Uppsala

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Uppsala
Ilustracja
Widok na katedrę w Uppsali z Gamla torget
Herb
Herb
Państwo  Szwecja
Region Uppsala
Powierzchnia 48,77 km²
Populacja (2015)
• liczba ludności
• gęstość

149 245
3412 os./km²
Nr kierunkowy (+46) 18
Położenie na mapie regionu Uppsala
Mapa lokalizacyjna regionu Uppsala
Uppsala
Uppsala
Położenie na mapie Szwecji
Mapa lokalizacyjna Szwecji
Uppsala
Uppsala
Ziemia59°51′N 17°38′E/59,850000 17,633333
Strona internetowa
Portal Portal Szwecja

Uppsalamiasto (tätort)[a] w Szwecji, w prowincji historycznej (landskap) Uppland. Siedziba władz (residensstad) regionu administracyjnego (län) Uppsala. Ośrodek administracyjny (centralort) gminy Uppsala. Do 1970 roku Uppsala miała administracyjny status miasta.

Od 1164 roku Uppsala stanowi centrum kościelne Szwecji. Jest siedzibą arcybiskupa Uppsali, zwierzchnika ewangelicko-luterańskiego Kościoła Szwecji oraz biskupa i władz diecezjalnych diecezji Uppsali. Założony w 1477 roku Uniwersytet w Uppsali jest najstarszą uczelnią wyższą w Skandynawii.

Czwarte pod względen zaludnienia, po Sztokholmie, Göteborgu i Malmö, miasto Szwecji. W 2015 roku Uppsala liczyła 149 245 mieszkańców[1].

Geografia[edytuj]

Uppsala leży 70 km na północ od Sztokholmu i około 35 km na północ od lotniska Arlanda. Miasto leży na obu brzegach rzeki Fyrisån, około 8 km w górę od jej wpływu do jeziora Melar (szw. Mälaren) w zatoce Ekoln, poniżej, a częściowo w ramach pasma wzgórz Uppsalaåsen. Od wschodu do miasta przylega droga E4 ciągnąca się ze Sztokholmu na południu do Gävle na północy[2].

Ludność[edytuj]

Uppsala jest czwartym co do wielkości miastem w Szwecji i siódmym co do gęstości zaludnienia[1]. Powierzchnia miasta (miejscowości, szw. tätort) według SBC Statistiska centralbyrån wynosiła 4767 ha w 2005, a 4877 ha w 2010[3][4].

Ludność w Uppsali (Uppsala tätort) w latach 1970–2015:

1970 - 97 364 mieszkańców[5]

1980 - 102 102 mieszkańców[5]

1990 - 109 497 mieszkańców[5]

2000 - 124 036 mieszkańców[6]

2005 - 128 409 mieszkańców[6]

2010 - 139 990 mieszkańców , zagęszczenie mieszkańców na kilometr kwadratowy - 3 201[1]

2015 - 149 245 mieszkańców, zagęszczenie mieszkańców na kilometr kwadratowy - 3 412[1]

Historia[edytuj]

Katedra w Uppsali zbudowana w stylu gotyckim jest, ze swoimi wieżami sięgającymi 118,7 m[7], największą budowlą sakralną w Skandynawii. Jest ona miejscem koronacji i spoczynku królów szwedzkich. W tej świątyni pochowana jest m.in. królowa Szwecji Katarzyna Jagiellonka, żona króla Szwecji Jana III Wazy. Nad jej nagrobkiem znajduje się herb Rzeczypospolitej, a na ścianie powyżej znajduje się fresk wyobrażający Kraków. W katedrze tej znajdują się dwa ogromne dzwony zrabowane przez Szwedów w 1703 z Polski (z Torunia) podczas wojny północnej, jeden z nich jest obecnie największym dzwonem w Szwecji (odlany w 1601 r.) - tzw. Thornan.

W Uppsali znajduje się założony w roku 1477 najstarszy uniwersytet w całej Skandynawii. W mieście przez wiele lat żył Karol Linneusz – w dzisiejszych czasach wciąż można zwiedzać jego dom i ogród. W Uppsali znajduje się też XVI-wieczny zamek królewski. Miasto było poważnie zniszczone w pożarze z roku 1702. Pamiątki historyczne i kulturalne zostały utracone również, podobnie jak w wielu innych szwedzkich miastach, w wyniku wyburzania, jakie miało miejsce w latach 60 i 70 XX wieku. Mimo braku zrozumienia w tych czasach dla wartości starszych budynków wciąż w mieście pozostało wiele historycznych budowli, szczególnie w zachodniej części miasta.

Polityka[edytuj]

Historycznie Uppsala stanowi centrum konserwatyzmu i liberalizmu, czerpiących swoje ideologiczne podłoże z ruchu umysłowego na Uniwersytecie.

W latach 2002–2006 miasto było rządzone przez socjaldemokratów, Partię Lewicy i Zielonych.

Po wyborach w 2006 r. rządziła miastem koalicja składająca się z czterech partii: konserwatywnej Umiarkowanej Partii Koalicyjnej (szw. Moderata Samlingspartiet), Ludowej Partii Liberałów (szw. Folkpartiet Liberalerna), Partii Centrum (szw. Centerpartiet) i Chrześcijańskiej Demokracji (szw. Kristdemokraterna).

W bieżącej kadencji od 2014 miastem rządzi koalicja socjaldemokratów, Zielonych i Partii Lewicy[8].

Gospodarka[edytuj]

Obecnie Uppsala ma wysoką pozycję w badaniach medycznych i pełni wiodącą rolę w przemyśle biotechnologicznym.

Edukacja[edytuj]

  • Uniwersytet w Uppsali – najstarszy w Skandynawii
  • Szwedzki Uniwersytet Nauk Rolniczych (Sveriges Lantbruksuniversitet)

Herb[edytuj]

Najstarszy ślad stosowania przez Uppsalę postaci lwa w herbie pochodzi z roku 1737, kiedy to użyto jej na pieczęciach miasta. Wzór widoczny na stronie pochodzi z roku 1943, obecnie jest używany obraz o bardziej syntetycznej postaci oficjalnie nadany w roku 1986.

Interesujące miejsca[edytuj]

Ogród botaniczny w Uppsali
Zamek w Uppsali
Budynek dworca głównego i rzeźba Brora Hjortha Näckens polska
Muzeum Upplandu

Osoby związane z Uppsalą[edytuj]

Uwagi

  1. Według defincji Statistiska centralbyrån (SCB).

Przypisy

  1. a b c d SCB Statistiska centalbyrån: Tätorter 2015 Befolkning och arealer [dostęp 2016-10-28] (szw.).
  2. Mapa - Uppsala karta, Uppsala: Uppsala kommun, 2015.
  3. SBC Statistiska centralbyrån: Landareal, folkmängd och invånartäthet (inv/km2), per tätort 2005 och 2010 [dostęp 2016-10-28] (szw.).
  4. Miejscowość (szw. tätort) jest pojęciem statystycznym, a nie administracyjnym, jej powierzchnia może zmieniać się w zależności od przyjętych kryteriów, a także wraz z budową kolejnych budynków.
  5. a b c SCB Statistiska centalbyrån: Tätorter 1990 Befolkning och areal i tätorter och glesbygd Reviderade uppgifter [dostęp 2016-10-28] (szw.).
  6. a b SCB Statistiska centalbyrån: Tätorter 2005 [dostęp 2016-10-28] (szw.).
  7. Uppsala domkyrka: Uppsala domkyrka (szw.). [dostęp 2010-03-23].
  8. Oficjalna strona miasta
  9. Pelle Svanslös hus stängs, UNT 19.08.2013 http://www.unt.se/kultur-noje/pelle-svanslos-hus-stangs-2554197.aspx [dostęp 05.10.2016]

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]