Gąska sosnowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gąska sosnowa
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

grzyby

Typ

podstawczaki

Klasa

pieczarniaki

Rząd

pieczarkowce

Rodzina

gąskowate

Rodzaj

gąska

Gatunek

gąska sosnowa

Nazwa systematyczna
Tricholoma matsutake (S. Ito & S. Imai) Singer
Annales Mycologici 41(1/3): 77 (1943)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1]
Status iucn3.1 VU pl.svg
2010-08-06 Tricholoma matsutake (S. Ito & S. Imai) Singer 97084.jpg

Gąska sosnowa (Tricholoma matsutake (S. Ito & S. Imai) Singer) – gatunek grzybów należący do rodziny gąskowatych (Tricholomataceae)[2].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Tricholoma, Tricholomataceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[2].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozowali w 1925 r. S. Ito i S. Imai nadając mu nazwę Armillaria matsutake. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1943 r. Rolf Singer, przenosząc go do rodzaju Tricholoma[2].

Niektórzy autorzy (po przeprowadzeniu badań genetycznych na zlecenie Swedish University of Agricultural Sciences w Uppsali) uważają ten takson za identyczny z Tricholoma nauseosum, występującą m.in. w Szwecji[3], która z kolei została wcześniej wyodrębniona z odmiany Tricholoma caligatum var. nausseosa. Niektóre synonimy[4]:

  • Armillaria matsutake S. Ito & S. Imai 1925
  • Armillaria nauseosa A. Blytt 1905
  • Tricholoma caligatum var. nauseosum (A. Blytt) Bon 1990
  • Tricholoma nauseosum (A. Blytt) Kytöv. 1989

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003 r. (dla synonimu Tricholoma nauseosum (A. Blytt) Kytöv.)[5].

Morfologia i biologia[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mykoryzowy, wytwarzający jadalne owocniki z kapeluszami o blaszkowatym hymenoforze, a blaszki mają regularną tramę i są zatokowato wycięte przy trzonie[6].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Europie, Azji, Ameryce Północnej i na Hawajach[7]. Na terenie Polski opisano tylko jedno stanowiska tego gatunku – w Gdańsku w 1921 r. Obecnie w Polsce ma status gatunku wymarłego[5]. W 2021 i 2022 roku w prasie pojawiły się doniesienia o znalezieniu stanowisk w powiecie suskim, jednak brak w nich informacji o potwierdzeniu mikroskopowym lub genetycznym przynależności gatunkowej znalezionych grzybów[8].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny, spożywany w Chinach, Bhutanie i w Korei[9]. Ceniony w Japonii, gdzie jednak stał się rzadki i osiąga wysokie ceny[10].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

W Europie występuje szereg bardzo podobnych gąsek należących do sekcji Caligata. Wszystkie one mają charakterystyczny dla tej grupy zapach, jednak posiadają szereg różnic. Dotychczas opisane gatunki to:

Przez niedoświadczonych grzybiarzy bywa mylona z gąską ognistą (Tricholoma focale) która ma barwę raczej pomarańczową niż brązową, oraz pozbawiona jest charakterystycznego zapachu[14]. Zależnie od źródła jest uznawana za jadalną, niejadalną, lub trującą[15][16][17].

Kolejnym grzybem mylonym z gąską sosnową jest włośnianka korzeniasta która ma podobne barwy i również ma wyraźną osłonę blaszek u młodych owocników, jednak posiada korzeniasty trzon rosnący kilka do kilkunastu centymetrów w głąb ziemi, pachnie marcepanem oraz ma szare blaszki. Jest gatunkiem niejadalnym[18].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tricholoma matsutake, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  2. a b c Index Fungorum. [dostęp 2013-03-05]. (ang.).
  3. Eric Danell: The Swedish matsutake and the Japanese matsutake are the same species!. [dostęp 2010-01-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (16 października 2004)]. (ang.).
  4. Paul Kirk: Species Fungorum. [dostęp 2010-01-18]. (ang.).
  5. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  6. Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 74, 88. ISBN 83-7404-513-2.
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2015-12-16].
  8. Paulina Hermann, Grzyby warte fortunę wyrosły w Polsce po 100 latach. Za kilogram płaci się nawet 9 tys. złotych, Gazeta.pl Podróże, 24 sierpnia 2022 [dostęp 2022-09-08] (pol.).
  9. Eric Boa: Wild edible fungi: A global overview of their use and importance to people. FAO, 2004, seria: Non-wood Forest Products 17. ISBN 92-5-105157-7.
  10. Fotod: Rootsi teadlane leidis Lahemaa rahvuspargist maailma kalleima seene, Postimees, 16 września 2016 [dostęp 2019-05-15] (est.).
  11. a b Mounia Benazza-Bouregba i inni, A new record of Tricholoma caligatum (Tricholomataceae) from North Africa with a discussion of related species, „Phytotaxa”, 282 (2), 2016, s. 119, DOI10.11646/phytotaxa.282.2.3, ISSN 1179-3163 [dostęp 2022-09-17].
  12. Artfakta från SLU Artdatabanken, artfakta.se [dostęp 2022-09-17] (szw.).
  13. J. Heilmann-Clausen i inni, Taxonomy of Tricholoma in northern Europe based on ITS sequence data and morphological characters, „Persoonia - Molecular Phylogeny and Evolution of Fungi”, 38 (1), 2017, s. 38–57, DOI10.3767/003158517X693174, ISSN 0031-5850, PMID29151626, PMCIDPMC5645187 [dostęp 2022-09-17] (ang.).
  14. a b Wang Yun, Ian R. Hall, Lynley A. Evans, Ectomycorrhizal Fungi with Edible Fruiting Bodies 1. Tricholoma matsutake and Related Fungi, „Economic Botany”, 51 (3), 1997, s. 311–327, ISSN 0013-0001, JSTOR4255972 [dostęp 2022-09-17].
  15. Tricholoma focale, Booted Knight mushroom, www.first-nature.com [dostęp 2022-09-17].
  16. Atlas, NaGrzyby.pl, 7 kwietnia 2013 [dostęp 2022-09-17] (pol.).
  17. Gąska ognista Tricholoma focale (Fr.) Ricken – Grzyby Trzecie Królestwo [dostęp 2022-09-17] (pol.).
  18. Ewald Gerhardt, Grzyby Wielki ilustrowany przewodnik, 2006.