Fort San Lucian

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Fort San Lucian
Ilustracja
Wieża św. Lucjana, najstarsza część Fortu San Lucian
Państwo  Malta
Lokalizacja Marsaxlokk
Część wież Wignacourta
Typ Wieża obserwacyjna
Bateria artyleryjska
Fort poligonalny
Data budowy 1610—1611[1] (wieża)
1715 (bateria)
1792—1795 (1. fort)
1872—1878 (2. fort)
Data eksploatacji 1610—1885
Wydarzenia Najazd na Żejtun (1614)
Zdobycie Malty (1798)
Oblężenie Malty (1798-1800)
Położenie na mapie Malty
Mapa lokalizacyjna Malty
Fort San Lucian
Fort San Lucian
Położenie na mapie Morza Śródziemnego
Mapa lokalizacyjna Morza Śródziemnego
Fort San Lucian
Fort San Lucian
Ziemia35°49′49,8″N 14°32′35,5″E/35,830500 14,543194

Fort San Lucian (malt. Forti San Luċjan), znany również jako Wieża św. Lucjana (malt. Torri ta' San Luċjan, ang. Saint Lucian Tower) lub Fort Rohan (malt. Forti Rohan) - duża, silnie ufortyfikowana wieża obserwacyjna oraz fort poligonalny w Marsaxlokk na Malcie.

Mapa Fortu San Lucian współcześnie

Pierwotna wieża została zbudowana za czasów wielkiego mistrza Kawalerów maltańskich Alofa de Wignacourt, w okresie pomiędzy latami 1610–1611. Wieże Wignacourta różnią się od wież Lascarisa oraz wież De Redina. Nie są prostymi wieżami obserwacyjnymi, a w zasadzie sporymi fortyfikacjami, umożliwiającymi stawianie oporu i stanowiącymi schronienie dla załogi. Bateria artyleryjska została dobudowana około roku 1715, w latach 1790. cały kompleks został zmodernizowany do poziomu fortu. W latach 1870. istniejący fort został przebudowany przez Brytyjczyków na fort poligonalny.

Wieża św. Lucjana jest drugą co do wielkości, po wieży św. Tomasza, wieżą strażniczą na Malcie. Dziś, wieża i fort mieszczą Malta Aquaculture Research Centre.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieża i bateria[edytuj | edytuj kod]

Mapa, pokazująca wieżę św. Lucjana oraz baterię w 1715 roku

Wieża Św. Lucjana została zbudowana w latach 1610–1611 na wysuniętym cyplu wewnątrz zatoki Marsaxlokk, na zachodniej części wyspy Malta. Projekt jest bardzo podobny do wieży Wignacourta w Saint Paul's Bay, lecz w dużo większej skali. Twierdzi się, że zaprojektowana została przez maltańskiego architekta Vittorio Cassara[2], lecz jest to dyskusyjne, gdyż Cassar prawdopodobnie już nie żył, gdy rozpoczynano budowę wieży[3]. Wieża znajduje się pomiędzy miejscowościami Marsaxlokk a Birżebbuġa.

Wieża św. Lucjana została po raz pierwszy wykorzystana w walce w lipcu 1614 roku, kiedy otworzyła ogień do floty tureckiej, chcącej wylądować w zatoce Marsaxlokk. Turcy wycofali się i wylądowali w zatoce św. Tomasza, splądrowali kilka miasteczek i pól uprawnych, zanim lokalna militia zmusiła ich do odwrotu. Wydarzenie to znane jest jako najazd na Żejtun[4].

Wieża posiadała pierwotnie 6 dział, amunicję i inne uzbrojenie. Wewnątrz murów znajdowała się mała kaplica, z tytularnym obrazem przedstawiającym męczeństwo św. Lucjana. W roku 1799 obraz został przeniesiony do kościoła parafialnego w Tarxien. Po zbudowaniu wież de Redina, w polu widzenia znajdowała się Wieża Delimara oraz Wieża Bengħisa. Obie zostały później zburzone.

W roku 1715 do wieży dobudowano półokrągłą baterię z blokhauzem w kształcie strzały.

Fort Rohan[edytuj | edytuj kod]

Mapa Fortu Rohan, zbudowanego w roku 1795

W latach 1792—1795 wieża i bateria zostały otoczone przez rów i zamknięte wewnątrz umocnienia (entrenchment). Projekt przebudowy wykonał wojskowy inżynier Antoine Étienne de Tousard, i cały kompleks został przemianowany na Fort Rohan, na cześć aktualnie rządzącego Wielkiego Mistrza Emmanuela de Rohan-Polduc.

W czasie francuskiej inwazji na Maltę w roku 1798, fort Rohan, dowodzony wtedy przez rycerza Laguérivière, był jednym z kilku fortów, które stawiły mocny opór siłom inwazyjnym[5]. Kiedy Zakon opuścił Maltę, nazwa „Fort Rohan” przestała być używana, i zaczęto napowrót używać nazwy „Wieża św. Lucjana” lub „Fort San Lucian”[6].

Umocnienie i reduta[edytuj | edytuj kod]

Mapa umocnienia (entrenchment) i reduty św. Lucjana, w stosunku do Fortu Rohan i reduty Vendôme

Podczas blokady Francuzów (1798-1800), fort Rohan został wybrany przez Brytyjczyków (będących sojusznikami maltańskich powstańców przeciwko Francuzom) jako zastępcza baza i punkt ewakuacyjny wojsk brytyjskich, w razie przybycia francuskich sił pomocniczych. W tym celu zbudowane zostało entrenchment - umocnienie św. Lucjana, biegnące od pobliża baterii Ferretti do reduty Vendôme, skutecznie odcinając cypel, na którym stoi wieża, od reszty wyspy. Umocnienie(ang.) zostało zbudowane w roku 1799 przez wojsko brytyjskie, przy pomocy maltańskiego inżyniera wojskowego Matteo Bonavii. Reduta w kształcie diamentu, znana jako reduta św. Lucjana, zbudowana została w pewnej odległości od umocnienia, aby osłaniać wycofujące się wojsko. Tak reduta, jak i umocnienie zostały zburzone po blokadzie; dziś nie można znaleźć po nich śladu[7].

Fort San Lucian[edytuj | edytuj kod]

Wartownia przy bramie i rów obronny z epoki wiktoriańskiej
Skarpa i rów obronny baterii z epoki wiktoriańskiej

Kiedy Malta przeszła na dobre pod kontrolę Brytyjczyków, zaczęli oni poszerzać fort, i oryginalna wieża stała się teraz rdzeniem wiktoriańskiej twierdzy. W latach 1872-1878, bateria, ogrodzenie i schody wiodące do wieży zostały rozebrane. Zamiast tego zbudowany został fort poligonalny z kompletną instalacją, nazwany teraz Fort San Lucian. Został otoczony kaponierami, posiadał wgłębioną bramę oraz krętą rampę wejściową. Od strony morza wieża została przedłużona do formy niskiej baterii, z trzema dużymi kazamatami, skierowanymi frontem na przeciwny brzeg zatoki Marsaxlokk, na Fort Delimara. Fort był uzbrojony w działa RML 10 cali 18 ton(ang.). Fort San Lucian stanowił część sieci fortów broniących zatoki Marsaxlokk, w skład której wchodziły również Fort Delimara, Fort Tas-Silġ oraz Fort Benghisa[8].

Fort został wycofany z użytkowania w roku 1885, lecz w okresie pomiędzy II wojną światową a latami 1960. był używany jako skład bomb Royal Air Force. W czasie „zimnej wojny” w forcie San Lucian prawdopodobnie przechowywana była broń jądrowa[9]. W pewnym czasie fort był też używany jako więzienie wojskowe. Przekazany został rządowi Malty po uzyskaniu przez nią niepodległości w roku 1964.[10]

Wieża została wpisana na Listę Zabytków 1925.[11]

Dzień dzisiejszy[edytuj | edytuj kod]

Dzisiaj fort mieści Malta Aquaculture Research Centre

Po przekazaniu fortu władzom Malty, zarządzanie nim przejął Uniwersytet Maltański, pierwotnie Wydział Architektury, później zaś powstała tam Stacja Biologii Mórz. W roku 1988 został przekazany do Ministerstwa Rolnictwa i Rybołówstwa, w celu umieszczenia tam National Aquaculture Centre, znanego dziś jako Malta Aquaculture Research Centre. Pozostaje w jego rękach do dziś[10], chociaż rząd rozważa jego przeniesienie[9].

Fort jest generalnie w dobrym stanie, choć od czasu umieszczenia w nim centrum morskiego, powstały pewne uszkodzenia[12]. Rów obronny jest trochę zarośnięty, kazamaty są puste, działa dawno zniknęły. Kiedy aktualny najemca opuści fort, możliwe jest, że zostanie on odrestaurowany i stanie się atrakcją turystyczną[9].

Fort i wieża są dostępne do zwiedzania dla osób indywidualnych i małych grup (2-5 osób) w soboty rano. Większe grupy mogą umawiać termin zwiedzania fortu[13]. Wieża i fort zostały wpisana na listę National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands[1][14].

W popkulturze[edytuj | edytuj kod]

  • Wieża jest opisana w książce o fikcyjnej akcji Il-Misteru ta' San Luċjan (Tajemnica Świętego Lucjana), autorstwa Charlesa Casha, wydanej w roku 1997
  • Wieża została przedstawiona na znaczku Suwerennego Zakonu Maltańskiego z roku 1972[15], oraz na znaczku Malty z roku 2006.[16]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b St Lucian Tower (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2014-12-15].
  2. Michael J. Schiavone: Dictionary of Maltese Biographies Vol. 1 A-F. Pietà: Pubblikazzjonijiet Indipendenza, 2009, s. 534. ISBN 978-99932-91-32-9. (ang.)
  3. Stephen C. Spiteri. In Defence of the Coast (I) - The Bastioned Towers. „Arx - International Journal of Military Architecture and Fortification”, s. 24–33, 2013 (ang.). [dostęp 2015-04-30]. 
  4. Raymond Agius: Walk around the coast of Malta - 'from tower to tower' (ang.). agius.com, 05.2012. [dostęp 2015-04-30].
  5. Notice sur l'occupation de Malte en 1798, par l'Armée Française. Réponse à une assertion avancée par M. de Conny dans son Histoire de la Révolution Française. Paryż: Librairie de Paulin, 1843, s. 27. (fr.)
  6. St Lucian Fort (ang.). Mare Nostrum. [dostęp 2014-08-31].
  7. Stephen C. Spiteri. Maltese ‘siege’ batteries of the blockade 1798-1800. „Arx - Online Journal of Military Architecture and Fortification”, s. 45–46, 05.2008 (ang.). [dostęp 2015-04-19]. 
  8. Charles Debono: Coastal Towers (ang.). Mellieha.com the vilage inside out. [dostęp 2014-12-15].
  9. a b c Relocation of National Aquaculture Centre should be top priority - FWA (ang.). W: Times of Malta [on-line]. 2013-07-27. [dostęp 2015-04-30].
  10. a b History of Fort San Lucjan (ang.). Ministry for Sustainable Development, the Environment and Climate Change. [dostęp 2015-04-30].
  11. Protection of Antiquities Regulations 21st November, 1932 Government Notice 402 of 1932, as Amended by Government Notices 127 of 1935 and 338 of 1939. (ang.). Malta Environment and Planning Authority.
  12. Joe Minuti: Fort San Lucjan (ang.). W: Times of Malta [on-line]. 2003-08-20. [dostęp 2015-04-30].
  13. Torri ta' San Lucjan (Fort St Lucian) (ang.). Malta Bulb. [dostęp 2014-08-31].
  14. Fort San Luċjan (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2014-12-15].
  15. Emissione 18 – Antichi Castelli dell’Ordine (ang.). orderofmalta.int. [dostęp 2015-04-30].
  16. Castles & Towers (ang.). MaltaPost. [dostęp 2015-04-22].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Alison Hoppen, The fortification of Malta by the Order of St. John 1530-1798, Scottish Academic Press, Great Britain, 1979.
  • Charles Stephenson, The Fortification of Malta 1530-1945, Osprey Publishing, 2004, ​ISBN 978-1-84176-693-5​.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]