ale także wzmacniania ich psychiki i pewności siebie, a w dodatku czerpania radości z muzykowania.

Wybrana literatura

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Miloslav Klement, Škola hry na altovou zobcovou flétnu, Editio Bärenreiter Praha